Кіріспе
Грасиас (ˈɡɾasjas) – 1536 жылы құрылған Гондурас қаласы/муниципалитеті, Лемпира департаментінің орталығы. Муниципалитетте 61 421 адам, ал қаланың өзінде 18 550 адам тұрады (2023 жылғы мәлімет). Қала Гондурас батысының таулы аймағында орналасқан.
Gracias (ˈɡɾasjas) is a small Honduran town/municipality that was founded in 1536, and is the capital of Lempira Department. The municipality has a population of 61,421 and the town a population of 18,550 (2023 calculation). It is located in the mountainous center of western Honduras.
Этимология
Грасиас сөзі испан тілінде "рахмет" дегенді білдіреді. Айтуынша, испандық зерттеушілер таулы аймақты шарлап шаршағаннан кейін Грасиас қаласына келгенде: "Gracias a Dios hemos llegado a tierra plana", яғни "Құдайға шүкір, біз жазық жерге жеттік", - деген.
Қор
Қала 1536 жылы қазан айында Педро де Альварадоның бірінші туысы Гонсало де Альварадо и Чавес Хигуито өзенінің жағасына жақын Опоа деген жерде "Грасиас а Диос" деген атпен құрылған. Вице-корольдік дәуірде Грасиас испандар үшін өте маңызды болды және Антигуа Гватемала мен Комаягуа қалалары оны басып озуға дейін бірнеше жыл дамыды. 1539 жылдың 14 қаңтарында Дон Хуан де Монтехо Грасиас-а-Диос қаласын муниципалитет деп жариялады. Сол кездегі Гондурас епископы Кристобаль де Педраза онда әйін жасады.
Лос-Конфинес корольдік сотының және канцлерлік кеңсесінің бас кеңсесі
1543 жылғы 3 қыркүйекте Кастилия Корольдігінің Вальядолид қаласында берілген Корольдік жарлық бойынша, 1544 жылғы 16 мамырда ол «Гватемала және Никарагуаның Корольдік соты және канцеляриясы» деп аталатын Корольдік соттың тұрақты орны ретінде құрылды. Оның алғашқы президенті – Алонсо де Малдонадо и Солис (1543-1548), сондай-ақ юриспруденция білімі бар бірнеше оидорс. Тағайындалған судьялар: Диего де Эррера, Педро Рамирес де Киньонес және Дон Хуан Роксель, барлығы испандықтар. Бұл сот Испаниядан шыққан заңдарды қолдануға, жер дауы, энкомендалар және салықтар кезінде Корольдік құқықтарын қорғауға, сондай-ақ түрлі жағдайларда әділдік жүргізуге және басқа да алуан түрлі міндеттерді орындауға жауапты болды. 1549 жылы сот Сантьяго-де-Гватемала (қазіргі Антигуа-Гватемала) қаласына көшірілді. Бұл шешім Орталық Американың бірлігі үшін апатты болған шығар, себебі ол жоғары биліктің штабын Гватемала Корольдігінің шығыс шетіне орналастырды, ал Грасиас солтүстік және оңтүстік провинциялардың арасындағы ыңғайлы орталық орналасқан еді. 1863 жылы жалпы сайлаудан кейін генерал Хосе Мария Медина Гондурас мемлекетінің президенті қызметін Грасиас қаласында атқара бастады, себебі ол жақын жердегі өз ранчосында демалыста болған. 1949 жылғы 11 желтоқсанда Грасиас қаласында халыққа ауыз су беру жүйесі іске қосылды.
Ұрыстар
1919 жылғы азамат соғысы кезінде полковниктер Висенте Тоста Карраско, Флавио Дельсид және Грегорио Феррера капитан Нативидад Переспен бірге «Батыс революциялық армиясын» басқарды, олар Гондурастың батысындағы соғыс операцияларын бастады. 11 тамызда таңғы сағат 5-те олар Грасиас қаласына шабуыл жасады. Қорғаныс әскерлеріне генерал Хосе Леон Кастро басшылық етті. Ауыр шайқастан кейін, шабуылдаушылар алаң мен мемлекеттік кеңселерді басып алды5 және Санта-Роза-де-Копанға бет бұрды. 1924 жылғы азамат соғысы кезінде 7 ақпанда Грасиас қаласы генерал Висенте Тоста Карраско мен генерал Грегорио Феррераның басшылығындағы көтерілісші күштердің қолына түсті.6 Генералдың көтерілісі кезінде ол генерал Хосе Леон Кастро «Эль Леон де Оксиденте» өзінің офицерлері генерал Леонардо дель Сид пен генерал Консепсьонмен бірге қару-жарақ командирі ретінде орналасқанын түсінгенде қалаға шабуыл жасаудан бас тартты. Пералта үлкен және ұйымдасқан армияның қолбасшысы болды. 1959 жылы Гондурастың үшінші әскери аймағының командирлері арасында көтеріліс болды, оған Копан, Лемпира, Окотепеке және Санта-Барбара департаменттері кірді. Бас штаб Санта-Роза-де-Копан қаласында орналасқан, бірақ көтерілісші офицерлер оны Грасиасқа көшіріп, Сан-Кристобаль бекінісін қорғаныс бекінісі ретінде иеленді. Ұзақ шайқастан кейін екі сарбаз қаза тапты және көтеріліс сәтсіз аяқталды, тыныштық орнатылды және полковник Армандо Флорес Кариас жаңа командир болып тағайындалды.
During the rebellion of General , he gave up attacking the city when he realized that General José León Castro "El León de Occidente" was posted as commander of arms, along with his officers General Leonardo del Cid and General Concepción. Peralta, in command of a large and organized army. In 1959 there was a rebellion between the commanders of the Third Military Zone of Honduras that included the departments of Copán, Lempira, Ocotepeque and Santa Bárbara. The headquarters was in the city of Santa Rosa de Copán, but rebel officers transferred it to Gracias and took Fort San Cristóbal as a defensive bastion. After a short fight, two soldiers lost their lives and the rebellion was unsuccessful, recovering tranquility and Colonel Armando Flores Carías was appointed as the new commander.
Қазіргі заман
Қала гондурастықтардың ең көп баратын туристік орындарының бірі болып табылады және соңғы онжылдықтың басынан бері инфрақұрылымы жақсарды, мысалы, колониялық кезеңнен қалған Iglesia de la Merced сияқты тарихи ғимараттарының қалпына келтірілуі осының нәтижесі. Грасия қаласының 2018 жылғы халық саны 54 404 адамды құрады: 26 520 ер адам және 27 885 әйел адам; қалалық жерлерде 15 490 адам, ал ауылдық жерлерде 38 915 адам тұрады. Олардың көпшілігі негізгі білім деңгейінде (алтыншы сыныпқа дейін) білім алған және ауыл шаруашылығымен, мал шаруашылығымен, орман шаруашылығымен және балық аулаумен айналысады. Үй шаруашылықтарының 78%-ы отынмен тамақ пісіреді, ал 11%-ының жеке көлігі бар. Халықтың 26%-ы өзін ленка этностық тобының өкілі деп санайды. Қалада бірнеше банк бөлімшелері, мейрамханалар, базарлар, Доктор Хуан Мануэль Гальвес ауруханасы, университеттер, орта, бастауыш және жоғары мектептер, колл-орталықтар, радиостанциялар, жергілікті UHF телеарналары, ойын-сауық орталықтары және түрлі қолөнер дүкендері бар. Бұл ұлттық және шетелдік туризмнің әлеуметтік-экономикалық дамуының арқасы. Сонымен қатар, қалада 2013 жылдың 28 қазанында ашылған 1300 метрлік ұшақтарға арналған ұшу-қону жолағы бар.
Демография
2013 жылғы Гондурас халық санағы бойынша Грасиас муниципалитетінің халқы 47 622 адамды құрады. Олардың 71,11% метистер, 26,74% – үнді миссионерлер (оның 26,41% ленка тайпасынан), 1,40% – ақ нәсілділер, 0,74% – қара нәсілділер немесе афро-гондурастықтар және 0,01% – басқа ұлт өкілдері.
География
Биіктік шамамен 800 метрден бастап қала алаңында 2,870 метрге дейін Монтаня Селаке шыңына дейін (сонымен қатар Серро Лас Минас деп те аталады). Климат биіктікке байланысты күрт өзгереді, аласа жатқан жерлерде жасыл және құрғақ (муссондық) климат байқалады. Монтаня Селаке – Гондурастағы ең биік тау және ең үлкен бұлтты орман, ол Селаке тау Ұлттық паркі арқылы қорғалады.
Көлік
Грасиас аймақтың көлік орталығы қызметін атқарады. Қала солтүстік Санта-Роза-де-Копан қаласымен 2 қатарлы асфальтталған тас жолмен қосылған, сондай-ақ Ла-Эсперансаға 2 қатарлы асфальтталған тас жолдың құрылысы бірнеше жылдан бері жүріп жатыр.
Экономика
Ауыл шаруашылығы өмірлік көрініс пен экспортқа бағытталған. Ауыл шаруашылығы дақылдары биіктік пен климатқа қарай өзгеріп отырады, жүгері мен бұршақ төменгі жазықтықта, ал жеміс-жидектер мен көкөністер биік тауларда өсіріледі. Туристік экономиканың дамуы экономикалық өсудің драйвері деп есептеледі. Бұл туризм қаланың тарихи және табиғи тартымдылықтарына, оның ішінде отарлық шіркеулерге, Селаке тауына және ыстық су бұлақтарына негізделген.