Кіріспе

Сингапурдағы даосизм 2020 жылғы халық санауы бойынша елдің жалпы халқының шамамен 8,8% құрайтын дін. Елде "даосизм" анықтамасы кеңінен қытай халық дінінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Жалпы алғанда, Сингапурдағы даосизмді ұстанатындардың басым көпшілігі Чжэньи мектебінің негізгі ағымымен байланысты. Жастарға қарағанда, егде жастағы тұрғындардың үлесі даосизмді ұстануда жоғары. Сингапурдың даосистік федерациясы 1990 жылы даосистік мәдениет пен дәстүрлерді насияттау және оны қоғамға кеңінен таныту мақсатымен құрылған. Сингапурда мыңнан астам қытай ғибадатханасы болғанымен, олардың бес жүз қырыққа жуығы ғана Дао федерациясына мүше.

Тарих

Даосизм алғаш рет Сингапурға Қытайдан келген алғашқы қоныс аударушылармен бірге келді. Осы қоныс аударушылардың көпшілігі Мазуға (媽祖) табынып, жаңа, бейтаныс елге қауіпсіз жеткізіп беруін тіледі. Кейіннен, Сингапурға қытай саудагерлері мен жұмысшылары көшіп келген сайын даосизм дәстүрі гүлденді. Көптеген даосизмді ұстанушылар бодхисаттваға да табынады, ал даосизм мен буддизм дәстүрлі түрде бейбіт қатар өмір сүреді, осылайша екі дін арасындағы шекара бұлыңқы болып қалады. 1980-ші жылдары буддалық белсенділердің күшеюімен, даосизм құдайларына да, Буддаға да табынған жандардың саны өзгерді. Олар негізінен даосизм құдайларына табынса да, өздерін буддистер деп жариялады (үйлерінде даосизм құдайларына табынатын отбасылар сияқты). Бұл Сингапурдағы даосизмді ұстанушылардың санының статистикалық төмендеуіне алып келді. Дегенмен, даосизмді жеке дін ретінде мойындаудан бас тартуға жасалған әрекеттер күмәнді, себебі дінді қабылдаған жастардың саны айтарлықтай өсіп, жарияланбай отыр.

Қытай қауымдастығында даосизмнің рөлі

Даоизм өзі Қытай Сингапур тұрғындары арасындағы қытай дәстүрлерінің ядросының бір бөлігін құрайды, сонымен қатар көптеген халықтық амалдарды кейбір қытай буддистері де қабылдайды. Гуан Иесі, Сюань Тянь Шанди және Туа Пек Конг сияқты қытай құдайлары даосизмді ұстанатындар мен жергілікті қытай қауымдастығы арасында ең танымал құдайлар болып табылады. Көптеген даоистер Гуаньинь және Ди Цзан Ванг сияқты буддалық бодхисаттваларға да құлшылық етеді. Инь мен Ян, Усин ұғымы – ортодоксальды даосистік қағида болғамен, қарапайым даосизмді ұстанатындар арасында көбінесе ауызша айтылады. Даостық жекпе-жек өнері, әсіресе тай-чи, қоғамдық орталықтарда кеңінен таралған. Лоронг Ку Чье Шенг Хонг ғибадатханасы, немесе Қала құдайы ғибадатханасы, Вудань тауынан даосизм дін қызметкерлерін тай-чиге үйрету үшін шақырды, нәтижесінде ғибадатханада әртүрлі ұлттар мен діндерден 3000-нан астам адам күнделікті жаттығу жасады. Ең көне даосизм ғибадатханаларының бірі – Тиан Хок Кенг, оны белгілі бай меценат Капитан Тан Ток Сенг салған, ол сонымен қатар Хоккин Хуай Куанның бастауы болды. Гейлангтағы Сун Тхян Кинг ғибадатханасы, өзен аңғарындағы Хонг Сан Сей ғибадатханасы және Уотерлоо көшесіндегі Куан Им Тонг Худ Чо ғибадатханасы сияқты тағы да бірнеше ғасырлық танымал ғибадатханалар бар. Бұл танымал ғибадатханалардың көпшілігі, әдетте, таза даосизм ғибадатханаларына қарағанда үш дінге бейім.

Ата-бабаларға табыну

Қытайлық ата-бабаларға табыну – Сингапурдағы көптеген этникалық қытайлардың дәстүрлі тәжірибесі. Даостар, буддистердің көпшілігі және кейбір дінсіз қытайлар әлі де ата-бабаларға табыну дәстүрін жалғастыруда. Бұрын қытай отбасылары ата-бабаларының есімдері жазылған тақташаларды орналастыратын. Мұндай тақташалар ата-бабалар залында және құмыраларға қойылатын, ал тамақ құрбандықтары әдетте олардың алдына қойылады. Қытай үйлерінен табылған ата-бабалар тақташаларында тек әке шежіресінен келген ата-бабалар мен олардың әйелдерінің есімдері ғана көрсетілген. Модернизмнің пайда болуымен және дәстүрлі қытайлық құндылықтардың төмендеуіне байланысты, құрмет және осы сияқты тәжірибелер бірте-бірте жоғалып барады. Дегенмен, көптеген қытайлар ата-бабалар тақташаларын буддалық және таолық храмдарға көшіріп, ата-бабаларға табыну дәстүрін қарапайым түрде жалғастыруда. Қытай үйлерінде көбінесе тек даостық немесе буддалық тұғырлар кездеседі. Отбасылар ата-бабаларын кремациялап, колумбарийлерде немесе зираттарда жерлеуді таңдай алады. Отбасылар, әсіресе Цинмин мерекесінде, ата-бабаларының қабірлеріне барады. Олар ата-бабаларына хош иісті жаққыштар, хош иісті қағаздар және тамақ сыйлықтарын әкеледі. Қытайлық әдет-ғұрып бойынша, қытай зираттарында немесе колумбарийлерде ата-бабаларға табынған адамдар, ең алдымен, құрбандықтары мен дұғаларына арналған заттарды жайып, содан кейін хош иісті жаққыштарды жағады. Табынушылар, жаққыштарды белгіленген жерлерге қою алдында дұға оқи алады. Содан кейін табынушылар хош иісті қағаздарды жағып, табынғаннан кейін тамақты жинап алады.

Жыпар жыт қағазы

Ата-бабаларға құлшылық етуде қолданылатын хош иісті қағаздардың әртүрлі түрлері бар; олардың әрқайсысы ата-бабалар рухына арналған сыйлық. Алтын фольга басылған сары түсті қағаз алтын таэльді, ал күміс фольгасы бар қағаз күміс таэльді білдіреді. Тағы бір түрі – бір түсті қағаз, ол бір жағынан дөрекі, екінші жағынан тегіс болып жасалады. Мұндай қағаз әртүрлі түстерде кездеседі. Осы типтегі хош иісті қағаздарды екі жағынан да тығыз орап, байлап қою керек, сырты тегіс жағымен болуы тиіс. Бұл түрдегі хош иісті қағаз ата-бабаларға арналған киімді бейнелеу үшін қолданылады. Қаңыр түсті, қайта өңделген қағаздан жасалған жұмсақ және дөрекі бетті қағаз мата ретінде қолданылады. Әртүрлі өлшемдегі "тозақ ақшалары" және "кай" (қайың) ақша белгілері ақшаны білдіреді. Осы хош иісті қағаздардың бәрі маңыздылығына қарай "ибу" деп аталатын бумаға жиналады. Қоңыр қағаз буманың негізі болып табылады. Әдетте, негізде "мақта" қағаздарының саны жұп болуы керек, ал бір парақ негіздің ядросы қызметін атқарады. Одан кейін банкноттар, "кай", киімдер мен таэльдер жиналады, сосын ибу бумасы жиналып, урнаға тастамас бұрын шаммен өртеледі. Кейде ибумен бірге көйлек және шалбар пішінде жасалған хош иісті қағаздар да өртеледі.

Жерлеу салттары

Сингапурдағы даосизм діни жоралары диалектілік топтарға қарай өзгеше болады. Көбінесе жерлеу рәсімдерін өткізуге шақырылатын даосизм ғибадатханалары Сингапурда орналасқан, бірақ хакка тайпасы үшін жерлеуші Малайзияның Кулай қаласынан дін қызметкерлерін шақырып, аза тұтқан хакка отбасыларына қызмет етеді. Алтардың екі жағына бір-бірден жерлеу шамдары қойылады, олардың бірінде марқұмның тегі, екіншісінде оның жасы жазылады. Теочев дәстүрінде марқұмның тегі шамдардың ешқайсысына жазылмайды, орнына "严" немесе "慈" есімді екі қытай иероглифі жазылады. Бұл "严父慈母" мақалымен байланысты, ол ата-ананың бала тәрбиесіндегі дәстүрлі рөлін көрсетеді, және бұл иероглифтер марқұмның ер немесе әйел екенін көрсетеді. Кейде шамдардағы жазу қызыл түспен жазылады, бұл марқұмның кем дегенде 80 жыл өмір сүргенін білдіреді. Кантондықтар мен хаккалар үшін дін қызметкері "тозақты бұзу" рәсімін өткізеді, себебі марқұмның өткен күнәларына байланысты өлген кезде тозаққа түседі деп сендіріледі. Рәсімдер марқұмды құтқару және оның жанын арғы дүниеден шығарып, қайта тууға жол беру үшін өткізіледі.