Кіріспе

Жасыл мыс негізіндегі пигмент – мыс(II) ацетаты, пигмент ретінде қолданылады. Verdigris /ˈvɜːrdɪɡrɪs/ – әр түрлі улы мыс тұздарының кез келген түріне берілген жалпы атау, олардың түсі химиялық құрамына байланысты жасылдан көкшіл жасылға дейін өзгереді. Бұрын дәрілік және фармацевтикалық препарат ретінде қолданылған Verdigris табиғатта кездеседі, мыс, қола және латунь бетінде патина түзеді. Сондай-ақ, ол ежелгі заманнан бастап 20 ғасырдың соңына дейін көркемдік мақсаттарда қолданылған тарихи жасыл пигменттің негізгі құрауышы болды, оның ішінде мольберт суреттерінде, көп түсті мүсіндерде және карталарды безендіруде пайдаланылды. Бірақ, тұрақсыздығына байланысты, басқа жасыл пигменттер қолжетімді болған соң, оның танымалдылығы азайды. "Сірке суының әсерінен пайда болған жасыл". Бұл сөздің қазіргі француз тіліндегі жазылуы – vert de gris ("сұрдың жасылы"), ол ескі атауы verdet gris ("жасыл сұр") сияқты дыбылайды, ал ол verte grez сөзінің өзгеруінен пайда болған. Ол суреттер мен басқа да өнер туындыларында жасыл түс ретінде қолданылды, көбінесе Грекиядан әкелінетін, сондықтан оған vert de Grèce ("Грекияның жасылы") деген басқа этимология да беріледі.

Өндіріс

Мыс(II) ацетаты мыс(II) гидроксидін сірке қышқылымен өңдеу арқылы дайындалады. Өндірістің тағы бір әдісі 18-ғасырда Францияның Монпелье қаласында жасалды, бұл жер көкжазды ұнтақтау үшін қолайлы климатқа ие болған. Жүзімдегі қышқыл мыстың кристалдарға айналуына себеп болды. Кристаллдар пісіп, көкжазға айналып, піскеннен кейін сызылып алынды. Басқа дереккөздерде табиғи көкжаздың негізгі мыс тұзы Cu4SO4(OH)6 (брохантит) деп сипатталған. Тағы да басқа дереккөздер оны негізгі мыс карбонаты (Cu2CO3(OH)2) немесе Cu(CH3CO2)2·(Cu(OH)2)n деп сипаттайды, мұнда n 0-ден 3-ке дейін өзгереді. Теңіз ортасындағы негізгі мыс тұзы – трибазиялық мыс хлориді (Cu2(OH)3Cl).

Уыттылық

Verdigris, бұрын дәрі ретінде қолданылған. Кейбір қолданулар үшін, мысалы, сурет салу пигменттері үшін, зиянсыз алмастырғыштар жасалған.

Қолданылуы

Вердигрис – мыс, латунь және қола сияқты металдардың табиғи қорғаныш қабаты. Ол әдемі көркемдік эффект болғанмен, негізінен пигмент ретінде және қазір қолданылмайтын дәрілік препараттарда қолданылып келген.

Пигменттер

Вердигрис ежелгі дәуірден бері пигмент ретінде қолданылып келген, оның ішінде Рим мен Помпейдегі суреттерде де пайдаланылған. Вердигрис қолданысы орта ғасырлар, Ренессанс және Барокко кезеңдерінің кескіндемелерінде де жалғасты. Вердигрис пигменті майлы бояуларда жарыққа төзімді, мұны 15 ғасырға дейінгі көптеген суреттердің мысалдары көрсетеді. Дегенмен, басқа орталарда оның жарыққа және ауаға төзімділігі өте төмен. Вердигрис пигментін шайырда қайнату арқылы алынатын мыс резинаты тіпті майлы бояуларда да жарыққа төзімді емес. Жарық пен ауаның әсерінен жасыл мыс резинаты тұрақты қоңыр мыс оксидіне айналады. Тарихи вердигрис пигменттерінің кейбір құраушылары, мыс(II) ацетаттары, берілген тарихи рецептуралар бойынша толық қайта өндіруге келмейді.

Медицина

Вердигрис медицинада да қолданылған, және Джон Айртон Паристің «Фармакология» еңбегінде Гомердің айтуынша, Телефтың найзасының шипалы тотығы деп сипатталған. 18-шы ғасырда вердигрис қатты түрі дәрілік препараттар жасау үшін, сондай-ақ ауыз ішінің жараларын емдеуге пайдаланылған.