Кіріспе

Электромагниттік қалыптау (ЭМ қалыптау немесе магниттік қалыптау) – электр тогын жақсы өткізетін металдарды, ең көп кездесетіні мыс және алюминийді жоғары жылдамдықпен суық қалыптау процесі. Дайындама жоғары қарқынды импульстік магниттік өрістердің әсерінен қайта пішінделеді, бұл дайындамада ток тудырып, оған сәйкес келетін итергіш магниттік өріс жасайды, нәтижесінде дайындаманың бөліктері тез итеріледі. Дайындама құралмен тікелей жанаспай қайта пішінделуі мүмкін, бірақ кейбір жағдайларда оны қалыпқа немесе формаға басып бекітуге болады. Бұл техника кейде жоғары жылдамдықты қалыптау немесе электромагниттік импульстік технология деп те аталады.

Түсіндірме

Металл жұмысшесінің жанына арнайы катушка орналастырылады, ол дәстүрлі пішімдеудегі итергіштің орнын басады. Жүйе күшті магниттік импульсын жіберген кезде, катушка магниттік өріс тудырады, ол өз кезегінде жұмысшесін жоғары жылдамдыққа дейін үдетеді және қалыпқа жібереді. Магниттік импульс және деформацияның жоғары жылдамдығы металлдың вископластикалық күйге өтуіне себеп болады – бұл материалдың бастапқы беріктігіне әсер етпей, пішімделгіштігін арттырады. Магниттік импульсті пішімдеудің суретін қараңыз. Жедел өзгеріп отыратын магниттік өріс электромагниттік индукция арқылы жақын өткізгіште айналмалы электр тогын тудырады. Индукцияланған ток өткізгіштің айналасында сәйкес магниттік өріс жасайды (Плазма физикасы бойынша «Қиып алу» деген терминді қараңыз). Ленц заңына сәйкес, өткізгіште және жұмыс катушкасында пайда болған магниттік өрістер бір-бірін күшті итеріп шығарады. Іс жүзінде, пішімделетін металл жұмысшесі ауыр сымнан жасалған катушкаға (жұмыс катушкасы деп аталады) жақын орналастырылады. Жоғары кернеулі конденсаторлар банкін тез босату арқылы, тұтандырғыш немесе ажыратқыш ретінде оттық аралықты пайдалана отырып, жұмыс катушкасы арқылы үлкен ток импульсі жіберіледі. Бұл жұмыс катушкасының айналасында жылдам тербелісті, өте күшті электромагниттік өріс тудырады. Жоғары жұмыс катушкасы тогы (әдетте ондаған немесе жүздеген мың ампер) металл жұмысшесінің беріктігін оңай жеңіп, тұрақты деформацияға алып келетін өте күшті магниттік күштер жасайды. Металл пішімдеу процесі өте жылдам (әдетте ондаған микросекундта) жүреді және үлкен күштердің әсерінен жұмысшесінің бөліктері 300 м/с жылдамдыққа дейін жететін жоғары үдеуге ұшырайды.

Қолданбалар

Құрастыру процесі көбінесе цилиндрлі құбырларды қысқарту немесе кеңейту үшін қолданылады, бірақ ол металл жақтарын жұмыс дайындамасын жоғары жылдамдықпен пішінделген қалыпқа қағып қалыптастыру арқылы да жасауға болады. Жоғары сапалы қосылыстарды механикалық бекіткішпен электр магниттік импульстік қысылу арқылы немесе нағыз металлургиялық тіркеспен электр магниттік импульстік дәнекерлеу арқылы жасауға болады. Құрастыру операциясы жоғары үдеу және тежелуді қамтитындықтан, жұмыс дайындамасының массасы құрастыру процесінде маңызды рөл атқарады. Бұл процесс мыс немесе алюминий сияқты жақсы электр өткізгіштермен тиімді жұмыс істейді, бірақ оны болат сияқты нашар өткізгіштермен де қолдануға болады.