Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гватемаланың физикалық ерекшеліктері
Set of physical features of Guatemala
Гватемаланың оңтүстік жағалау аймағы мен Петен департаментінің кең солтүстік жазығынан басқа бөліктері таулы. Ел Орталық Америкада орналасқан және солтүстігі мен батысынан Мексика, шығысынан Белиз және Гондурас шығанағы, шығысынан Гондурас, оңтүстік-шығысынан Сальвадор және оңтүстігінен Тынық мұхитымен шектеседі. Екі тау тізбегі Гватемалаға батыстан шығысқа қарай кіріп, елді үш негізгі аймаққа бөледі: таулардың орналасқан жоталар, таулардың оңтүстігіндегі Тынық мұхиты жағалауы және таулардың солтүстігіндегі Петен аймағының әктас платосы. Бұл аймақтар климаты, биіктігі және ландшафты бойынша әртүрлі, соның салдарынан ыстық және ылғалды тропикалық жазықтар мен биік таулар мен аңғарлар арасында күрт контрасттар байқалады.
Guatemala is mountainous, except for the south coastal area and the vast northern lowlands of Petén department. The country is located in Central America and bounded to the north and west by Mexico, to the east by Belize and by the Gulf of Honduras, to the east by Honduras, to the southeast by El Salvador, and to the south by the Pacific Ocean. Two mountain chains enter Guatemala from west to east, dividing the country into three major regions: the highlands, where the mountains are located; the Pacific coast, south of the mountains; and the limestone plateau of the Petén region, north of the mountains. These areas vary in climate, elevation, and landscape, providing dramatic contrasts between hot and humid tropical lowlands and highland peaks and valleys.
Өңірлер
Батыс таулы аймақтың оңтүстік шетін Мексика шекарасынан оңтүстікке және шығысқа қарай созылып, төменгі биіктіктерде Сальвадорға қарай жалғасатын Сьерра-Мадре таулары белгілейді. Бұл тау тізбегі тік жанартаулық конустармен сипатталады, оның ішінде Тажумулько жанартауы – елдегі және Орталық Америкадағы ең биік нүкте. Гватемаланың 37 жанартауының барлығы (олардың 3-і белсенді: Пакая, Сантиагито және Фуэго) осы тау тізбегінде орналасқан және таулы аймақтарда көптеп кездеседі. Солтүстік тау тізбегі Мексика шекарасынан Кучуматан тауларымен басталады, содан кейін шығысқа қарай Чуакус және Чама таулары арқылы, Кариб теңізіне жақын Санта-Крус және Минас тауларына дейін созылады. Солтүстік және оңтүстік таулар Мотагуа аңғарымен бөлінеді, мұнда Мотагуа өзені және оның салалары таулы жерлерден Кариб теңізіне құяды, төменгі ағысында кеме жүзе алады және Гондураспен шекараны құрайды. Тынық мұхиты жағындағы өзендер қысқа және сайлау, ал Кариб теңізі және Мексика шығанағы жағындағы өзендері үлкен және терең, мысалы, Изабал көліне құятын Полочич, Рио Дульсе, Мотагуа және Белизбен шекараны құрайтын Сарстун, сондай-ақ Усумасинта (Чиапас, Мексика және Петен арасындағы шекараны құрайды), оның салалары Ла Пасион және Сан-Педро. Көптеген ірі қалалар Таулы аймақта орналасқан. Басты қалалар – астана Гватемала қаласы (биіктігі 1500 м, Орталық таулы аймақ), Антигуа Гватемала (биіктігі 1530 м, Орталық таулы аймақ), Кетцальтенанго (биіктігі 2350 м, Батыс таулы аймақ) және Кариб теңізі жағалауындағы Пуэрто-Барриос. Ең үлкен көл – Лаго-де-Исабель (589,6 км²) Кариб теңізі жағалауына жақын орналасқан. Орталық Американың ең биік нүктесі – Тажумулько жанартауы (4220 м) Сан-Маркос департаментінің батысында орналасқан. Соңғы күшті жер сілкінісі 1976 жылдың 4 ақпанында болды, оның салдарынан Орталық таулы аймақта 23 000-нан астам адам қаза тапты.
The southern edge of the western highlands is marked by the Sierra Madre, which stretches from the Mexican border south and east, and continues at lower elevations toward El Salvador. The mountain chain is characterized by steep volcanic cones, including Tajumulco Volcano , the highest point in the country and Central America. All of Guatemala's 37 volcanoes (3 of them active: Pacaya, Santiaguito and Fuego), are in this mountain chain, and are abundant in the highlands. The northern chain of mountains begins near the Mexican border with the Cuchumatanes range, then stretches east through the Chuacús and Chamá sierras, down to the Santa Cruz and Minas sierras, near the Caribbean Sea. The northern and southern mountains are separated by the Motagua valley, where the Motagua river and its tributaries drains from the highlands into the Caribbean being navigable in its lower end, where it forms the boundary with Honduras. The rivers are short and shallow in the Pacific vertient, larger and deeper, such as the Polochic which drains in Lake Izabal, Río Dulce, Motagua and Sarstún that forms the boundary with Belize in the Caribbean and the Gulf of Mexico vertient (Usumacinta, which forms the boundary between Chiapas, Mexico and Petén and its tributaries such as La Pasión and San Pedro. Most of the major cities are located in the Highlands. Major cities are the capital Guatemala City, elevation 1,500 m (Central Highlands), Antigua Guatemala, elevation 1,530 m (Central Highlands), Quetzaltenango elevation 2,350 m (Western Highlands) and Puerto Barrios on the Caribbean coast. The largest lake Lago de Izabal (589.6 km²), is close to the Caribbean coast. Volcán Tajumulco, 4,220 m, the highest point in Central America, is located in the western department of San Marcos. The last major earthquake was on February 4, 1976, killing more than 23,000 in the Central Highlands.
Климат
Тынық мұхиты мен Петен жазығындағы климат ыстық және ылғалды. Таулы аймақтарда климат қоңыржай, ал Кучуматан тауларының ең биік нүктелерінде қатырады, ал ең шығыс департаменттерінде ыстық және құрғақ. Гватемаланың Кариб теңізі мен Тынық мұхитында орналасқандығы оны дауылдарға, соның ішінде 1998 жылғы "Митч" және 2005 жылғы қазан айындағы "Стэн" дауылдарына ұшыратады, олар 1500-ден астам адамның өміне қиындық тудырды. Залал желден емес, су тасқыны мен көшкіндерден болды.
Climate is hot and humid in the Pacific and Petén Lowlands. It is more temperate in the highlands, to freezing cold at the high of the Cuchumatanes range, and hot/drier in the easternmost departments. Guatemala's location on the Caribbean Sea and Pacific Ocean makes it a target for hurricanes, including Hurricane Mitch in 1998 and Hurricane Stan in October 2005, which killed more than 1,500 people. The damage was not wind related, but caused by flooding and landslides.