Кіріспе

Швед инженері және өнертапқышы (1869–1928)

Арвид Герхард Дамм (7 тамыз 1869 – 7 қараша 1928) – швед инженері және өнертапқышы. Ол бірнеше шифрлау машиналарын жобалаған және машиналық шифрлау үшін сымдық ротор принципін алғашқылардың бірі болып ойлап тапты. AB Cryptograph компаниясы Crypto AG компаниясының алғашқы ізашары болды.

Өмірбаян

Ол бастапқыда мата инженері болған, Швецияның Борас қаласындағы тоқу мектебінің директоры қызметін атқарды. Әйелі бар және ұлы болғанымен, ол Венгриядан келген цирк артисіне ғашық болды. Ол 1900 жылы ресми тіркеуші және екі куәгермен жалған азаматтық неке рәсімін ұйымдастырып, оның қарым-қатынасқа қарсылығын жеңді. Осы "әйелімен" 19 жыл бірге тұрғаннан кейін, Дамм жаңа махаббатты тапқанда ғана жағдайды білді және ажырасуды талап етті. Ұзақ және қатыгез сот процесінде ол оған үйленгенін мойындамай, оны тыңшы деп айыптады, оған алимент төлеуге міндеттелді, бірақ ол төлеуден бас тартып Францияға қашты. Дамм Швеция, АҚШ және тағы да басқа көптеген елдерде патенттелген бірнеше крипто машиналарды жобалады. Оның ең маңызды өнертабысы – ротор принципі, ол 1919 жылдың 10 қазанында Швецияда патент алуға берілген өтінімде көрсетілген, бұл Уго Кохтың Нидерландыда ұқсас өнертабысқа өтініш бергенінен үш күн кейін болды. Оның идеяларын пайдалану үшін AB Cryptograph компаниясы құрылды. Бастапқыда патенттік консорциум ретінде құрылған Cryptograph 1915 жылдың 15 маусымында тіркелді. Компанияның өзі бір жылдан кейін жұмыс бастады. Альфред Нобельдің ағасы Эммануэль Нобельдің қаржылық қолдауына қарамастан, Cryptograph экономикалық тұрғыдан табысты бола алмады. Даммның жалған некесіне байланысты құқықтық қиындықтары артық әшкерелік тудырғандықтан, ол компаниядағы лауазымынан бас тартып Францияға көшіп, 1928 жылы қайтыс болды. 1925 жылы Борис Хагелин компания басқаруына және өнімдерін дамытуға жауапты болды, ол 1922 жылы AB Cryptograph компаниясына қосылған болатын.