Кіріспе

Капиталсыз сауда жасау практикасы
Free riding (немесе фрирайдинг) – акцияларды немесе басқа бағалы қағаздарды сатып алу және сату практикасын сипаттау үшін қолданылатын термин. Ақшалай шотта, инвестор белгіленбеген қаражатпен сатып алынған акцияларды сатқан жағдайда, free riding бұзушылығы орын алады. Федералдық резервтік жүйенің Т ережесі брокерлерге free riding жасаған шоттарды 90 күнге "тоқтатуды" талап етеді. Мұндай шектеу қойылған шоттар сауда-саттық жүргізе алады, бірақ белгіленбеген сату түсімдерімен акция сатып ала алмайды (акциялар есеп айырысу үшін екі күн қажет). Free riding-ден жиі маржалық шотты пайдалану арқылы сақтануға болады.

Сауда күні + 2 күн

АҚШ-та акциялар екі жұмыс күні ішінде тоқталады. Егер сіз дүйсенбі күні акция сатып алсаңыз, оған төлем жасау үшін сейсенбі күніне дейін күтесіз. Бұл сауда күні + 2 күн, немесе T+2 деп аталады. Бұл екі күндік тоқтау мерзімі брокерден клиентке берілген несие болып саналады. Осылайша, егер брокерлік клиент маржалық саудаға құқылы болса, екі күндік тоқтау мерзімін «жұмсарту» үшін несие желісі ашылады, бірақ оның лимиті бар. Бұл несие клиенттерге сауда тоқтағанша сауда жасауға мүмкіндік береді. Клиент жақсы ниетпен екі күн ішінде тоқтау сомасын толық төлеуге немесе бағалы қағаздарды сатудан бұрын депозитке салуға келіседі. Маржасыз шоттарда (немесе «ақша шоттары») акция сатып алатын трейдерлердің сатып алуды төлеу үшін белгіленген күні (T+2) шотта жеткілікті қаражат болуы керек немесе оны депозитке салуы керек. Сол сияқты, егер трейдер акцияларды сатса, ақша дереу шотқа түсуі мүмкін, бірақ сауда екі күннен кейін ғана тоқталады. Осы тоқтамаған ақшаға сатып алынған кез келген акция, ақша толық төленгенге дейін, қаражат салынғанға дейін немесе сатуға рұқсат беру үшін маржа көтерілгенге дейін сақталуы керек.

Тегін жүруге тыйым салу

Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы былай мәлімдейді: "Нақты ақша есебінде акцияны сату үшін, оны алдымен сатып алуге төлеуіңіз керек. Егер сіз акцияны сатып алып, оны төлемес бұрын сатсаңыз, сіз "тегін сауда жасап отырсыз", бұл Федералдық резервтік кеңестің несие беру шараларына қайшы келеді. Егер сіз тегін сауда жасасаңыз, брокеріңіз сіздің шоттыңызды 90 күнге тоқтатуға міндетті." Егер біреу жылдам сауда жасап, шоттағы барлық қолма-қол ақшаны акция сатып алу және сату үшін пайдаланса, онда ол "тегін сауда жасау ережесін бұзу" жазасына ілігуі мүмкін. Клиенттер 90 күндік шектеу кезеңінде сауда жасауға құқылы, бірақ сатудан түскен ақшамен жаңа акция сатып алу мүмкіндігінен айырылады.

Жақсы сенім және еркін жүру

Жақсы ниетті бұзу мен тегін жүру арасындағы басты айырмашылық – сатып алу құнын төлеу үшін қаражаттың соңында депозиттелгені. Тегін жүруде сатып алушы бағалы қағазды бастапқы сатып алу үшін қаражатты ешқашан депозиттемей-ақ сатады. Федералдық резервтік жүйе жақсы ниетті бұзуды «несиенің дұрыс пайдаланылмауы» деп санайды және брокерден оларды тіркеуді талап етеді. Егер саудагер бір жыл ішінде төрт рет жақсы ниетті бұзуға жол берсе, брокер есепшотты шектеуге міндетті. Бұл тегін жүруге байланысты бұзудан өзгеше, ол автоматты түрде есепшотты шектеуге әкеледі.

Өтемақы және тегін қызмет

Клиент сауда-саттық күнінен кейін басқа бағалы қағазды сатып алуға қажетті ақшалай міндеттемені өтеу үшін бағалы қағазды сатқан жағдайда өтімділік бұзушылығы туындайды. Бұл бұзушылыққа себеп, екінші бағалы қағазды сату, бірінші сатып алу аяқталғанға дейін толыққанбауы мүмкін. Өтімділік бұзушылығына адал ниет бұзушылығына тең жазалар қолданылады.

SEC-тің орындау шаралары

Кредиттік ережелерді бұзудан басқа, ең маңызды және тікелей зиян клиенттің сауданы жабу үшін ешқашан төлем жасауы немесе депозит енгізбеуінен туындауы мүмкін, нәтижесінде брокер зиянды өзі көтереді (егер сауда сәтті аяқталса, брокер пайданы алады; бірақ егер сәтсіз болса, клиентке айырманы төлеу қажет болады). Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы «тегін саяхатшыларға» қарсы сәтті азаматтық шаралар қолданды, содан кейін Нью-Йорктегі АҚШ прокурорының қылмыстық қудалауы болды, онда несиелік және алаяқтыққа қарсы бұзушылықтар үшін айтарлықтай түрме жазалары тағайындалды, себебі клиент сауданы жабуға ниеттенбегені және нарықта ойнау үшін бірнеше брокерлерді пайдаланғаны анық болды, сәттілікке үміттене отырып, брокерлерге ауыр шығын келтірді. SEC v. Sholom Teitelbaum, SEC News Digest қараңыз https://www.sec.gov/news/digest/1981/dig061181.pdf (азаматтық шара, сотқа қабылданды) және https://www.sec.gov/news/digest/1981/dig012381.pdf (қылмыстық қудалау, 18 айлық жаза бірдей тағайындалды).