Кіріспе

1996 жылы Висконсин штатында болған пойыз апаты. Вейауэгадағы пойыздың рельстен шығуы – 1996 жылғы 4 наурызда таңертең Висконсин штатының Вейауэга қаласында болған темір жол апаты. Рельстен шыққан пойыз көп мөлшерде қауіпті материал тасымалдап, бірден өртеніп кетті. Өрт пойыз вагондарымен және іргелес мал азығын өндіретін зауытпен бірге, рельстен шығудан кейін екі аптадан астам уақыт бойы жалғасты, нәтижесінде 2300 адам, оның ішінде Вейауэга қаласының барлық тұрғындары 18 күн бойы эвакуацияланды, эвакуацияланғандардың саны шамамен 1700 адамды құрады.

Жодан шығып кету және өрт

Таңертеңгі сағат 5:49-да 81 вагоны бар Висконсин орталық жүк пойзы, LO22 4 нөмірімен, Висконсин штатының Стивенс-Пойнт қаласынан Висконсин штатының Нина қаласына қарай келе жатып, Виауега қаласына жақындады, төмен қарай бөгетпен жүріп. Пойыздың алдыңғы жағында 2 локомотив болды: алдыңғы локомотив – Wisconsin Central EMD SD45 6525, ал екінші локомотив – Wisconsin Central EMD GP40 3003. Локомотивтер мен пойыздың алғашқы 16 вагоны ешқандай оқиғасыз өткен соң, олардан кейінгі 17-ден 53-ге дейінгі вагондар сағат 5:49:32-де ауысу орнында рельстен шығып кетті. NTSB жүргізген келесі тергеуде рельстен шығудың себебі ауысу ішіндегі бұранда тесігінің жарылуынан болған рельс сынғаны анықталды. Рельстен шыққан вагондардың арасында сұйытылған мұнай газы (СЖГ) салынған жеті цистерна, пропан салынған жеті цистерна және натрий гидроксиді салынған екі цистерна болды. Рельстен шығу салдарынан үш цистерна жарылып, СЖГ мен пропан төгіліп, бірден тұтанып кетті. Пойздың машинисі алғашқы тоғыз вагондан кейін пойызды тоқтатты және 1,5 миль (2 км) қашықтыққа жүріп кетті. Жергілікті өрт сөндірушілер оқиға орнына келгенде, рельстен шығудан бес минут өткен соң, 90 метр биіктіктегі от шары жарылып, шамамен 21 километрге дейін көрінді. Өрт жақын маңдағы азық фабрикасына және қойма ғимаратына тарады, оларға өрт сөндірушілердің кіруі қиын болды, себебі рельстен шыққан пойыз Милл көшесіндегі теміржол өткелін жапқан еді. Сонымен қатар, жоғары кернеулі электр сымдары да рельстен шығып, қосымша электр өрттерін тудырды. Барлығы жеті СЖГ және пропан цистернасынан ағып шықты, ал екі натрий гидроксиді цистернасының мазмұны төгілді. Веяуега қаласының 25% электр қуаты және табиғи газ қызметі тоқтатылды, ал қалалық су қызметі су құбырының жарылуынан тоқтатылуға мәжбүр болды. Өрт сөндірушілердің көмекшісі Джим Бэхнман (командалық өрт сөндіруші Гари Хеккер апат болған күні демалыста болған) апаттың Вейауега өрт сөндіру бөлімінің мүмкіндіктерінен тыс екенін тез анықтады. Көмекке 10 айналасындағы өрт сөндіру бөлімдері шақырылды. Рельстен шығудан кейін 10 минуттан бір сағатқа дейін пропан мен СЖГ рельстен шығуға қатысқандығы белгілі болды. Рельстен шығудан кейін бір сағаттан соң Висконсин орталық темір жолы өрт сөндірушілерге цистерналар шамамен 90 минут отқа төтеп бере алатынын хабарлады. Сонымен қатар, пойыздың алдыңғы бөлігі апат орнына қайтарылып, рельстен шықпаған жеті вагоны тартып әкетті. Осы кезде өрт сөндірушілерді BLEVE (қайнаған сұйықтықтың кеңейіп, будың жарылуы) қаупіне байланысты рельстен шығудан кері тарту туралы шешім қабылданды. Персоналды эвакуациялау екі блокқа бір сағат бойы, содан кейін 1 миль (2 км), соңында 1,5 миль (2 км) созылды; бастапқы эвакуация соншалықты жылдам аяқталды, пайдаланылып жатқан өрт сөндіру шлангалары тасталып, жатқан жерінде қатып қалды. Бэхнман сондай-ақ Вейауега қаласының барлық тұрғындарын эвакуациялау туралы шешім қабылдады, нәтижесінде қаланың шамамен 1700 тұрғыны және айналасындағы ауылдық жерлерде 600 адам көшірілді. Өрттің ауқымы мен химиялық заттардың ағып кетуі тұрғындарды екі аптадан астам уақытқа эвакуациялады, ал рельстен шығудан туындаған өрттердің көпшілігі 16 күндік эвакуацияның көп бөлігінде жанып тұрды. Ауа райы өрт сөндірушілерге жағдайды жеңілдетуге көмектескен болуы мүмкін; рельстен шығу кезінде қоршаған орта температурасы төмен болды және жерде әлі қар болды. Бұл екі фактор да апат болғаннан кейін бір сағат ішінде, жедел жәрдем қызметкерлері әлі де сол жерде болған кезде, BLEVE жарылысының алдын алуға көмектескен болуы мүмкін. Ақырында, СЖГ тасымалдайтын бір вагонда BLEVE болды, нәтижесінде апаттан бірнеше сағат өткеннен кейін үлкен от шары пайда болды. 20 наурызда эвакуацияны және апаттан құтылуды басқаратын лауазымды тұлғалар қала тұрғындарының оралуы қауіпсіз деп жариялады. WC 6525 ақырында WC 7525 болып қайта нөмірленді. Қазір ол Иллинойс теміржол мұражайына тиесілі және онда көрсетіледі. Мұражай ұйымдастыратын арнайы іс-шараларда кейде қолданылады. WC 3003 қазір Кеваниге, Висконсин штатына экскурсиялық пойыздарды тартады, бірақ ақырында электрлік өрттен зардап шекті, зейнеткерлікке шығып, қызметтен тоқтатылды.

Себеп

Кейінгі тергеу және сот процесі жолдан шығудың себебін анықтады – бұрылыстағы, байқаусыз сыныққан тіреу табаны. Сынық бірнеше бұранда тесігінен өтті. Сонымен қатар, шамамен бір жылдан бері жоғалған құлыптағы тіреу бұл оқиғаға себепші болды.

Сот ісі және шығындар

1996 жылы 26 наурызда эвакуациядан зардап шеккен тоғыз адам Висконсин орталық темір жолына қарсы жазалау және үш еселенген мөлшерде өтемақы талап етіп, топтық сотқа шағым түсірді. Жыл соңына қарай тағы 13 отбасы және екі кәсіпорын темір жолға қарсы сот процесіне қосылды, ал тағы бір кәсіпорын Ваупака округінің аудандық сотында зиянды өтеу үшін жеке шағымдануға өтті. Тағы бір компания АҚШ округтік сотына зиянды өтеу үшін жеке шағым түсірді. Екі жеке шағым да кейіннен тоқтатылды. 1998 жылы темір жол бұзылудың және топтық соттың салдарынан туындаған шығындарды 28 миллион долларға бағалады, оның ішінде Висконсин орталық 1998 жылдың соңына дейін 27,2 миллион доллар төледі.