Кіріспе

Ван көліндегі арал

Этимология

Кушадасы атауы түрік тіліндегі "куш" (құс) және "ада" (арал) сөздерінен шыққан, себебі арал теңізден қарағанда құс басының пішінін еске түсіреді. Византия дәуірінде ол Ефес Неополисі (грекше: Ἔφεσος Νεόπολις) деп, ал кейіннен Генуялықтар мен Венециялықтар кезінде Скала Нова немесе Скала Нуова деп аталды. Осман империясы кезінде 20-шы ғасырдың басында Куш Адасы атауы қолданыла бастады. Бүгінде Кушадасының тұрғындары жиі қаланың атын Ада деп қысқартады.

Ежелгі дәуір

Бұл аймақ ежелгі заманнан бері өнер мен мәдениет орталығы болып келген. 3000 жылға дейін Лелегес халқы қоныстанғаннан бері көптеген цивилизациялар қоныстанды. Кейінгі қоныстанушылардың ішінде б.з.д. 11 ғасырда Эолиялықтар және б.з.д. 9 ғасырда Иониялықтар болды. Бастапқыда теңізшілер мен саудагерлер жағалау бойында, оның ішінде Неополис қаласын қоса, бірнеше елді мекендер салды. Ежелгі Иониядағы Эфестің Пигела (Πύγελα) деп аталатын бекінісі Бююк-Мендерес (Маэандр) және Гедиз (Гермос) өзендері арасында орналасқан. Алғашқы Неополис қаласы Йіланжы Бурну түбегінде негізделген деп саналады. Кейінгі қоныстар, болжам бойынша, Пилавтепе төбесінде, қазіргі Андызкулеси ауданында салынған. Кушадасы Эгей теңізі жағалауында саудамен айналысатын кемелердің тоқтау пункты болған шағын порты еді. Көне заманда ол Эфеспен салыстырғанда маңызсыз болды, Эфес порты лайланып біткенше. Б.з.д. 7 ғасырдан бастап жағалауды Сардис қаласындағы Лидиялықтар, содан кейін б.з.д. 546 жылдан бастап парсылар, ал б.з.д. 334 жылдан бастап бүкіл Анатолиямен бірге жағалауды Ұлы Александр бағындырды. Осы кезден бастап Анатолиядағы жағалау қалалары эллинистік мәдениеттің орталығына айналды.

Рим мен христиандық

Рим империясы б.з.д. II ғасырында жағалауды басып алды және христиандықтың алғашқы жылдарында оны провинциялық астана етіп белгіледі. Әулие Иоанн Евангелист және (Рим-католик қасиетті дәстүріне сәйкес) Әулие Мариям екеуі де осы аймаққа қоныстанды, ал христиан дәуірінде бұл жер "Ания" деп аталды. Византиялық, венециялық және генуэздік теңізшілер жағалауда сауда жасаған кезде порт қайта іске қосылды (Скала Нова немесе Скала Нуова деген атпен, яғни "Жаңа порт"), аралға гарнизон орналастырылды және қаланың орталығы төбеден жағалауға көшірілді.

Түрік дәуірі

Көп уақыттан кейін, 1834 жылы аралдағы қамал мен гарнизон қайта салынды және кеңейтілді, қаланың орталығына айналды. Бұл осылайша болды, адамдар бүкіл қалаға Kuşadası (құс аралы) деп атауға бастады. Дегенмен, 19 ғасырда Измір-Селчук-Айдын теміржолының ашылуымен, Кушадасынан өтпей, сауда басқа жақын қалалардың пайдасына төмендеді. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Кушадасы Айдын вилайетінің құрамында болды. Түрік Тәуелсіздік соғысы кезінде Кушадасы 1919-1922 жылдары оккупацияланды. Алдымен 1919 жылдың 14 мамырынан 1922 жылдың 24 мамырына дейін итальяндық әскерлер, содан кейін грек әскерлері басып алды. Мұстафа Кемал Ататүрк басшылығындағы түрік күштері 1922 жылдың 7 қыркүйегінде қаланың бақылауын қайта алды. Түрік Республикасы құрылғаннан кейін, 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуының аясында грек халқы түрік халқымен алмастырылды. Гректер Грекияда Неа-Эфес сияқты жаңа елді мекендер құрды. Кушадасы 1957 жылы Айдын провинциясына өткенге дейін Измир провинциясының ауданы болып қала берді.

География

Қала Эгей теңізіндегі сол аттас шығанақта орналасқан. Гюверцинада аралы (ағылшын тілінде: Pigeon Island) Құшадасының құрлығымен дамба арқылы қосылған және қала орталығындағы Кese Дағы үлкен төбесінің қасында жатыр. Ол аймақтың ірі қалалық орталығы Измирдің оңтүстігінде және жолмен Айдын облыстық орталығынан шамамен қашықтықта орналасқан, қабылданған бағытқа байланысты. Оның көршілері солтүстікте Селчук, солтүстік-шығыста Герменчик, шығыста және оңтүстікте Сёке.

Климат

Кушадасы ыстық, құрғақ жаздары және жұмсақ, жаңбырлы қыстары бар Жерорта теңізі климатына ие (Кёппен: Csa).

Демография

2022 жылы Кушадасы ауданындағы тұрғындардың жалпы саны 130 835 адамды құрады, алайда жаз айларында халық саны жарты миллионнан асып, көбейеді деп есептеледі. Бұл, ішкі және халықаралық туристердің көптеп келуімен, сондай-ақ туған-туыстарын көруге келгендердің немесе жазғы үйлеріне оралатын адамдардың көптігінен туындайды. Бұған, қонақүйлер мен барлардағы қызметкерлер, құрылысшылар, мейрамханалар мен қонақтарға қызмет көрсететін басқа да салаларда жұмыс істейтін жүргізушілер де кіреді. Шетелден келген туристерден өзге, аймақта тұрақты қоныстанған шетелдіктер де бар.

Өнеркәсіп

Кушадасы құрлықпен келетін туристерге, немесе Эфеске бағытталған круиздік кемелердің жолаушыларына қызмет көрсетеді. 2003 жылы дау тудырған келісім бойынша, бұрын мемлекеттік меншікте болған порт жеке компанияға жалға беріліп, сәнді круиздік кемелерді тарту үшін жаңартылды. Аймақта әйелдер жағажайы, қала орталығындағы жағажай, Батихан қонақ үйі мен Назилли үйі арасындағы жағажайлар, Гүзельчамлы жағажайы және Дилек түбегінің Бююк Мендерес дельтасы ұлттық паркі жағажайлары сияқты бірнеше танымал жергілікті жағажайлар бар, жергілікті тұрғындар оны жай ғана Ұлттық саябақ деп атайды. Мұғла провинциясының Бодрум және Измир қалаларындағы жақын орналасқан әуежайларға автобус және такси қызметтері бар. Күшәдасы мен Гүзельчамлыдан қайықпен күндізгі саяхаттар ұйымдастырылады. Қала бірнеше круиздік кемелер үшін тоқтау порты болып табылады. Порт алты жолақты тас жол арқылы Измирдің Аднан Мендерес әуежайымен байланысты. Бірнеше мемлекеттік тас жол қаланы Герменчик және Айдын сияқты айналасындағы аудандармен байланыстырады. Жақын орналасқан Грекияның Самос аралына күнделікті паром рейстері бар. Кушадасы автобус станциясы – көлік торабы. Қаладан елдің әртүрлі аймақтарына автобус қатынасы бар.

Қызықты орындар

Қала қабырғалары – Бұрын үш қақпа болған, енді біреуі қалды. Калейчи мешіті – 1618 жылы Ұлы везир Окуз Кара Мехмед-паша салған. Окуз Мехмед-паша керуен сарайы кемежайға жақын орналасқан. Ол 1618 жылы теңізшілердің тауарларын сақтау үшін салынған. Гюверцин Адасы ("Көпіршік аралы" деген мағынада) – шығанақтың соңындағы жарым арал/арал, онда қамал және жүзуге арналған жағажайлар бар, соның ішінде жеке жағажай және Кушадасы портына көрініс ашатын кафе бар. Қоғамдық жағажайлар жарым аралдың арт жағында, ашық теңізге қарай орналасқан. Киразлы – Кушадасынан дәстүрлі түрік ауылы. Йыланжы Бүрну – Гюверцин Адасынан кейінгі екінші жарым арал. Бұл Неополис қаласының алғашқы қонысының орны болуы мүмкін. Кейбір қабырғалар көрінеді. Мұнда жағажайлар мен жағажай клубтары бар. Қалаға жақын жерде толқынды бассейндері мен су айдындары бар бірнеше аквапарктер орналасқан. Лейди Бич – Қала орталығына өте жақын, ең маңызды туристік орындардың бірі. Кадикалеси – Венеция/Византия қамалы, Кушадасы-Давутлар тас жолының бойында. Паниониум – Кушадасыдан оңтүстікке қарай, Давутлар-Гүзельчамлы тас жолының бойында орналасқан. Бұрын Иония лигасының бас жиналыс орны болған. Қалдықтары нашар күйде және олардың нақтылығы күмәнді. Дилек түбегі – Бююк-Мендерес дельтасы ұлттық паркі – Қала орталығынан оңтүстікке қарай, ұлттық парк Гүзельчамлы қаласына іргелес орналасқан. Онда бірнеше шығанақтар, жағажайлар, каньондар және суға батып кетуге бейім үңгірлер бар. Бұл Түркиядағы ең алуан түрлі және қорғалатын ұлттық парктердің бірі.

Мәдениет

Мұнда жыл сайын ән байқауы өткізіледі. Бір кезде оны Жем Карака жеңіп алған. Жыл сайынғы Fanta Gençlik Festivali (Fanta Youth Festival) фестивалін Fanta-ның түрік франшизасы (Fanta-ның халықаралық қолжетімділігін қараңыз) ұйымдастырып, белгілі бір күндері ел бойынша саяхаттап, әрбір орналасқан жерде концерттер өткізеді. 2010 жылдың 17 шілдесінде фестиваль Кушадасы қаласындағы концерттердің бірін ұйымдастырды. Kuşadası Gençlik Festivali (Kuşadası Жастар фестивалі, жоғарыда аталған фестивальмен шатастырмау керек) 2016 жылдан бері жыл сайын Sevgi Plajı (Love Beach) жағажайында өткізіліп келеді. Бұл ауданның Давутлар елді мекенінің жағалауында орналасқан негізгі жағажайлардың бірі, Кушадасы қаласының орталық бөлігінен оңтүстікке қарай шамалы жерде орналасқан және қаладан жүйтіп тұратын долмуштармен үнемі қамтамасыз етіледі. Фестиваль әдетте шілде айында бес күнге созылады, онда 30-нан астам артист өнер көрсетеді. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, 2017 жылы фестивальға шамамен 90 000 адам келген. Құрылғаннан бері оның танымалдылығы үнемі артып келеді және ол Түркиядағы ең беделді музыкалық фестивальдердің біріне айналды.

Спорт

Түркияның аймақтық әуесқой лигасынде ойнайтын жергілікті спорт клубтарының – Кушадасыспор және Кушадасы Йылдыз Фенерспор футбол командалары өздерінің үй ойындарын Өзер Түрк стадионында өткізеді.