Кіріспе

Рим католик базиликасы, Италияның Рим қаласындағы танымал орын.

Аспан мен Әулиелер мен шейіттердің қасиетті Мария базиликасы (Beatissimae Virginis et omnium Angelorum et Martyrum) – Италияның Рим қаласындағы базилика және титулдық шіркеу. Ол Республика алаңындағы Диоклетианның римдік моншаларының қираған фригидариумының ішінде салынған. Ол 16 ғасырда Микеланджело Буонарротидің бастапқы жобасы бойынша салынды. Келесі ғасырларда басқа сәулетшілер мен суретшілер шіркеуге қосымша жаңарулар енгізді. Италия Королдығы кезінде шіркеу мемлекеттік діни шаралар үшін пайдаланылды.

Өмірбаян

Санта-Мария-де-Анжели-де-Мартиридің бастапқы ғимараты 297 жылы император Максимилиан тапсырыс берген монша үйі болды және 306 жылы құрылысы аяқталды. Бұл моншаларды христиан құлдары Рим империясының түкпір-түкпірінен әкелінген ең жақсы материалдардан салған деген сенім бар. Мысырдан әкелінген граниттен жасалған монолиттер, Бавария ормандарынан алынған ағаштар күмбезді төбелер мен аркаларды ұстап тұрды, ал қабырғалар күрделі мозаикалармен безендірілді. Моншалар Римнің 537 жылы құлауына дейін пайдаланылды, сол жылы моншаларды сумен қамтамасыз еткен Aqua Marcia су құбыры қиратылды. Моншалар көп ұзамай қирап, ескірді, себебі олардың қымбат материалдары басқа ғимараттар үшін қазылып алынып, қайта қолданылды.

Сипаттама

Базилика белгілі және белгісіз христиан шейіттеріне арналған. 1561 жылғы 27 шілдедегі Пий IV-нің бұйрығымен шіркеу "салынуы" және Beatissimae Virgini et omnium Angelorum et Martyrum ("Барлық періштелер мен шейіттердің Ең Ықыласты Панайына") арналуы тиіс болды. Бұл мақсатқа жету үшін Филипп Нери мен Чарльз Борромео басшылық етті. Бұл арналуға түрткі болған нәрсе – 1541 жылы Санта-Мария-ди-Лоретода (Рим) сицилиялық монах Антонио дель Дуканың римдік моншалардың қираған қалдықтарын көрген мистикалық көрінісі туралы хабарлама. Бұл сонымен қатар папа Пий IV-нің жеке ескерткіші болды, оның қабірі апсидалық трибунада орналасқан. Диоклетианның термалары Виминал төбесіне үлкен қираған құрылыстарымен үстемдік етті. Микеланджело Буонарроти 1563-1564 жылдары моншалардың қалған бөлігін шіркеуді қоршау үшін бейімдеу жұмыстарын жүргізді. Микеланджелоның 1564 жылы қайтыс болуынан кейін, оның шәкірті Жакопо Дель Дука жұмысты жалғастырды. Кейінгі құрылыс жұмыстарын 1749 жылы Луиджи Ванвителли басқарды. 1911 жылы Пьяцца Эзедрадағы Ванвителлидің фасады римдік кірпіштен жасалған калидарийдің әсерлі нишасын қалпына келтіру үшін бұзылды. Бірақ бұл өзгеріс шіркеуді көрінбейтін етіп, оны жиі қираған ғимарат деп қате түсіндірді. Санта-Мария-делли-Анжелиде Микеланджело грек кресінен дамыған, әр жағында кубикалық капеллалары бар үлкен трансепті және көлденең нефтің әсерін қамтитын сәулеттік кеңістіктердің тізбегін жасады. Шынайы фасады жоқ; қарапайым кіреберіс, ерекше ойыс кірпіш пішінімен, термалардың калидариумның ежелгі экседрінің бірі болып табылады. Бұл шіркеу бірнеше себеппен таңдалды: 1) Римдегі басқа моншалар сияқты, бұл ғимарат та табиғи түрде оңтүстікке қарай бағытталған, күн сәулесіне толыққанды қол жеткізу үшін; 2) қабырғалардың биіктігі жыл бойында күннің қозғалысын дәл өлшеуге мүмкіндік беретін ұзын сызықты орнатуға ыңғайлы болды; 3) ежелгі қабырғалар көп бұрын тоқтатылған, сондықтан оларға орнатылған мұқият калибрленген аспаптар орын ауыспайтындығына кепілдік берді; және 4) бұл Диоклетианның бұрынғы термаларында орналасқандықтан, христиан күнтізбесінің бұрынғы пұтқа табынушы күнтізбесінен жеңісін символдық түрде бейнелейтін болды. Бианчинидің күн сағаты Римді кесіп өтетін меридиан бойымен, 12° 30' E бойламында салынды. Күн орта тұсында, уақыт теңдеуіне сәйкес, қазан айының соңында сағат 10:54 UTC-ден ақпан айының 11:24 UTC-ге дейін (11:54-12:24 CET), күн сәулесі қабырғадағы кішкентай тесіктен өтіп, осы сызыққа күн сайын жарық түсіреді. Жазғы күн тоқырауында күн ең биік нүктеде болады және оның сәулесі қабырғаға ең жақын жердегі меридиан сызығына тиеді. Қысқы күн тоқырауында сәуле қабырғадан ең алыс нүктеден өтеді. Күн мен түн теңелуінің кез келгенінде күн осы екі нүктенің арасындағы сызыққа тиеді. Меридиан сызығы неғұрлым ұзын болса, бақылаушы жылдың ұзындығын соғұрлым дәл есептей алады. Мұнда салынған меридиан сызығының ұзындығы 45 метр, ол қоладан жасалған және сары ақ мәрмәрмен қоршалған. Күннің меридианды қиылысын өлшеу үшін сызықты пайдаланумен қатар, Бианчини папаның елтаңбасының артындағы терезе мен жылжымалы телескопты Арктур және Сириус сияқты бірнеше жұлдыздардың өтуін бақылау үшін, олардың оң жақ көтерілуін және төмендеуін анықтау үшін пайдаланды. Меридиан сызығы 2002 жылы оның құрылысының үш жүз жылдығына орай қайта жаңартылды және ол бүгінгі күнге дейін қолданыста болып келеді.