Кіріспе

Жер сілкінісі қарқындылығы шкаласы

Еуропалық макросейсмикалық шкала (EMS) – Еуропа елдерінде сейсмикалық қарқындылықты бағалау негізі болып табылады және Еуропаның шеңберінен тыс көптеген елдерде де қолданылады. 1992 жылғы сынақ нұсқасын жаңарту ретінде 1998 жылы жарық көрген бұл шкала EMS 98 деп аталады.

Шолу

EMS тарихы 1988 жылы Еуропалық сейсмологиялық комиссия (ЕСК) Еуропада шамамен ширек ғасыр бойы қолданылып келген Медведев-Спонхейер-Карник шкаласын (MSK 64) қайта қарауды және жаңартуды шешкеннен басталды. Бес жылдан астам уақыт бойы жүргізілген зерттеулер мен төрт жылдық сынақ кезеңінен кейін жаңа шкала ресми түрде жарияланды. 1996 жылы Рейкьявикте өткен ЭСК-нің XXV Бас Ассамблеясы Еуропалық сейсмологиялық комиссияның мүше елдеріне жаңа шкаланы қабылдауды ұсынатын резолюция қабылдады. Еуропалық макросейсмикалық шкала EMS 98 – бұл инженерлер мен сейсмологтардың ынтымақтастығын ынталандыруға арналған, тек сейсмологтар үшін емес, сейсмикалық интенсивтілікті бағалауға жасалған алғашқы шкала. Оған нұсқаулар, суреттер және қолдану мысалдары бар егжей-тегжейлі нұсқаулық қоса берілген. Жер сілкінісінің күшін сипаттау үшін қолданылатын дәрежелер, жер сілкінісінің белгілі бір жерге қаншалықты күшті әсер еткенін көрсетеді. Еуропалық макросейсмикалық шкалада 12 бөлім бар, олар:

I. Сезілмеді. Ешкім сезінбеді.
II. Шамалы сезілді. Үй ішінде, әсіресе ғимараттардың жоғарғы қабаттарында тыныш отырған адамдар ғана сезінеді.
III. Әлсіз. Тербеліс әлсіз және үй ішінде бірнеше адам сезінеді. Тынығып жатқан адамдар тербеліп немесе сәл дірілдеп тұрады. Көптеген заттардың шайқалуы байқалады.
IV. Көпке көрінді. Жер сілкінісін үй ішінде көп адам, ал сыртта аздау сезінеді. Бірнеше адам оянады. Вибрация деңгейі қорқынышты болуы мүмкін. Терезелер, есіктер мен ыдыстар сыңғырлайды. Аспаптар тербеліске түседі. Ғимараттарға зақым келтірілмейді.
V. Күшті. Жер сілкінісін үй ішінде көбісі, сыртта көп адам сезінеді. Көптеген ұйықтап жатқандар оянады. Бірнешесі сыртқа шығады. Барлық ғимараттардың бөліктері дірілдейді. Көптеген заттар айтарлықтай шайқалады. Ыдыс-аяқ сыңғырлайды. Вибрация күшті. Ауыр заттар құлап түседі. Есіктер мен терезелер ашылып немесе жабылып тұрады.
VI. Аздап зақымдады. Үй ішінде және сыртта барлығы сезінеді. Көптеген адамдар қорқып, сыртқа қашады. Қабырғадағы заттар құлайды. Ғимараттарға аздап зақым келтіріледі; мысалы, гипстегі ұсақ жарықтар мен гипстің кішкентай бөлшектері құлайды.
VII. Зақымдады. Көптеген адамдар қорқып, сыртқа қашады. Жиһаздар орын ауыстырылады және көптеген заттар сөрелерден құлап түседі. Көптеген ғимараттар аздап немесе орташа зақымдалады. Қабырғаларда жарықтар, түтіндіктердің ішінара құлауы.
VIII. Ауыр зақымдады. Жиһаздар құлап кетуі мүмкін. Көптеген ғимараттар зақымдалады: түтіндіктер құлайды; қабырғаларда үлкен жарықтар пайда болады және бірнеше ғимараттар ішінара құлауы мүмкін. Көлік жүргізушілер байқауы мүмкін.
IX. Қырыпты. Ескерткіштер мен бағаналар құлап немесе бұрылады. Көптеген қарапайым ғимараттар ішінара құлап, біразы толығымен құлады. Терезелер жарылады.
X. Өте қырыпты. Көптеген ғимараттар құлады. Жарықтар мен жер сілкіністері байқалады.
XI. Апатты. Көптеген ғимараттар құлады.
XII. Толығымен қырыпты. Барлық құрылыстар қирады. Жер өзгеріп жатыр. Толық нұсқаға қатысты берілген сыртқы сілтемені пайдалану керек.