Англия-Франция арасындағы теңіз жолы

Кіріспе

Англияның оңтүстігін Франциядан бөліп тұрған Атлант мұхитының бір тармағы – Англия каналы, сонымен қатар Канал деп те аталады. Ол Солтүстік теңіздің оңтүстік бөлігімен Довер бұғазы арқылы, солтүстік-шығыс жағынан байланысады. Бұл әлемдегі ең қозғалысы көп теңіз аймағы. Оның ұзындығы шамамен 560 шақырымды құрайды, ал ені ең кең жерінде 240 шақырымнан бастап, Довер бұғазындағы ең тар жерінде 34 шақырымға дейін өзгеріп отырады. Бұл Еуропа континенттік шельфінің айналасындағы ең кішкентай теңіз, оның ауданы шамамен 70 мың шаршы километрді құрайды. Канал Ұлыбританияның теңіз үстемдігіне ие болуына көмектесті, Наполеон соғыстары мен Екінші дүниежүзілік соғыс сияқты басқыншылық әрекеттерін тоқтатуға табиғи қорғаныс ретінде қызмет етті. Каналды «Британ теңізі» деп атауды корнуолл және бретон тілдеріндегі халық әлі де қолданады, олар оны сәйкесінше «Mor Bretannek» және «Mor Breizh» деп біледі. Бұл атаулар латын тілінен шыққан болуы мүмкін, бірақ римдіктер келгенге дейін де қолданылған болуы ықтимал. Қазіргі уэльс тілінде көбінесе «Môr Udd» (Тәңірдің немесе ханның теңізі) деп аталады, бірақ бұл атау бастапқыда Канал мен Солтүстік теңізін біріктірген. Аңглосаксон мәтіндерінде теңіз «Sūð sǣ» (Оңтүстік теңізі) деп аталады, бірақ бұл термин кейінгі ағылшын авторлары латын және норман замандастарының дәстүрлерін ұстанғандықтан қолданыстан шығып қалды. «Narrow Seas» (Тарық теңіздер) деген атау ағылшын тілінде сақталды, ол Канал мен Солтүстік теңізді біріктіретін атау болды. Англия (кейін Ұлыбритания және Ұлыбритания) теңізге билік етуді талап еткендіктен, екі теңіздегі міндеттерді сақтау үшін Корольдік теңіз күштерінің адмиралы тағайындалды. Бұл лауазым 1822 жылға дейін сақталды, одан кейін бірнеше еуропалық елдер (Ұлыбританияны қоса) аумақтық суларға 3 миль (5 км) шектеу қойды.

Ағылшын арнасы

Канал сөзі алғаш рет орта ағылшын тілінде 13 ғасырда тіркелген және ол көне француз сөзі chanel-ден (chenel 'канал' сөзінің түрі) алынған. XV ғасырдың ортасында Птолемейдің сипаттамасына негізделген итальяндық картада теңіз "Britanicus Oceanus nunc Canalites Anglie" (Британ мұхиты, бірақ қазір Англия каналы) деп аталды. Бұл картада, мүмкін, "Англия каналы" термині алғаш рет қолданылған, ал сипаттамасы атаудың жақында қабылданғанын көрсетеді. XVI ғасырда голланд карталары теңізге Engelse Kanaal (Англия каналы) деп атаған, ал 1590 жылдары Уильям Шекспир Генрих VI тарихи пьесаларында "канал" сөзін қолданды, бұл сол кезде ағылшын халқы бұл атауды жақсы білгенін көрсетеді. XVIII ғасырға қарай Англияда "Англия каналы" деген атау кеңінен қолданыла бастады. 1707 жылғы Одақ актісінен кейін, келесі ғасырдың көп бөлігінде ресми карталар мен құжаттарда бұл атау "Британ каналы" немесе "Британ теңізі" деп өзгертілді. Дегенмен, "Англия каналы" термині танымал болып қалды және ақырында XIX ғасырда ресми түрде қолданысқа енді.

Геологиялық шығу тегі

Канал геологиялық тұрғыдан жақында пайда болған, Плейстоцен кезеңінің көп бөлігінде құрлық болған. Девенс мұз басуынан бұрын (ең соңғы мұз басу кезеңі, шамамен 10 000 жыл бұрын аяқталды), Ұлыбритания мен Ирландия континенттік Еуропаның бір бөлігі болды, бұзылмаған Уилд-Артуа антиклині арқылы байланысты, бұл тау жотасы үлкен тұщы сулы прогляциалды көлді, қазір Солтүстік теңіздің астында қалған Догерленд аймағында, ұстап тұратын табиғи бөгет ретінде қызмет етті. Осы кезеңде Солтүстік теңіз және Британ аралдарының көп бөлігі мұзбен жабылған. Көл Балтықтан және солтүстікке қосылған Каледон және Скандинавия мұздықтарынан еріген сумен толысқан, оның шығуын кедерілген. Теңіз деңгейі қазіргідей төмен болған. Содан кейін, 450 000 мен 180 000 жыл бұрын кем дегенде екі күшті мұздық көлдің су тасқыны Уилд-Артуа антиклинін бұзған. Бұл каналдың ең терең бөліктерін, мысалы, Хёрдтың тереңдігін қалыптастыруға көмектескен. 450 мың жыл бұрынғы алғашқы су тасқыны бірнеше айға созылып, секундына бір миллион куб метрге дейін су шығарған. Су тасқыны жотадан үлкен, бірақ шешілген сарқырамалармен басталды, олар қазір Фосс Данжар деп аталатын ойыстарды қазды. Ағынның әсерінен таудың тұрақтандыратын жотасы құлап, тас бөгет бұзылып, көл суы Атлант мұхитына құйылды. Теңіз деңгейінің бірнеше рет өзгеруінен кейін, оның ішінде Фосс Данжардың көп бөлігі әртүрлі шөгінді қабаттарымен толып, шамамен 180 000 жыл бұрын тағы бір күшті су тасқыны 500 метр ені және 25 метр тереңдігі бар үлкен тасты төселген аңғар, Лобург арнасын, Оңтүстік Солтүстік теңіз бассейнінен Довер бұғазының ортасы арқылы Англия арнасына дейін жасаған. Бұл қазылған арна арқылы Рейн және Темза өзендерінің біріккен сулары Атлантқа қарай ағып өткен. Су тасқыны Ұлыбританияны континенттік Еуропамен байланыстырған жотаны жойды, бірақ солтүстік Солтүстік теңіз арқылы жер байланысы кейінірек, мұз басу кезеңдері теңіз деңгейінің төмендеуіне әкелген кезде үзіліссіз болған. Соңғы мұз басу кезеңінің соңында теңіз деңгейінің көтерілуі соңғы құрлық байланысын толықтырып үзді.

The Channel is of geologically recent origin, having been land for most of the Pleistocene period. Before the Devensian glaciation (the most recent glacial period, which ended around 10,000 years ago), Britain and Ireland were part of continental Europe, linked by an unbroken Weald–Artois anticline, a ridge that acted as a natural dam holding back a large freshwater pro glacial lake in the Doggerland region, now submerged under the North Sea. During this period, the North Sea and almost all of the British Isles were covered by ice. The lake was fed by meltwater from the Baltic and from the Caledonian and Scandinavian ice sheets that joined to the north, blocking its exit. The sea level was about lower than it is today. Then, between 450,000 and 180,000 years ago, at least two catastrophic glacial lake outburst floods breached the Weald–Artois anticline. These contributed to creating some of the deepest part's of the channel such as Hurd's Deep. The first flood of 450 thousand years ago would have lasted for several months, releasing as much as one million cubic metres of water per second. The flood started with large but localised waterfalls over the ridge, which excavated depressions now known as the Fosses Dangeard. The flow eroded the retaining ridge, causing the rock dam to fail and releasing lake water into the Atlantic. After multiple episodes of changing sea level, during which the Fosses Dangeard were largely infilled by various layers of sediment, another catastrophic flood some 180,000 years ago carved a large bedrock floored valley, the Lobourg Channel, some 500 m wide and 25 m deep, from the southern North Sea basin through the centre of the Straits of Dover and into the English Channel. Through the scoured channel passed a river, the Channel River, which drained the combined Rhine and Thames westwards to the Atlantic. The flooding destroyed the ridge that connected Britain to continental Europe, although a land connection across the southern North Sea would have existed intermittently at later times when periods of glaciation resulted in lowering of sea levels. At the end of the last glacial period, rising sea levels finally severed the last land connection.

Экология

Кеме қатынасы тығыз жүретін арна ретінде, Канал улы жүкті және мұнай төгілген кемелерге қатысты апаттардан кейін экологиялық проблемаларға ұшырайды. Шындығында, Ұлыбританиядағы ластану қаупі тудыратын оқиғалардың 40%-дан астамы Каналда немесе оған өте жақын жерде болады. Мысалы, 2007 жылдың 18 қаңтарында "MSC Napoli" кемесі 1700 тоннаға жуық қауіпті жүгімен Лайм шығанағында жағаға отырды, бұл ЮНЕСКО-ның қорғауға алынған Мәдени мұрасының жағалау аймағы еді. Кеме зақымдалған болатын және Портленд портына бағытталған еді. Көп кемелер жүретін арна болғанына қарамастан, Англия каналының бір бөлігі жануарлар дүниесіне пана болып табылады. Атлантика мұхитының түрлері каналдың батыс бөлігінде, әсіресе Девонның Старт-Пойнтінің батысында жиі кездеседі, бірақ кейде одан шығысқа қарай Дорсет және Уайт аралына қарай да табылуы мүмкін. Англия каналы бойында теңіз есіткіштерін көру жиілеуде, олардың ішінде сұр есіткіштер мен порт есіткіштері жиі тіркеледі.

Адамзат тарихы

Ұлыбританияның адамдармен қайтадан қоныстануын 100 000 жылдан астам уақытқа кешіктірген Канал, тарихи тұрғыдан теңізшілер үшін оңай өтуге және маңызды табиғи қорғанысқа айналды – ол басқыншы әскерлерді тоқтатты, ал Солтүстік теңізді бақылау арқылы Ұлыбритания континентті блокадалауға мүмкіндік алды. Ең маңызды сәтсіз басқыншылық әрекеттері Голландия мен Бельгия порттарын үлкен континенттік держава бақылаған кезде орын алды, мысалы, 1588 жылғы испан армадасы, Наполеон соғыстары кезінде Наполеон және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия. Сәтті шабуылдарға римдіктердің Британияны жаулап алуы, 1066 жылғы нормандық жаулап алу және 1688 жылғы Даңқты революция жатады. Британияның оңтүстік жағалауындағы Батыс Каналдағы тамаша порттардың шоғырлануы тарихтағы ең ірі десанттық операцияны – 1944 жылғы Нормандияға түсуді мүмкін етті. Каналдағы теңіз шайқастарына Даунс шайқасы (1639), Довер шайқасы (1652), Портленд шайқасы (1653) және Ла-Хуг шайқасы (1692) кіреді. Бейбітшілік кезеңдерде Канал ортақ мәдениеттер мен саяси құрылымдарды байланыстыратын көпір ретінде қызмет етті, әсіресе 1135-1217 жылдардағы қуатты Анжуй империясы үшін. Шамамен мың жыл бойы Канал қазіргі кельт аймақтары мен Корнуолл және Бретань тілдері арасында байланыс құрды. Бретань Англосаксондықтардың басып алуынан кейін Корнуолл мен Девоннан қашқан британдармен құрылды. Бретаньде француз тілінде "Cornouaille" (Корнуолл) және бретон тілінде "Kernev" деп аталатын аймақ бар. Көне заманда Бретаньде "Domnonia" (Девон) да болған. 1684 жылдың ақпан айында Кент жағалауының жанында және француз жағында ені кең мұз қабаты пайда болды.

Британияға жол

Уайт аралында мезолит дәуіріне жататын кеме жасау орындасының қалдықтары табылды. Шамамен 8000 жыл бұрын, Ла-Манш арқылы бидай саудасы жүргізілген. "Дамыған әлеуметтік желілер Оңтүстік Еуропадағы неолиттік мәдениет пен Солтүстік Еуропадағы мезолиттік халықтарды байланыстырған". Ферриби қайықтары, Хансон ағаш қайықтары және кейінірек Довер қола дәуірі қайығы Ла-Манш арқылы үлкен жүк тасымалдауға қабілетті болған. Диодор Сицилийлік және Плиний екеуі де Армориканың көтерілісшіл кельт тайпалары мен Темір дәуірі Британиясы арасындағы сауда гүлденгенін айтады. б.з.б. 55 жылы Юлий Цезарь Британиялықтардың өзге жылдары Венетилерге қарсы оған көмектескенін айтып, шабуыл жасады. б.з.б. 54 жылы ол сәттілікке жетті, бірақ Британия 43 жылы Аулус Плауций басып алуын аяқтағанға дейін Рим империясының бір бөлігі ретінде толыққанды орнатылмады. Римдік Галлия мен Британия порттары арасында қарқынды және тұрақты сауда басталды. Бұл сауда Британиядағы Рим үкімшілігінің 410 жылы аяқталуына дейін жалғасты, содан кейін ерте англосаксондықтар аз ғана тарихи жазбалар қалдырды. Римдіктердің шегінуінен кейін пайда болған билік вакуумында германдық англдар, сакстар және ютарлар Солтүстік теңіз арқылы келесі үлкен көші-қонды бастады. Бұл тайпалардың көптеген өкілдері бұрын Римдіктер Британияда жалдамалы әскер ретінде пайдаланғандықтан, Көші-қон кезеңінде өтіп, жергілікті кельт халықтарын жаулап алды және, мүмкін, оларды ығыстырды.

Нормандар мен норманндар

793 жылы Линдисфарнға жасалған шабуыл Викинг дәуірінің басталуы деп есептеледі. Келесі 250 жыл бойы Норвегия, Швеция және Даниядан келген скандинавиялық шабуылшылар Солтүстік теңізді басып алып, жағалаудағы және ішкі өзендер бойындағы монастырларды, үйлерді және қалаларды шапты. Англосаксон жылнамасына сәйкес, олар 851 жылы Ұлыбританияға қоныстанды. Олар 1050 жылға дейін Британ аралдарында және континентте қоныстанды. Англияның Ла-Манш жағалауында, соның ішінде Уорхэм, Портленд, Уэймут маңында және Девондағы Тейн өзені бойында бірнеше шабуылдар тіркелген. Викинг басшысы Ролло (сонымен қатар Нормандиялық Роберт деп те аталады) үшін Нормандия феодалы құрылды. Ролло Парижді қоршап алған, бірақ 911 жылы Сент-Клэр-сюр-Эпте шарты арқылы Батыс франк корольі Карл Басқарғанға вассал болып бағынды. Ролло өзінің құрмет көрсетуі мен адалдығы үшін өзі және оның викинг одақтастары бұрын бағындырған аумақты заңды түрде алды. "Нормандия" атауы Роллоның викинг (яғни "солтүстік адамы") тегін көрсетеді. Роллоның ұрпақтары мен оның ізбасарлары жергілікті галло-роман тілін қабылдап, аймақтың тұрғындарымен араласып, нормандықтарға айналды – скандинавиялықтар, ирландиялық-викингтер, оркнейліктер, англо-дандықтар, жергілікті франктер мен галлдардың француз тілінде сөйлейтін қоспасы. Роллоның ұрпағы, Нормандия герцогы Вильгельм 1066 жылы Нормандық жаулап алу кезінде Гастингс шайқасынан бастап Англия королі болды, сонымен қатар Нормандия феодалын өзі үшін және оның ұрпақтары үшін сақтап қалды. 1204 жылы король Джон тұсында Францияның Филипп II басқарған Франция Нормандияның материктік бөлігін Англиядан тартып алды, ал Нормандия аралдары (Ла-Манш аралдары) ағылшын бақылауында қалды. 1259 жылы Англияның Генрих III Париж шарты бойынша Нормандияның француздық иелігін заңды деп мойындады. Алайда оның мұрагерлері Нормандияның материктік бөлігін қайтаруға жиі тырысты. Вильгельм Басқарғанның билікке келуімен Солтүстік теңіз бен Ла-Манш маңыздылығын жоғалта бастады. Жаңа тәртіп Англия мен Скандинавияның саудасының басым бөлігін оңтүстікке, Жерорта теңізі мен Шығысқа бағыттап жіберді. Британдықтар 1801 жылы Нормандия материгі мен басқа француздық иеліктеріне қатысты талаптарынан бас тарғанмен, Ұлыбритания монархы Ла-Манш аралдарына қатысты Нормандия герцогы атағын сақтап қалды. Ла-Манш аралдары (Чоузиден басқа) Британ тажының тәуелділіктері болып табылады. Сондықтан Ла-Манш аралдарындағы құрметті көтеріліс – "Патша, біздің герцог" ("Le roi, notre Duc"). 1259 жылғы Париж шарты, 1801 жылы француздық иеліктерді тапсыру және осы атаққа мұрагерлік құқығының саликтік заңға бағынатынына сенім болғандықтан, британ монархы осы жерде сипатталған Францияның Нормандия аймағына қатысты Нормандия герцогы емес деп есептеледі, ол әйел мұрагерлер арқылы мұрагерлікті жобамайды. Француз Нормандиясы жүз жылдық соғыс кезінде 1346–1360 және 1415–1450 жылдары ағылшын әскерлерімен басылып алынды.

The attack on Lindisfarne in 793 is generally considered the beginning of the Viking Age. For the next 250 years the Scandinavian raiders of Norway, Sweden, and Denmark dominated the North Sea, raiding monasteries, homes, and towns along the coast and along the rivers that ran inland. According to the Anglo Saxon Chronicle they began to settle in Britain in 851. They continued to settle in the British Isles and the continent until around 1050, with some raids recorded along the channel coast of England, including at Wareham, Portland, near Weymouth and along the river Teign in Devon. The fiefdom of Normandy was created for the Viking leader Rollo (also known as Robert of Normandy). Rollo had besieged Paris but in 911 entered vassalage to the king of the West Franks Charles the Simple through the Treaty of St. Claire sur Epte. In exchange for his homage and fealty, Rollo legally gained the territory he and his Viking allies had previously conquered. The name "Normandy" reflects Rollo's Viking (i. e. "Northman") origins. The descendants of Rollo and his followers adopted the local Gallo Romance language and intermarried with the area's inhabitants and became the Normans – a Norman French speaking mixture of Scandinavians, Hiberno Norse, Orcadians, Anglo Danish, and indigenous Franks and Gauls. Rollo's descendant William, Duke of Normandy became king of England in 1066 in the Norman Conquest beginning with the Battle of Hastings, while retaining the fiefdom of Normandy for himself and his descendants. In 1204, during the reign of King John, mainland Normandy was taken from England by France under Philip II, while insular Normandy (the Channel Islands) remained under English control. In 1259, Henry III of England recognised the legality of French possession of mainland Normandy under the Treaty of Paris. His successors, however, often fought to regain control of mainland Normandy. With the rise of William the Conqueror, the North Sea and Channel began to lose some of their importance. The new order oriented most of England and Scandinavia's trade south, toward the Mediterranean and the Orient. Although the British surrendered claims to mainland Normandy and other French possessions in 1801, the monarch of the United Kingdom retains the title Duke of Normandy in respect to the Channel Islands. The Channel Islands (except for Chausey) are Crown Dependencies of the British Crown. Thus the Loyal toast in the Channel Islands is Le roi, notre Duc ("The King, our Duke"). The British monarch is understood to not be the Duke of Normandy in regards of the French region of Normandy described herein, by virtue of the Treaty of Paris of 1259, the surrender of French possessions in 1801, and the belief that the rights of succession to that title are subject to Salic Law which excludes inheritance through female heirs. French Normandy was occupied by English forces during the Hundred Years' War in 1346–1360 and again in 1415–1450.

Англия мен Ұлыбритания: теңіз күштері

Елизавета I билігінен бастап ағылшын сыртқы саясаты Ла-Манш арқылы басып кіруді болдырмауға бағытталды, сондықтан еуропалық ірі державалардың Нидерланд және Фландриядағы басып кіру порттарын бақылауына жол берілмеді. Әлемдегі ең ірі теңіз державасы ретінде оның өркендеуі 1588 жылы басталды, испан армадасының шабуылы ағылшын және нидерланд теңізшілерінің Чарльз Говард, 1-ші Ноттингем графының басшылығымен, сэр Фрэнсис Дрейктің екінші қолбасшылығымен көрсеткен тамаша теңіз тактикасының нәтижесінде жеңіліске ұшырады, содан кейін болған дауылды ауа-райы да оған себеп болды. Ғасырлар бойы Корольдік теңіз күштері әлемдегі ең қуатты теңіз күштеріне айналды. Британ империясының құрылуы тек Корольдік теңіз күштері Еуропа төңірегіндегі, әсіресе Ла-Манш және Солтүстік теңіздердегі теңіздерді толық бақылауға алғаннан кейін ғана мүмкін болды. Жеті жылдық соғыс кезінде Франция Ұлыбританияға басып кіруге тырысты. Бұл үшін Франция бірнеше апта бойы Ла-Маншқа бақылау орнатуы керек еді, бірақ 1759 жылы Киберон шығанағындағы шайқаста британдық теңіз күштерінің жеңісінен кейін бұл жоспар орындалмады (Ағылшыс топырағына соңғы француз шабуылы 1690 жылы Тейнмутқа жасалған шабуыл болды, ал британдық топыраққа соңғы француз шабуылы 1797 жылы Уэльстегі Фишгардқа жасалған шабуыл еді). Британ теңіз үстемдігіне тағы бір маңызды сын – Наполеон соғыстары кезінде болды. Трафальгар шайқасы Испания жағалауында француз-испан флотына қарсы өтті және адмирал Хорацио Нельсон жеңіске жетті, Наполеонның Ла-Манш арқылы басып кіру жоспарларын тоқтатып, бір ғасырдан астам уақытқа британ теңіз үстемдігін қамтамасыз етті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Каналдың ерекше стратегиялық маңыздылығын блокада құралы ретінде Бірінші теңіз лорды адмирал Фишер Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары мойындаған. "Бес кілт әлемді құлыптайды! Сингапур, Кейп, Александрия, Гибралтар, Довер." Алайда, 1909 жылдың 25 шілдесінде Луи Блерио Каледен Доверге дейін ұшақпен Каналды алғашқы рет кесіп өтті. Блерионың өтуі Англияның шетелдік жауларына қарсы кедергі ретінде Каналдың қызметінің өзгеруін білдірді. Германияның теңіз күштері Ұлыбританияның теңіз күштерімен теңесе алмағандықтан, олар су асты кемелері арқылы соғыс жүргізуді дамытты, бұл Ұлыбритания үшін әлдеқайда қауіпті болар еді. Соғыс басталмас бұрын құрылған Довер патрулі, Ла-Манш арқылы әскерлік кемелерді сүйемелдеп, су асты кемелерінің Ла-Манш арқылы өтуіне кедергі келтіріп, оларды Шотландияны айналып, Атлантикаға дейін ұзақ жолмен жүруге мәжбүр етті. Құрлықта неміс әскері "теңізге қарайғы шайқаста" француз арнасының порттарын басып алуға тырысты, бірақ траншеялар "Швейцария шекарасынан Англия арнасына дейін" созылған деген сөздерге қарамастан, олар Солтүстік теңіз жағалауына жетті. Ұлыбританияның Фландриядағы соғыс күш-жігерінің көп бөлігі Германияның Ла-Манш жағалауына жетуіне жол бермеу үшін қанды, бірақ сәтті стратегия болды. Соғыстың басында Дувр бұғазы арқылы U- қайықтарының жолын миналы теңіз алаңдарымен бөгеуге тырысты. 1915 жылдың ақпанына қарай бұл жер "Довер" бөгеті деп аталатын жеңіл болат тормен кеңейтілді, ол су астындағы су асты кемелерін тұзаққа түсіруді көздеді. Бастапқы табысқа ие болғаннан кейін, немістер ағылшын миналарының сенімсіздігіне сүйене отырып, бөгеттің ішінде қалай өту керектігін үйренді. 1917 жылдың 31 қаңтарында немістер шексіз су асты кемелері арқылы соғысты қайта бастады, бұл Адмиралтействоның қараша айына дейін су асты кемелері Ұлыбританияны жеңіске жетеді деген болжамына әкелді, бұл Ұлыбританияның екі дүниежүзілік соғыста кездескен ең қауіпті жағдай болды. 1917 жылғы Пасшендейл шайқасы Бельгия жағалауындағы су асты кемелерінің базаларын басып алу арқылы қауіпті азайту үшін жүргізілді, бірақ жеңілісті болдырмаған базаларды басып алу емес, конвойларды енгізу болды. 1918 жылдың сәуір айында Довер патрулі Зеебрюгге шабуылын жасап, U- қайықтарының базаларына қарсы шабуылдады. 1917 жылы Довер бөгеті жақсартылған миналармен және тиімді торлармен қайта орналастырылды, оған күшті жарық шамдарымен жабдықталған шағын әскери кемелердің тұрақты қарауылдары көмектесті. Немістердің осы кемелерге шабуыл жасауы 1917 жылы Довер бұғазы шайқасына әкелді. Аймақты жақсарту үшін, теңіз бойында сегіз үлкен бетон мұнара орнату арқылы Адмиралтейство МН жоспары деп аталды, бірақ соғыс соңында тек екі мұнара ғана аяқталуға жақын болды және жобадан бас тартты. Канал мен Солтүстік теңіздегі теңіз блокадасы 1918 жылы неміс жеңілісінің шешуші факторы болды.

The exceptional strategic importance of the Channel as a tool for blockading was recognised by the First Sea Lord Admiral Fisher in the years before World War I. "Five keys lock up the world! Singapore, the Cape, Alexandria, Gibraltar, Dover." However, on 25 July 1909 Louis Blériot made the first Channel crossing from Calais to Dover in an aeroplane. Blériot's crossing signalled a change in the function of the Channel as a barrier moat for England against foreign enemies. Because the Kaiserliche Marine surface fleet could not match the British Grand Fleet, the Germans developed submarine warfare, which was to become a far greater threat to Britain. The Dover Patrol, set up just before the war started, escorted cross Channel troopships and prevented submarines from sailing in the Channel, obliging them to travel to the Atlantic via the much longer route around Scotland. On land, the German army attempted to capture French Channel ports in the Race to the Sea but although the trenches are often said to have stretched "from the frontier of Switzerland to the English Channel", they reached the coast at the North Sea. Much of the British war effort in Flanders was a bloody but successful strategy to prevent the Germans reaching the Channel coast. At the outset of the war, an attempt was made to block the path of U boats through the Dover Strait with naval minefields. By February 1915, this had been augmented by a stretch of light steel netting called the Dover Barrage, which it was hoped would ensnare submerged submarines. After initial success, the Germans learned how to pass through the barrage, aided by the unreliability of British mines. On 31 January 1917, the Germans resumed unrestricted submarine warfare leading to dire Admiralty predictions that submarines would defeat Britain by November, the most dangerous situation Britain faced in either world war. The Battle of Passchendaele in 1917 was fought to reduce the threat by capturing the submarine bases on the Belgian coast, though it was the introduction of convoys and not capture of the bases that averted defeat. In April 1918 the Dover Patrol carried out the Zeebrugge Raid against the U boat bases. During 1917, the Dover Barrage was re sited with improved mines and more effective nets, aided by regular patrols by small warships equipped with powerful searchlights. A German attack on these vessels resulted in the Battle of Dover Strait in 1917. A much more ambitious attempt to improve the barrage, by installing eight massive concrete towers across the strait was called the Admiralty M N Scheme but only two towers were nearing completion at the end of the war and the project was abandoned. The naval blockade in the Channel and North Sea was one of the decisive factors in the German defeat in 1918.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы теңіз әрекеті негізінен Атлант мұхитына шектелді. 1940 жылдың мамыр айында Франция шайқасы кезінде неміс күштері Булонь және Кале қалаларын басып алып, британдық экспедициялық корпусының шегіну жолына қауіп төндірді. Қаһармандық күрес пен немістердің шешім қабылдаудағы ұзақ соғу арқасында Дюнкерк порты ашық қалды, нәтижесінде «Динамо» операциясы барысында 338 000 одақтас әскері эвакуацияланды. 11 000-нан астам адам «Цикл» операциясы кезінде Ле-Хаврден, ал тағы 192 000-ы 1940 жылдың маусым айында «Аэро» операциясы аясында жағалаудағы басқа порттардан эвакуацияланды. Ұлыбритания шайқасының бастапқы кезеңдерінде неміс авиациясы Канал кемелері мен порттарына шабуыл жасады. Кемелерге қарсы алғашқы табыстарына қарамастан, немістер «Теңіз арыстаны» операциясы үшін қажетті әуе басымдылығына қол жеткізе алмады, бұл Канал арқылы жоспарланған шабуыл болатын. Содан кейін Канал су асты қайықтары, мина тазарту кемелері және жылдам шабуыл кемелері қатысқан қарқынды жағалау соғысының аренасына айналды. Нормандияға қондырылуға дейін Каналдың тар сулары ірі соғыс кемелері үшін тым қауіпті деп есептелді, бірақ 1942 жылдың ақпанында неміс «Кригсмарине» «Канал Dash» (Cerberus операциясы) жүргізді, бұл «Түндергі операция» аясында Люфтваффеден қолдау қажет етті. Диппеде канадалық және британдық қарулы күштерінің сәтсіз Диппе шабуылы болды. Ал «Оверлорд» операциясы (D күні) одақтас әскерлердің Германия басып алған Францияға жасаған кең ауқымды шабуылы табысты аяқталды. Каен, Шербур, Карантан, Фалез және басқа да норманды қалалар провинция үшін болған шайқаста көптеген шығындарға ұшырады, бұл Шамбуа мен Монтормель арасындағы «Фалез ойығы» жабылып, Ле-Хавр азат етілгенге дейін жалғасты. Канал аралдары Ұлыбритания Достастығының Германия басып алған жалғыз бөлігі болды (Екінші Эль-Аламейн шайқасында Африка корпусы басып алған Мысырдың бөлігін есептемегенде, ол Достастықтың бөлігі емес, протекторат еді). 1940–1945 жылдардағы неміс оккупациясы қатал болды, арал тұрғындарының кейбіреулері құрлықта құлдық жұмысқа жіберілді, жергілікті еврейлер концлагерлерге жіберілді, партизандық қарсылық және жазалау шаралары қолданылды, ынтымақтастық туралы айыптаулар таралды және құлдық жұмыс істеуге (негізінен орыстар мен шығыс еуропалықтар) қамалдар салу үшін аралдарға әкелінді. Корольдік теңіз күштері аралдарды уақыт-уақыт блокадалады, әсіресе 1944 жылы Нормандияның материгі азат етілгеннен кейін. Қызу келіссөздердің нәтижесінде Қызыл Крест гуманитарлық көмек көрсетті, бірақ оккупация кезінде, әсіресе соңғы айларда, аштық пен мұқтаждық күшті болды, халық аштықтан өлуге жақын болды. Аралдардағы неміс әскерлері 1945 жылдың 9 мамырында, Еуропадағы соңғы капитуляциядан бір күн кейін берілді.

During the Second World War, naval activity in the European theatre was primarily limited to the Atlantic. During the Battle of France in May 1940, the German forces succeeded in capturing both Boulogne and Calais, thereby threatening the line of retreat for the British Expeditionary Force. By a combination of hard fighting and German indecision, the port of Dunkirk was kept open allowing 338,000 Allied troops to be evacuated in Operation Dynamo. More than 11,000 were evacuated from Le Havre during Operation Cycle and a further 192,000 were evacuated from ports further down the coast in Operation Aerial in June 1940. The early stages of the Battle of Britain featured German air attacks on Channel shipping and ports; despite these early successes against shipping the Germans did not win the air supremacy necessary for Operation Sealion, the projected cross Channel invasion. The Channel subsequently became the stage for an intensive coastal war, featuring submarines, minesweepers, and Fast Attack Craft. The narrow waters of the Channel were considered too dangerous for major warships until the Normandy Landings with the exception, for the German Kriegsmarine, of the Channel Dash (Operation Cerberus) in February 1942, and this required the support of the Luftwaffe in Operation Thunderbolt. Dieppe was the site of an ill fated Dieppe Raid by Canadian and British armed forces. More successful was the later Operation Overlord (D Day), a massive invasion of German occupied France by Allied troops. Caen, Cherbourg, Carentan, Falaise and other Norman towns endured many casualties in the fight for the province, which continued until the closing of the so called Falaise gap between Chambois and Montormel, then liberation of Le Havre. The Channel Islands were the only part of the British Commonwealth occupied by Germany (excepting the part of Egypt occupied by the Afrika Korps at the time of the Second Battle of El Alamein, which was a protectorate and not part of the Commonwealth). The German occupation of 1940–1945 was harsh, with some island residents being taken for slave labour on the Continent; native Jews sent to concentration camps; partisan resistance and retribution; accusations of collaboration; and slave labour (primarily Russians and eastern Europeans) being brought to the islands to build fortifications. The Royal Navy blockaded the islands from time to time, particularly following the liberation of mainland Normandy in 1944. Intense negotiations resulted in some Red Cross humanitarian aid, but there was considerable hunger and privation during the occupation, particularly in the final months, when the population was close to starvation. The German troops on the islands surrendered on 9 May 1945, a day after the final surrender in mainland Europe.

Ла-Манштан көшіп-қонушылар (2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Ұлыбританияда Франциядан шағын қайықтармен келіп жатқан заңсыз иммигранттарға байланысты халық арасында үлкен алаңдаушылық бар. 2018 жылдан бері Англия жоғалауында (Ла-Манш каналы) кезеден өтушілердің саны күрт өсті.

Халық саны

Ағылшын арнасының жағалауы ағылшын жағында әлдеқайда тығыз қоныстанған. Каналдың ағылшын және француз жақтарындағы ең ірі қалалар (әрқайсысының халқы 20 000-нан астам, халқының саны төмендеу ретімен тізілген; көрсетілген халық саны 1999 жылғы француз, 2001 жылғы Ұлыбритания және 2001 жылғы Джерси халық санағынан алынған қалалық аймақтардың саны):

Теңіз қатынасы

Канал арқылы Ұлыбритания–Еуропа және Солтүстік теңіз–Атлант мұхиты бағыттарында трафик жүреді, бұл әлемдегі ең қызықты теңіз жолы болып табылады, күніне 500-ден астам кеме өтеді. 1971 жылдың қаңтарында болған апаттан және ақпан айында қираған кемелермен болған бірнеше апатты соқтығысудан кейін, Халықаралық теңіз ұйымы әлемдегі алғашқы радармен басқарылатын трафик бөлу схемасы – Довер ТСС-ін құрды. Схема талаптарына сәйкес, солтүстікке бет алған кемелер француз жағын, оңтүстікке – ағылшын жағын пайдалануы керек. Екі жолақтың арасында бөлу аймағы бар. 2002 жылдың желтоқсан айында £30 миллиондық сәнді автомобильдерді тасымалдаған MV Tricolor, тұманды ауа райында контейнерлік кеме Kariba-мен соқтығысып, Дюнкеркке солтүстік-батыс жағынан батып кетті. Келесі күні жүк кемесі Nicola қираған кемеге шағылысты. Қаза болғандар жоқ. 2003 жылы жағалаудағы ұзақ қашықтықты трафик басқару жүйесі жаңартылды және бірқатар трафик бөлу жүйелері қолданысқа енгізілді. Бұл жүйе авиациялық жүйелер сияқты, мысалы, соқтығысуды болдырмау жүйесімен қамтамасыз етілгендей қауіпсіздік деңгейіне жете алмайды, бірақ апаттарды жылына бір-екі ретке дейін азайтты. Теңіз GPS жүйелері кемелерге навигациялық арналарды дәл және автоматты түрде орындау үшін алдын ала бағдарламалауға мүмкіндік береді, бұл жағаға отыру қаупін азайтады, бірақ 2001 жылдың қазан айында голландтық Aquamarine және Ash кемелері арасындағы қайғылы соқтығысудан кейін Ұлыбританияның Теңіз апаттарын тергеу басқармасы (MAIB) қауіпсіздік туралы хабарлама шығарды, онда GPS-тің осы ерекше жағдайларда соқтығысуға себеп болғанына сенімді екендігі айтылды. Кемелер адам-навигатор толық жолақты пайдаланудың орнына, бір-бірінің артынан өте дәл автоматтандырылған бағытты ұстады. Радардың жартастарға жақын аймақтарды бақылаудағы қиындықтары, CCTV жүйесінің істен шығуы, зәкірдің дұрыс жұмыс істемеуі, экипаждың зәкірдің иығынан сырғанап бара жатқаны туралы ескерту үшін GPS-ті пайдаланудың стандартты процедураларын орындамауы және қателікті мойындауға және қозғалтқышты іске қосуға құлшынбауы салдарынан MV Willy 2002 жылдың қаңтарында Корнуолл, Каузанд шығанағында жағаға отырды. MAIB есебінде порт бақылаушыларына жағалау бақылаушылары өздерінен бұрын апаттың жақындап келе жатқаны туралы хабарлағаны нақты көрсетілген. Жарылыс қаупіне байланысты Кингсэнд ауылы үш күнге эвакуацияланды, ал кеме 11 күнге тоқтады.

The Channel has traffic on both the UK–Europe and North Sea–Atlantic routes, and is the world's busiest seaway, with over 500 ships per day. Following an accident in January 1971 and a series of disastrous collisions with wreckage in February, the Dover TSS, the world's first radar controlled traffic separation scheme, was set up by the International Maritime Organization. The scheme mandates that vessels travelling north must use the French side, travelling south the English side. There is a separation zone between the two lanes. In December 2002 the MV Tricolor, carrying £30m of luxury cars, sank northwest of Dunkirk after collision in fog with the container ship Kariba. The cargo ship Nicola ran into the wreckage the next day. There was no loss of life. The shore based long range traffic control system was updated in 2003 and there is a series of traffic separation systems in operation. Though the system is inherently incapable of reaching the levels of safety obtained from aviation systems such as the traffic collision avoidance system, it has reduced accidents to one or two per year. Marine GPS systems allow ships to be preprogrammed to follow navigational channels accurately and automatically, further avoiding risk of running aground, but following the fatal collision between Dutch Aquamarine and Ash in October 2001, Britain's Marine Accident Investigation Branch (MAIB) issued a safety bulletin saying it believed that in these most unusual circumstances GPS use had actually contributed to the collision. The ships were maintaining a very precise automated course, one directly behind the other, rather than making use of the full width of the traffic lanes as a human navigator would. A combination of radar difficulties in monitoring areas near cliffs, a failure of a CCTV system, incorrect operation of the anchor, the inability of the crew to follow standard procedures of using a GPS to provide early warning of the ship dragging the anchor and reluctance to admit the mistake and start the engine led to the MV Willy running aground in Cawsand Bay, Cornwall, in January 2002. The MAIB report makes it clear that the harbour controllers were informed of impending disaster by shore observers before the crew were themselves aware. The village of Kingsand was evacuated for three days because of the risk of explosion, and the ship was stranded for 11 days.

Ла-Манш туннелі

Көптеген саяхатшылар 19-шы ғасырдың басында алғаш ұсынылып, 1994 жылы ашылған, Ұлыбритания мен Францияны теміржолмен байланыстыратын Канал туннелі арқылы Каналдың астынан өтеді. Қазір Париж немесе Брюссель мен Лондон арасында Eurostar пойзымен саяхаттау қалыпты жағдай. Жүк пойыздары да осы туннельді пайдаланады. Автомобильдер, автобустар және жүк көліктері Фолкстоун мен Кале арасында Eurotunnel Shuttle пойыздарымен тасымалданады.

Туризм

Брайтон мен Довиль сияқты Ла-Манш арнасының жағалау курорттары 19 ғасырдың басында аристократиялық туризмнің дәуірін ашты. Бос уақытты өткізу мақсатымен Ла-Манш арнасынан қысқа сапарлар жасауды көбінесе «арнаны кесіп өту» деп атайды.

Жаңартылатын энергия

Rampion жел фермасы – Батыс Сассекс жағалауынан Ла-Манш арнасында орналасқан теңіздегі жел фермасы. Ла-Манш арнасының француз жағында салынуы жоспарланған басқа да теңіздегі жел электр станциялары бар.

Ла-Манш арқылы өту тарихы

Қауіпті ағымдары жоқ, ең тар және әйгілі халықаралық су жолы ретінде Канал көптеген жаңа теңіз, әуе және адам күшімен жүзу технологияларының алғашқы сынақ алаңы болды. Көне заманнан бері адамдар мыңдаған жылдар бойы материктен Англияға кемемен өтіп келген. Соңғы мұз дәуірінің соңында теңіз деңгейі төмендегендіктен, одан да бұрын жаяу өтуге мүмкіндік болған.

Қайықпен

Күні Өтуге Қатысушы(лар) Ескертпелер 1816 жылдың наурызы Француздық ескі «Элизе» (бұрынғы шотландтық «Маргери» немесе «Маргори») булы кемесі арнаны кесіп өткен алғашқы кеме болды. 9 мамыр 1816 жылғы «Defiance» падл пароходы, капитан Уильям Вейгер, Голландияға арнаны кесіп өткен алғашқы пароход болды. 10 маусым 1821 жылғы «Rob Roy» падл пароходы, арнаны кесіп өткен алғашқы жолаушылар паром. 1843 жылдың маусым айында Фолкстоун – Булонь бағыты Дувер портындағы қиындықтарға байланысты «South Eastern Railway» компаниясымен Кале – Дувер бағытына альтернатива ретінде дамытылды. Алғашқы паромды капитан Хейвард басқарды. 17 наурыз 1864 жылғы жарыс екі бұрандалы бу кемесі мен пошта таситын падл бу кемесі арасында өтті. Бұл жарыс бұранданың желкенді кемеден артық екенін дәлелдеді. «Аталанта» екі бұрандалы бу кемесі және «Довер» пошталық кемесі «Императрица». «Аталанта» Миллволл қаласындағы Кубитт қаласаңындағы Дж. және В. Дадджен мырзалармен жаңадан салынды, Дуверден Калеге дейін 77 минутта жетті; «Лондон, Чатем және Довер» теміржол компаниясына тиесілі «Императрица» 107 минутқа созылды. 25 шілде 1959 жылғы hovercraft өтпелі (Каледен Дуверге дейін, 2 сағат 3 минут). SR N1 Сэр Кристофер Кокерл бортында болды. 1960-шы жылдар Су шаңғысымен алғашқы өтпелі. «Varne Boat Club» 1960 жылдардан бастап жыл сайын арна арқылы шаңғы жарысын өткізді. Жарыс Грейтстоун-он-Сидегі «Varne» клубынан Кап-Грис-Нез / Булоньге (соңғы жылдары) және кері бағытта өтті. Көптеген су шаңғышылары осы уақыттан бері бұл жолды тоқтамай жүріп өтті. Ең жас су шаңғышысы Джон Клементс, 10 жаста, 1974 жылдың 22 тамызында Литлстоуннан Булоньге және кері құлап кетпей өтті. 22 тамыз 1972 жылғы алғашқы жеке hovercraft өтпелі (SR N1 сияқты бағыт; 2 сағат 20 минут). Найджел Бил (Ұлыбритания). 1974 жылғы коракль (13 жарым сағат). Бернард Томас (Ұлыбритания). Жарнамалық трюктің бір бөлігі ретінде Солтүстік Дакотаның Мандан тайпасының бұқа қайықтары 12 ғасырда Принц Мадог енгізген Уэльстің коракльдерінен қалай көшірілуі мүмкін екенін көрсету үшін сапар жасалды. 1984 жылдың тамызында педаломен алғашқы өтпелі (8 сағат 6 минут). Рик және Стив Купер (Ұлыбритания). Литтлхэмптон «Rotaract» ұйымдастырған қайырымдылық шарасы Лейкемия зерттеулеріне, «RNLI» және басқа да қайырымдылық ұйымдарына Энджи Джонстың естелігіне қаражат жинау үшін. 14 қыркүйек 1995 жылғы hovercraft-пен ең жылдам өтпелі, 22 минут. Принцесса Энн «MCH SR N4 MkIII». Кеме паром ретінде жобаланды. 1997 жылғы күн энергиясымен жұмыс істейтін алғашқы кеме фотоэлектрлік элементтерді пайдаланып. «SB Collinda». 14 маусым 2004 жылғы амфибиялық көлікпен (Гиббс «Aquada», үш орындық ашық спорттық көлік) өтпелідің жаңа рекорды. Ричард Брэнсон (Ұлыбритания). 1 сағат 40 минут 6 секундта өтуді аяқтады. Бұрынғы рекорд 6 сағат болды. 26 шілде 2006 жылғы гидрофойл машинамен (Rinspeed «Splash», екі орындық ашық спорттық автомобиль) өтпелідің жаңа рекордтық уақыты. Франк М. Риндеркнехт (Швейцария). 3 сағат 14 минутта өтуді аяқтады. 25 қыркүйек 2006 жылғы буып-түйілетін ауаға толы нысанмен (қозғалтқыштық ауаға толы қайықпен емес) алғашқы өтпелі. Стивен Престон (Ұлыбритания). 180 минутта өтуді аяқтады. 2007 жылдың шілдесінде «BBC Top Gear» жүргізушілері амфибиялық көліктерде Францияға «көлікпен» жүрді. Джереми Кларксон, Ричард Хаммонд, Джеймс Мэй (Ұлыбритания). 1996 жылғы «Nissan D21» пикаппен («Nissank») өтуді аяқтады, ол «Honda» сыртқы қозғалтқышымен жабдықталған. 20 тамыз 2011 жылғы алғашқы диверсиялық қозғалтқышпен (теңіз скутерлері) өтпелі. Скарбородан Хиттен Сэмплз бастаған төрт адамнан тұратын команда Шекспирдің жағалынан Византқа өтті. 12 сағат 26 минут 39 секундқа созылып, «Guinness» рекордтарына ие болды. Пьер Андриэль 1816 жылдың наурызында «Элизе» кемесімен ағылшын арнасынан өтті, бұл пароходпен жасалған ең алғашқы теңіз сапарларының бірі. Капитан Уильям Вейгер 1816 жылдың 9 мамырында Голландияға жетіп, арнаны кесіп өткен алғашқы пароход болды. 1843 жылдың маусым айында Дувер портымен байланысты қиындықтарға байланысты «South Eastern Railway» компаниясы Булонь-сюр-Мер – Фолкстоун бағытын Кале – Дувер бағытына альтернатива ретінде дамытты. Алғашқы паромды капитан Хейвард басқарды. 1974 жылы Бернард Томас Ллехридтің басқаруымен Уэльстің «coracle» кемесі 13 жарым сағат ішінде ағылшын арнасынан Францияға өтті. Саяхат Солтүстік Дакотаның Мандан тайпасының бұқа қайықтары 12 ғасырда Принц Мадог енгізген «coracle»-дерден қалай көшірілуі мүмкін екенін көрсету үшін жасалды. «Mountbatten» класындағы hovercraft («MCH») 1968 жылдың тамызында коммерциялық қызметке кірісті, бастапқыда Дувер мен Булонь арасында, бірақ кейіннен Рамсгейт (Пегвелл шығанағы) – Кале бағытында да болды. Дуверден Булоньге дейінгі жол жүру уақыты шамамен 35 минут болды, ал пик сағаттарда күніне алты сапар болды. Коммерциялық көлік таситын hovercraft-пен ағылшын арнасын ең жылдам кесіп өту 22 минутты құрады, ол 14 қыркүйек 1995 жылы «Princess Anne MCH SR N4 Mk3» кемесімен тіркелді.

Date Crossing Participant(s) Notes March 1816 The French paddle steamer Élise (ex Scottish built Margery or Margory) was the first steamer to cross the Channel. 9 May 1816 Paddle steamer Defiance, Captain William Wager, was the first steamer to cross the Channel to Holland 10 June 1821 Paddle steamer Rob Roy, first passenger ferry to cross channel The steamer was purchased subsequently by the French postal administration and renamed Henri IV. June 1843 First ferry connection through Folkestone Boulogne Commanding officer Captain Hayward17 March 1864Race between a twin screw steamer and a paddle steamer carrying mail. This race proved the superiority of screw over paddle. The Atalanta Twin Screw Steamer and the Dover Mail Packet EmpressThe Atalanta newly built by Messrs. J. and W. Dudgeon, of Cubitt Town Yard, Millwall, made the trip from to Dover to Calais in 77 minutes; the Empress, owned by the London, Chatham, and Dover Railway Company took 107 minutes. 25 July 1959 Hovercraft crossing (Calais to Dover, 2 hours 3 minutes) SR N1 Sir Christopher Cockerell was on board1960sFirst crossing by water ski. The Varne Boat Club ran an annual cross channel ski race from the 1960s onwards. The race was from the Varne club in Greatstone on Sea to Cap Gris Nez / Boulogne (latter years) and back. Many waterskiers have made this return crossing non stop since this time. Youngest known waterskier to cross the Channel was John Clements aged 10, from the Varne Boat Club on 22 August 1974 who crossed from Littlestone to Boulogne and back without falling. 22 August 1972 First solo hovercraft crossing (same route as SR N1; 2 hours 20 minutes) Nigel Beale (UK) 1974 Coracle (13 and a half hours) Bernard Thomas (UK) As part of a publicity stunt, the journey was undertaken to demonstrate how the Bull Boats of the Mandan Indians of North Dakota could have been copied from Welsh coracles introduced by Prince Madog in the 12th century. August 1984 First crossing by pedalo (8hrs 6mins) Ric and Steve Cooper (UK) Charity event organized by Littlehampton Rotaract to raise funds for Leukaemia Research, the RNLI, and other charities in memory of Angie Jones.14 September 1995Fastest crossing by hovercraft, 22 minutes by Princess AnneMCH SR N4 MkIIICraft was designed as a ferry 1997 First vessel to complete a solar powered crossing using photovoltaic cells SB Collinda — 14 June 2004 New record time for crossing in amphibious vehicle (the Gibbs Aquada, three seater open top sports car) Richard Branson (UK) Completed crossing in 1 hour 40 minutes 6 seconds – previous record was 6 hours. 26 July 2006 New record time for crossing in hydrofoil car (the Rinspeed Splash, two seater open top sports car) Frank M. Rinderknecht (Switzerland) Completed crossing in 3 hours 14 minutes 25 September 2006 First crossing on a towed inflatable object (not a powered inflatable boat) Stephen Preston (UK) Completed crossing in 180 min July 2007 BBC Top Gear presenters "drive" to France in amphibious cars Jeremy Clarkson, Richard Hammond, James May (UK) Completed the crossing in a 1996 Nissan D21 pick up (the "Nissank"), fitted with a Honda outboard engine.20 August 2011First crossing by diver propulsion vehicle (sea scooters)A four man relay team from Scarborough, headed by Heath Samples, crossed from Shakespeare Beach to Wissant. It took 12 hours 26 minutes 39 seconds and set a new Guinness World Record. Pierre Andriel crossed the English Channel aboard the Élise, ex the Scottish p. s. "Margery" in March 1816, one of the earliest seagoing voyages by steam ship. The paddle steamer Defiance, Captain William Wager, was the first steamer to cross the Channel to Holland, arriving there on 9 May 1816. In June 1843, because of difficulties with Dover harbour, the South Eastern Railway company developed the Boulogne sur Mer Folkestone route as an alternative to Calais Dover. The first ferry crossed under the command of Captain Hayward. In 1974 a Welsh coracle piloted by Bernard Thomas of Llechryd crossed the English Channel to France in 131/2 hours. The journey was undertaken to demonstrate how the Bull Boats of the Mandan Indians of North Dakota could have been copied from coracles introduced by Prince Madog in the 12th century. The Mountbatten class hovercraft (MCH) entered commercial service in August 1968, initially between Dover and Boulogne but later also Ramsgate (Pegwell Bay) to Calais. The journey time Dover to Boulogne was roughly 35 minutes, with six trips per day at peak times. The fastest crossing of the English Channel by a commercial car carrying hovercraft was 22 minutes, recorded by the Princess Anne MCH SR N4 Mk3 on 14 September 1995,

Жүзу арқылы

Каналға жүзу спортының бастауы 19 ғасырдың соңына, капитан Мэтью Уэбб 1875 жылғы 24-25 тамызда 21 сағат 45 минутта Англиядан Францияға дейін Довер бұғазын бірінші рет көмексіз және бақылаусыз жүзіп өткен кезде саяды. 1927 жылға дейін оннан кем жүзуші (соның ішінде 1926 жылы алғашқы әйел Гертруда Эдерле) Англия каналын сәтті жүзіп өтті, сондай-ақ көптеген күмәнді мәлімдемелер жасалды. Channel Swimming Association (CSA) жүзушілердің каналды жүзіп өткендері туралы талаптарын растау және бекіту, сондай-ақ өту уақытын тексеру үшін құрылды. CSA 1999 жылы таратылып, оның орнына екі жеке ұйым құрылды: CSA Ltd (CSA) және Channel Swimming and Piloting Federation (CSPF). Екеуі де Довер бұғазында канал арқылы жүзуді бақылайды және куәландырады. Channel Crossing Association да дәстүрлі емес өткелдерге қызмет көрсету үшін құрылды. Каналда ең көп жүзген команда – Лондондағы Serpentine Swimming Club, одан кейін халықаралық Sri Chinmoy Marathon Team. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, CSA және CSPF ережелері бойынша 2428 расталған жеке жүзуден 1881 адам өтті. Оның ішінде 24 екі бағытты және 3 үш бағытты өткел бар. Довер бұғазы – әлемдегі ең қызықты су жолы. Ол Довер бұғазының трафик ажырату схемасының дәстүрлі емес өтулерінде сипатталған Халықаралық құқықпен реттеледі. Онда былай делінген: «Ерекше жағдайларда француз теңіз билігі британдық теңіз билігінің пікірін қоса, британдық жағалаудан шыққан кезде трафик ажырату схемасының француздық суларынан өтуге рұқсат беру туралы өтініштерді қарастыруы мүмкін». Каналды жүзу бойынша ең жылдам расталған нәтиже австралиялық Трент Гримсиге 2012 жылдың 8 қыркүйегінде 6 сағат 55 минутта тиесілі, ол 2007 жылғы көрсеткішті жақсартты. Әйелдер арасындағы рекордты чехиялық Ивета Хлавакова 2006 жылдың 5 тамызында 7 сағат 25 минутта көрсетті.

The sport of Channel swimming traces its origins to the latter part of the 19th century when Captain Matthew Webb made the first observed and unassisted swim across the Strait of Dover, swimming from England to France on 24–25 August 1875 in 21 hours 45 minutes. Up to 1927, fewer than ten swimmers (including the first woman, Gertrude Ederle in 1926) had managed to successfully swim the English Channel, and many dubious claims had been made. The Channel Swimming Association (CSA) was founded to authenticate and ratify swimmers' claims to have swum the Channel and to verify crossing times. The CSA was dissolved in 1999 and was succeeded by two separate organisations: CSA Ltd (CSA) and the Channel Swimming and Piloting Federation (CSPF), both observe and authenticate cross Channel swims in the Strait of Dover. The Channel Crossing Association was also set up to cater for unorthodox crossings. The team with the most Channel swims to its credit is the Serpentine Swimming Club in London, followed by the international Sri Chinmoy Marathon Team. As of 2023, 1,881 people had completed 2,428 verified solo crossings under the rules of the CSA and the CSPF. This includes 24 two way crossings and three three way crossings. The Strait of Dover is the busiest stretch of water in the world. It is governed by International Law as described in Unorthodox Crossing of the Dover Strait Traffic Separation Scheme. It states: "[In] exceptional cases the French Maritime Authorities may grant authority for unorthodox craft to cross French territorial waters within the Traffic Separation Scheme when these craft set off from the British coast, on condition that the request for authorisation is sent to them with the opinion of the British Maritime Authorities." The fastest verified swim of the Channel was by the Australian Trent Grimsey on 8 September 2012, in 6 hours 55 minutes, beating a swim of 2007. The female record is held by Yvetta Hlavacova of Czechia, on 7 hours, 25 minutes on 5 August 2006.

Көлікпен

1965 жылдың 16 қыркүйегінде екі амфикар Доверден Калеға өтті.

Басқа түрлері

Күні Өтуге қатысушылар 17 қазан 1851 жыл Қыркүйек айында Ла-Манш арқылы телеграфқа арналған алғашқы су асты кабелі Англияның Сент-Маргарет шығанағынан Францияның Сангатте қаласына төселді (көбінесе Доверден Калеға дейінгі кабель деп аталады). Томас Рассел Крамптон (инженер), Чарлтон Джеймс Волластон және басқалардың жеке серіктестігімен "Wollaston et Compagnie" деп аталды. 1859 жылға дейін қолданылған әлемдегі алғашқы халықаралық су асты кабелі. 21 теңіз шақырымы қашықтық қажет болды, 24 + 1 теңіз шақырымы кабель біріктірілді. 27 наурыз 1899 жыл Ла-Манш арқылы алғашқы радио хабар тарату (Вимеродан Оңтүстік Форленд маяғына дейін) Гульельмо Маркони (Италия)

ПЛУТО – соғыс кезінде Англиядан Францияға "океан астындағы құбырлар" арқылы отын жеткізу жобасы. Нормандия шайқасы кезінде техникалық қиындықтарға тап болғанымен, құбырлар D күні мен VE күні аралығында одақтас күштердің отын қажеттілігінің шамамен 8% -ын қамтамасыз етті.