Кіріспе

Чехия Республикасының ең жоғары мемлекеттік наградасы

Ақ арыстан ордені – Чехия Республикасының ең жоғары ордені. Ол 1922 жылы шетелдіктерге беру үшін құрылған, сол аттас чехословакиялық орденді жалғастырады (1920 және 1930 жылдары Чехословакияда өз азаматтары үшін азаматтық награда болмаған). Бұл орден 1814 жылы император және король Франциск II жасаған және 37 богемиялық ақсүйектерге табыс етілген, чех дворяндық белгісінен шабыттанды.

1994 жылдан бастап

1994 жылы орден Чехия Республикасының ең жоғары наградасы ретінде қайта орнатылды; бұрынғыдан өзгеше, қазір ол Чехия Республикасының Президентімен Чехия азаматтарына да, шетел азаматтарына да, Чехия Республикасына еңбегі сіңгендері үшін табыс етіледі. Ол бес классқа бөлінеді, бесінші және төртінші класс крест түрінде табыс етіледі, үшінші класс мойынға тағылатын орден ретінде, екінші класс мойынға көкірек жұлдызымен бірге тағылатын орден ретінде, ал бірінші класс – үлкен крест (белгі және жұлдызды лента) ретінде беріледі. "Ақ арыстан" орденінің ең жоғары классы, алтын мойын тізбегімен бірге бірінші класс тек мемлекет басшыларына ғана берілуі мүмкін. Заң бойынша, Президенттің бірінші класс белгілеріне, оның ішінде тізбекке құқығы бар; ол қызметтен кеткеннен кейін Өкілдер палатасы мен Сенаттың бірлескен қаулысымен өмір бойына марапатталуы мүмкін.

Чехословакиялық еврейлерді құтқарғаны үшін марапатталған

2014 жылдың 19 мамырында Николас Уинтонның чех балаларына "өмір сүру және бостандыққа ие болу мүмкіндігі" – ең үлкен сыйлық сыйлағаны үшін орденмен марапатталатыны жарияланды. 2014 жылдың 28 қазанында Чехия президенті Милош Земан Уинтонды Ақ арыстан орденімен (I дәрежесі) марапаттады. Чехия Қорғаныс министрлігі оны Прагаға жеткізу үшін арнайы ұшақ жіберді. Марапат Сер Уинстон Черчилльке де берілді, оны оның немересі Николас Сомс қабылдады. Земан бұл ең жоғары чех марапаты екі тұлғаға кешігіп табысталғанына өкініш білдірді, бірақ "кеш болғаннан ештеңе жақсы" деді. Винтон сондай-ақ 75 жыл бұрын құтқарылған адамдардың кейбіреулерімен кездесті, олардың көпшілігі 80 жаста болды. Ол: "Менің шамамен 100 жыл бұрын болған іс-әрекетім үшін көрсетілген зор алғысқа толы ризашылығымды білдіремін, өйткені 100 жыл – өте ұзақ мерзім. Мен көптеген балалардың әлі де тірі екеніне және маған алғыс айту үшін осында келгеніне қуаныштымын" деді.