Кіріспе
Уилла Кэтер романы – американдық жазушы Уилла Кэтердің 1915 жылы жазылған «Құстың әні» романы. Бұл оның үшінші жарық көрген романы. Кітап Колорадоның шағын қаласында туған, әншілік даусын ашып, дамытқан талантты суретшінің тарихын айтады. Оның өмірі американдық батыстың дамыған кезеңінің фонында, теміржол бойындағы қалада өтеді, ХХ ғасырдың басында өркендеген Чикаго қаласы және АҚШ пен Еуропадағы оның дағдыларына ие әншілерге деген тың көрермендер туралы айтылады. Тея Кронборг өзін, өзінің күшті жақтары мен талантын танып, жетістікке жетеді. Романның атауы мен бірінші басылымның мұқабасы Жюль Бретонның 1884 жылы салған, сол аттас картинасынан алынған, ол Чикаго өнер институтының қорында сақтаулы.
The Song of the Lark is a novel by American author Willa Cather, written in 1915. It is her third novel to be published. The book tells the story of a talented artist born in a small town in Colorado who discovers and develops her singing voice. Her story is told against the backdrop of the burgeoning American West in which she was born in a town along the rail line, of fast growing Chicago near the turn of the twentieth century, and of the audience for singers of her skills in the US compared to Europe. Thea Kronborg grows up, learning herself, her strengths and her talent, until she reaches success. The title and first edition cover art comes from an 1884 painting of the same name by Jules Breton, part of the collection of the Art Institute of Chicago.
Сюжетке кіріспе
1890 жылдары Колорадодағы Мунстоун деген ойдан шығарылған қалашада өтетін "Ларк әні" – өнерге қадам басқан суретшінің өзінің портреті. Амбициялы жас қаһарман, Тея Кронборг, жақсы оқыған пианист және пианино сабақтарын жақсы оқытушы болу арманымен туған қаласынан Чикагоға кетеді. Оның даусын естіген оқытушысы оның шынайы өнерге қабілетті екенін түсінеді. Ол оны пианино емес, вокалмен айналысуға шақырады, "Дауысың сен салған барлық еңбектің құнына татыр. Мен бұл шешімге ойсырап келген жоқпын" (ІІ бөлім, 7-тарау) дейді. Осы мақсатта ол Дрезденге, содан кейін Нью-Йорк қаласына саяхаттап, опера орындайды. Оның өміріндегі бағдары – әрқашан туған қаласы және онда кездескен адамдары. Роман Теяның тәуелсіздікке құштарлығын, еңбекқорлығын және ең биік жетістіктеріне қарай өрлеуін көрсетеді. Жолдағы әр қадамда өзінің құрдастарының қабілетсіздігін сезінуі оны үлкен жетістіктерге жетелейді, бірақ өрлеу барысында өзіне енді пайдасы жоқ қарым-қатынастардан бас тартуға мәжбүр болады.
Бірінші бөлік: Балалық шақтағы достарым
Колорадодағы Айтас тауында доктор Арчи миссис Кронборгқа ұлы Торды дүниеге әкелуге көмектеседі. Доктор пневмониямен ауырған қызы Теяға күтім жасайды. Келесі жылы Тея Вуншпен бірге фортепиано сабағына Колерлерге барады және күн сайын екі сағат (мектеп сабақтары болмағанда төрт сағат) жаттығу тыңдайды. Дәрігер ауру испандық Джонниді аралайды. Кейін Рей Кеннеди Джоннимен, оның әйелімен, Теямен, Аксельмен және Ганнермен елге шығады. Ол он екі жаста, ал ол отыз жаста болса да, Рей Тея жетілгенде оған үйленуді армандайды. Олар батыста күміс кендерінде байлық табу туралы әңгімелейді. Рождествоға дейін Тея концертте фортепианода ойнайды, бірақ қалалық газет оның бәсекелесі Лилиді мақтап, Теяның көңілін қалдырады, себебі ол аспаптық шығарма орындаудың орнына ән айтуды қалаған. Тилли Теяның «Шилоның барабаншы жігіті» пьесасында ойнау туралы жергілікті драма үйірмесінің ұсынысын қабылдамайды, өйткені актерлік өнер оның немере қызының қабілеті емес екенін біледі. Рождестводан кейін Вунш Теяға Кристоф Виллибальд Глюктің альт партиясын орындай алатын испандық опера әншісі туралы айтады. Ол оған ән айтады. Ол көптеген жақсы әндерді орындау үшін неміс тілін үйрену керектігін айтады. Вунш мас болып, өзін-өзі ренжітіп, жарақат алады. Он күннен кейін оның барлық оқушылары сабақтарды тоқтатып, ол қаладан кетеді. Содан кейін Тея мектепті тастап, оның оқушыларын қабылдайды; он бес жасында ол толық уақыт жұмыс істей бастайды. Тея мен оның анасы Рейдің жүк вагонымен Денверге саяхат жасайды, вагонның соңында отырып. Олар жол бойындағы қалада станция бастығымен бірге түскі ас ішеді. Сол күзде мистер Кронборг Теядан сәрсенбі күнгі дұға жиналысында органмен сүйемелдеуін және ән шырқауға жетекшілік етуін сұрайды, және Тея осылай істейді. Он бес жасында Тея дінмен саналы болады, себебі қызбадан оның сыныптастары қайтыс болады, ал инфекцияның көзі болған жергілікті саяхатшы қаладан қуылды; ол Киелі кітап оған көмектесуге шақырады ма деп ойлайды. Доктор Арчи оған адамдардың өзіне қамқорлық жасауы керектігін айтады. Айтас тауынан Саксонияға бара жатқан Рейдің вагоны апатқа ұшырайды, ал ертесі күні ол Теямен эмоционалды түрде қоштасып, қайтыс болады. Қорымнан кейін доктор Арчи мистер Кронборгқа Рей Теяға алты жүз доллар мұра етіп қалдырғанын және оның Чикагоға барып музыка оқуын қалағанын айтады. Оның әкесі қызы он жеті жасқа толған соң ғана жіберуге келіседі.
ІІ бөлім: Шыршаның әндері
Чикаго қаласында Тея екі неміс әйелмен бірге швед реформаторлар шіркеуіне жақын қоныстанайды. Ол хорда ән салады және қаралы жиындарда ақы алып ән айтады, сондай-ақ Мистер Харсаньиден фортепиано сабақтарын алады. Мистер Харсаньи Тея шіркеу хорында ән салайтынын білген соң, одан ән шырқауын сұрайды. Ол оның дауысына қатты әсерленеді. Кейін ол Чикаго оркестрінің дирижерімен кездесіп, аймақтағы ең жақсы дауыс сабақтарын беретін ұстаз кім екенін сұрайды; ол Мэдисон Бауэрс екенін айтады. Содан кейін ол Теямен ажырасып, оның дауысы – оның нағыз өнер сыйы, ал фортепианода ойнауы емес екенін түсіндіреді. Бірнеше апталық ән сабағынан кейін ол жазғы демалысқа Мунстоунға пойызбен қайтады. Ол есейді. Ол Испандық Джоннимен бірге мексикалық кешке қатысып, олар үшін ән салады, көрермендердің қуанышын алғаш рет сезінеді. Үйге келгенде Анна оны әкесінің шіркеуі үшін емес, олар үшін ән салғаны үшін кінәлайды. Ол күзде Чикагоға қайта оралады.
Үшінші бөлім: Ақымақ жүздер
Чикагода Тея бір үйден екіншісіне көшіп-қонып тұрады. Ол күнделікті ән сабақтарын алып, түстен кейін Боуэрстің қабілетті шәкірттеріне аккомпаниатор болып көмектеседі. Ол олардан жалықады, себебі барлық адамдар жылы және зиялы Харсаньиді қабылдамайды. Фред Оттенбург сабаққа келеді, ол білімді, көңілді және барлық еркек ұстаздарынан гөрі оның жасына жақын. Ол оны Нейтанмейерлермен таныстырады, олар еврей отбасы, опералық музыканы және оның ән айту стилін жақсы көреді. Олар оны музыка кештеріне шақырып, лайықты киім таңдауға көмектеседі. Тея жұқпалы ауруға шалдығады және толыққанды жазылмайды; оған таныс шөлде демалыс керек, бірақ ол қандай да бір жетістікке қол жеткізбей отбасына қайтпайды. Фред оған жазды Аризонадағы ранчода өткізуді ұсынады, онда Тея көптен бері көруді армандаған ежелгі халықтардың тас үйлері бар.
IV бөлім: Ежелгі адамдар
Тея Аризона штатының Флагстафф қаласында пойызdan түсіп, Сан-Франциско шыңдарын көріп, Битмерлердің үйіне жетеді. Ол денсаулығын қалпына келтіреді, каньонда күндіз демалады, ежелгі ұңғырлардағы үйлердің бірінде тынығады, мырза және миссис Битмерлермен бірге тамақтанады. Оқшауланған сәттерде ол өзін жақсырақ таниды. Оттенбург шілде айында оған қосылады. Көп әңгімелескеннен кейін, олар сүйіседі. Олар қатты дауылдан жасырынып, кейін қараңғыда шаруашылыққа қарай батыл жол тартады, Битмерлер оларды шамшырақпен күтіп алады. Олар алдағы жоспарларын талқылайды; Тея өзінің ғашық екенін сезінеді және оған үйленуді ойлайды. Фред оны Германияға апарып, ән айтуы үшін бұрын Мексика қаласына сапар шегуді ұсынады. Оттенбург өзі сегіз жыл бұрын үйленгенін айтпайды, бірақ ол әйелімен көп жылдар бойы қарым-қатынасын үзіп, сыртқы түрін сақтап келген.
V бөлім: Доктор Арчидің іс-әрекеті
Денверде доктор Арчи Теодан Нью-Йорк қаласына шақырып, Германияда ән оқу үшін оған ақша беруді сұраған телеграмма алады. Фред Теаға Мексика қаласында үйленгені туралы айтады, Теа оны қабылдайды, бірақ оның бұрынғы некесі олардың арасындағы шектеулерді анық түсіндіреді. Ол Арчиге бұл туралы айтады. Нью-Йоркте Теа Фредке кететінін және оның қаржылық көмегін қабылдамайтынын хабарлайды. Арчи Оттенбург пен Теямен кешкі ас ішеді. Ертесі күні Фред қайтыс болған анасына көмектесу үшін кетеді. Тея өзінің амбициясының тәуекелдері туралы ойланып, өзінің жас екенін, бар болғаны 20 жаста екенін түсінеді және Германияға аттанады.
VI бөлім: Кронборг
Тея Германияға кеткеннен кейін он жыл өткен соң, доктор Арчи кенге салған инвестициялары сәтті аяқталғаннан және әйелі қайтыс болғаннан кейін Денверде тұрады. Оның өмірі жақсырақ. Ол бұрын саясатпен айналысқан, бірақ енді одан шаршаған. Ол да, Фред те Тея өнер көрсететін Нью-Йоркке баруды қалайды. Ол оны он жылдан бері көрмеген. Тея Германияға кеткеннен кейін төрт жыл өткен соң, оның әкесі аурудан қайтыс болды, ал миссис Кронборг күйзеліске түсті. Тея анасына қайтуға асықты, бірақ үйге қайтар алмай тұрып, Дрездендегі опера труппасында оған жаңа мүмкіндік ашылды. Доктор Арчи миссис Кронборгтың рухын көтеріп тұруға тырысады, бірақ ол қайтыс болады. Тея доктор Арчиге берген қарызын бұрыннан-ақ төлеп қойған. Нью-Йоркте Тея Метрополитен опера театрында өнер көрсетеді. Доктор Арчи мен Фред оның қойылымын көруге келеді. Үшеуі де жақсы дос. Фред әлі де әйелімен байланыста, ол соңғы жеті жылдан бері санаторияда жатыр; бірақ ол ұл тәрбиелеуді армандайды. Теяға соңғы минутта ауырып қалған әншінің орнын толтыруды ұсынады, ол өте жақсы орындайды. Бағдарламада Теяның Сиглинденің толық рөлін орындайтыны жарияланады. Бұл рөл оның дауысына өте сай келеді. Арчи мен Фредтен басқа, оның өмірінен тағы екі адам - Чикагодан келген оның мұғалімі Харсаньи және Монстоуннан келген мексикалық мандолинашы Хуан Испаниялық, олардың барлығы оның өнерін қатты ұнатады, сондай-ақ бүкіл зал. Эпилогта Тилли Кронборг Ай тасында немере қызының операдағы жетістіктеріне қуанып отырады. Ол опера Канзас-Ситиге келген кездегі әйгілі Кронборгтың әнін есіне түсіріп, шаттанады.
Тарихқа және нақты жерлерге сілтеме жасау
Онда Наполеон III, Джордж Вашингтон, Уильям Х. Прескотт, Роберт Г. Ингерсолл, Юлий Цезарь және Кіші Катон сияқты тарихи тұлғалар есімдері аталады. Ларс Ларсеннің ата-анасы Гомстед заңының арқасында Швециядан Канзас штатына көшіп келген. Фред Оттенберг Густав Малер опера дирижерлік жасағаннан кейін онымен сөйлеседі, онда Тея Рейн қыздарының бірінің рөлін орындайды. Мунстоун – Колорадо штатындағы теміржолдың соңғы станциясы болып табылатын ойдан шығарылған шағын қала болғанымен, көптеген басқа қалалар мен кенттер, мысалы, Денвер, 1890 жылдары қарқынды дамыған Чикаго, Чикаго маңындағы Иллинойс штатының Эванстон қаласы және Германиядағы Дрезден – нақты жерлер. Теяның туған жері және Реймен бірге сапарлаған таулы және көбінесе шөлді Колорадо аймағы – шынайы жерлер. Чикагода Тея көбінесе Чикаго өнер институтына барады, ол ол тұрған кезеңде маңызды мұражай болды; оның алғашқы коллекциясы 1879 жылы белгілі мүсіндердің гипстен жасалған көшірмелерінен құралды. Алдында арыстандары бар жаңа ғимарат 1893 жылы Дүниежүзілік Колумбия көрмесі қарсаңында салынды, сол кезде кескіндемелер жинағы айтарлықтай кеңейді. Аризонаның солтүстігінде Пуэбло тайпаларынан бұрын өмір сүрген ежелгі халық – анасазилердің үңгірлері, олар шатқалдардағы жартастарға үй салып, топырақтан құмыра сынықтары мен жебе ұштарын табады, ол жазда болған жерлер – нақты орындар. Ол үшін маңызды бағыт нүктесі – Сан-Франциско шыңдары. Тея Аризонаның солтүстігінде орналасқан Каньон-де-Челли, қазіргі Каньон-де-Челли ұлттық ескерткіші туралы айтады.
Әдеби мәні және сын
Роман сопрано Олив Фремстадтың тарихынан шабыттанды. Кристофер Нилон Теоның қыз емес, ұл сипаты басым екенін айтады. "Panther Canyon" эпизодында ол Фредпен араласуын Ева Кософски Седжвиктің гомосоциалдық теориясымен байланыстырады.
Бейімделулер
Роман 2001 жылғы 11 мамырда Masterpiece Theatre телебағдарламасының 30-шы маусымында телевизияға бейімделді.