Кіріспе

Джон Леннон мен Йоко Ононың соғысқа қарсы демонстрациясы

Бейбітшілік үшін төсекке жату акциялары – екі аптаға созылған, соғысқа қарсы бейбіт наразылықтар еді, олар бейбітшілікті жаңартудың жаңа тәсілдерін тәжірибелік түрде сынау мақсатында ұйымдастырылды. 1969 жылы Вьетнам соғысы қызып тұрғанда, суретші Йоко Оно және оның күйеуі Джон Леннон Амстердамдағы «Хилтон» қонақ үйінде және Монреальдегі «Королева Элизабет» қонақ үйінде наразылық акцияларын өткізді. Бұл идея «отырып наразылық білдіру» принципінен туындаған, онда наразылық білдірушілер тобы мекеме алдында немесе ішінде, олар шығарылғанға, қамауға алынғанға дейін немесе талаптары орындалғанға дейін отырып алады. Бұл оқиғалар түсіріліп, кейін «Bed Peace» атты деректі фильмге айналдырылды, оны Йоко Оно 2011 жылдың тамызында өзінің «Imagine Peace» веб-сайтының бөлігі ретінде YouTube-та тегін жариялады.

Амстердамдағы төсек-орын

1969 жылғы 20 наурыздағы үйлену тойы үлкен баспасөз оқиғасы болатынын білген Леннон мен Оно бұл жарнаманы әлемдік бейбітшілікті насихаттау үшін пайдалануға шешім қабылдады. Олар бал айларын 25-31 наурыз аралығында Амстердамдағы Хилтон қонақ үйінің президенттік люксінде (702-ші бөлме) өткізді. Олар әлемдік баспасөзді күн сайын таңғы сағат 9-дан кешкі 9-ға дейін қонақ үй бөлмесіне шақырды.

Осы оқиғаға байланысты, Амстердамдағы төсекке кіруге жанкүйерлер көптеп жиналды және бұл оқиға баспасөзde кеңінен жарияланды. Оқиғадан кейін, төсекке кірудің сәтті болды-болмады деген сұраққа Леннонның көңілі қалды. Ол, баспасөздің олардың жұп екенін қабылдамауының өзіндік мағынасы бар екенін айтты: «Біздің саясатымыздың бір бөлігі – бізді қабылдамау. Біздің оппозициямыз, кім болса да, қандай формада болса да, юморды қабылдауға білмейді. Ал біз – юморлымыз». Оно, баспасөз мәслихатында еврей әйелдері Гитлердің сүйіктісі болса, оны 10 күн бойыңқы жатып өзгерте алатын еді деген пікірін білдіргені үшін еврей қауымдастығында да дау тудырды. Кейбір нацистердің, соның ішінде нацистік «бірінші ханым» Магда Геббельстің өмірінде еврейлермен болған қарым-қатынастары да мәлім болды. Мысалы, «Two Virgins» альбомының жалаңаш мұқабасында баспасөз олардың жыныстық қатынаста болатынын күткен, бірақ шындығында жұп төсекте отырып, пижама киіп, Леннонның айтуынша, «періштелердей» бейбітшілік туралы әңгімелесіп, төсектерінің үстіне «Шаштың бейбітшілігі» және «Төсектің бейбітшілігі» деген жазулар ілінген еді. Жеті күннен кейін олар Венаға (Австрия) ұшып, багизм туралы баспасөз мәслихатын өткізді. 1969 жылдың сәуір айында Леннон мен Оно әлемнің әртүрлі елдеріндегі мемлекет басшыларына бейбітшілік символы ретінде отырғызу үшін емен жемісін жіберді. Олардың некесі («Испанияның жанында Гибралтарда үйленуге болады»), алғашқы төсекке кіруі («Біз төсегімізде бір апта бойы сөйлестік»), Венадағы баспасөз мәслихаты («Газеттер Венаға шағын сапар жасадық деп жазды») және емен жемісі («Бір қапқа байланған елу емен жемісі») – барлығы «Джон мен Йоконың балладасы» әнінде айтылған.

Монреальдегі төсек-орын

Олардың екінші акциясы Нью-Йоркте өткізу жоспарланған, бірақ Леннон 1968 жылы марихуана үшін сотталғандықтан АҚШ-қа кіруге рұқсат алмады. Оның орнына, олар шараны Багам аралдарындағы Sheraton Oceanus қонақүйінде өткізуді ниеттенді, 1969 жылдың 24 мамырында сол жерге ұшып барды, бірақ бір түнді ыстықта өткізгеннен кейін Канадаға көшуге шешім қабылдады. Олар алдымен Торонтоға қонды және King Edward қонақүйінде тұрды. Олар Канада иммиграция қызметімен сұхбаттасып, 10 күндік келуші статусын алды. Таңдау Торонто мен Монреаль арасында болды. Олар Нью-Йорк баспасөз жарияланымдарын қажет еткендіктен, Нью-Йоркқа жақын болғандықтан Монреальге көшіруді шешті. Олар 26 мамырда Монреальге ұшып, Queen Elizabeth қонақүйінде 1738, 1740, 1742 және 1744 нөмірлерінде орналасты. Жеті күндік ішінде олар Тимоти Лири, Томми Смотерс, Дик Грегори, Мюррей К, Аль Кэпп, Аллен Гинзберг және басқаларды шақырды, тек қарсы болған Кэпп басқасының бәрі "Give Peace a Chance" бейбіт әнін орындады, ол 1969 жылдың 1 маусымында қонақүй бөлмесінде Андре Перри жазды. Перри сондай-ақ Леннон мен Ононың Ононың "Remember Love" әнін орындағанын жазды, қалғандары бөлмеден кеткеннен кейін. Канадалық телерадиокорпорация қонақүй бөлмесінен сұхбат алды. Шараға америкалық баспасөз әртүрлі реакция берді. 1969 жылдың желтоқсан айында Леннон мен Оно "СОҒЫС АЯҚТАЛДЫ! Егер қаласаң – Джон мен Йокодан шаттыққа толы Рождество!" деген бейбітлік туралы хабарламаларын таратты. Бұл жарнамалық стендтер әлемнің 11 ірі қаласында орнатылды.

Көңілге толы төсек-орын

1969 жылдан бері бірқатар суретшілер бұл өнер туындысын қайта қарастырып, наразылық акцияларында пайдаланды, ең белгілісі – Марике ван Вармердам 1992 жылы Амстердамдағы «Хилтон» қонақүйінде және 2005 жылы Майамидегі «Назар орталығында» өзінің галерея иесі Кис ван Гелдермен бірге. 2006 жылғы Viva Voce музыкалық бейнебаянында да наразылықтың символы ретінде ойдан шығарылған төсек бейнеленген. 2010 жылы Ливерпульдің заманауи өнер орталығы 62 күндік «Көк пальтодағы төсек» атты шара ұйымдастырды, онда Леннон мен Ононың акциясы суретшілер, белсенділер, қоғамдық ұйымдар және басқалар «жақсы әлем үшін бірдеңе жасау» мақсатымен 62 күн бойына қойылымдар өткізу үшін үлгі ретінде пайдаланылды. Оно бұл жобаға қолдау білдіріп, видеоүндеу жолдады. Жоба Леннонның 70 жылдығына орай 9 қазанда басталды және оның қайтысынан 30 жыл өткен 9 желтоқсанда аяқталды. 2018 жылдың 13 қыркүйегінде Оноға бұрынғы «The Beatles» тобының мүшесі Ринго Старр, актер Джефф Бриджес және Нью-Йорк қаласының мэрі Билл де Блазио қосылып, Нью-Йорк қалалық әкімшілігінде өткен төсек акциясына қатысты, ол Нью-Йорк қаласының мектептеріне қолдау көрсетуге бағытталған болатын.

Танымал мәдениетте

"Оазистің" "Ашулы қайтпа" әнінде "оспақ" деген сөз кездеседі. Әнші Ноэл Галлахер былай орындайды: "Мен төсегімнен революция бастаймын / Себебі сен менің ақылым басыма көтерілгенін айттың / сыртқа шық, жаз гүлге толы". "Айдың революциясы: Битлздің жазбалары және алпысыншы жылдар" (Ноэл оқып жүрген кітап) бойынша, бұл екі жолды Леннон "Дакота" үйіндегі бөлмесінде болған сұхбат кезінде айтқан. Marcy Playground тобының 1999 жылғы "It's Saturday" музыкалық видеоклипінде, топ Леннон мен Ононың "оспақ" акциясы кезіндегі төсегін табады. Linkin Park тобының мүшелері Честер Беннингтон мен Мистер Хан, Грег Уотерманның "From the Inside: Linkin Park's Meteora" кітабындағы суретте осы оқиғаны қайталайды. 2006 жылдың соңында Калифорниялық рок-тобы Green Day-дің жетекші әншісі Билли Джо Армстронг пен оның әйелі Адриен, "Соғыс емес, махаббат" деген сөздері жазылған испан тіліндегі плакатпен ұқсас "оспақ" акциясын жасады. Льюис Блэктің "Барлық жамандықтардың тамыры" бағдарламасында комедиант Энди Дейли, Ирак соғысына қарсы наразылық білдіру үшін "оспақ" акциясын жасауға тырысқанын көрсететін видеороликті көрсетеді. Леннон мен Ононың бастамасын қайталауға тырысып, ол азиялық әйелдің төсегіне жатады, ол оған бұрыш шашады. Жапондық поп-дуэті Puffy AmiYumi 2003 жылғы "Nice" альбомының обложкасында "оспақ" акциясына құрмет көрсетті. Американдық әнші Жене Айко 2013 жылғы "Sail Out" EP-дегі "Bed Peace" әні үшін Леннон мен Ононың Childish Gambino-мен бірге төсектегі суретін қайталады.

Еске алу

2010 жылы Монреаль қаласы Моунт-Роял саябағында атақты «төсекке жату» акциясын еске түсіретін естелік өнер туындысын ашты. Линда Ковит пен Мари Клод Сегюиннің «Бейбітшілікке мүмкіндік беріңіз» деген аттас туындысында қырық тілде «Бейбітшілікке мүмкіндік беріңіз» сөздері жазылған.