Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лиссабон, Португалия қаласына ең көп әсер еткен апатты жер сілкінісі.
Catastrophic earthquake that primarily affected Lisbon, Portugal
Хронологиялық тұрғыдан алғанда, бұл қалада болған үшінші ірі жер сілкінісі (1321 және 1531 жылдардағы жер сілкіністерінен кейін). Лиссабондағы қаза болғандардың саны шамамен 30 000–40 000 адамға жетеді деп есептеледі. Мароккода тағы 10 000 адам қаза тапқан болуы мүмкін. Жер сілкінісі Португалиядағы саяси шиеленісті күшейтіп, Португалия империясына зор үзіліс келтірді. Бұл оқиға еуропалық ағартушылық философтар арасында кеңінен талқыланып, теодицеяның маңызды дамуына түрткі болды. Үлкен аумақтағы әсерін ғылыми тұрғыдан зерттелген алғашқы жер сілкінісі ретінде, ол қазіргі сейсмология мен жер сілкінісі инженерлік салаларының пайда болуына әкелді.
Chronologically, it was the third known large scale earthquake to hit the city (following those of 1321 and 1531). Estimates place the death toll in Lisbon around 30,000–40,000. A further 10,000 may have died in Morocco. The earthquake accentuated political tensions in Portugal and profoundly disrupted the Portuguese Empire. The event was widely discussed and dwelt upon by European Enlightenment philosophers, and inspired major developments in theodicy. As the first earthquake studied scientifically for its effects over a large area, it led to the birth of modern seismology and earthquake engineering.
Жер сілкінісі мен цунами
Жер сілкінісі 1755 жылғы 1 қарашада, Барлық Әулиелер күні таңында болды. Заманауи мәліметтерге сәйкес, жер сілкінісі үш жарым минуттан алты минутқа дейін созылып, қала орталығында кең жарықтар пайда болды. Құтқарылғандар қауіпсіздік үшін кемежайдың ашық кеңістігіне жүгіріп, теңіздің шегініп, жоғалған жүк пен кемелердің қирандыларымен толыған лайлы жазықтықты көрді. Жер сілкінісінен шамамен 40 минут өткен соң, цунами порты мен қаланың орталық бөлігін шарпып, Тежу өзенінің ағысын "өте жылдам көтерілді, сондықтан бірнеше атты адамдар жоғары жерге мүмкіндігінше шауып, суға кетіп қалудан қорқып қалды". Одан кейін тағы екі толқын келді. Барлық Әулиелер күніне арналған қаладағы үйлер мен шіркеулерде жақылған шамдар құлап, өрт басталып, қалада сағаттап жанып, адамдарды түтінмен улауға алып келді. Лиссабон ғана зардап шеккен португал қаласы емес. Елдің оңтүстігінде, әсіресе Алгарведе, қирату кең таралды. Цунами Алгарведегі жағалаудағы бірнеше бекіністерді қиратты және төменгі деңгейде бірнеше үйді бұзды. Алгарведегі барлық жағалау қалалары мен ауылдары қатты зақымдалды, тек Риа Формозаның құмды жағалауымен қорғалған Фаро ғана зардап шекпеді. Лагоста толқындар қала қабырғаларының биіктігіне жетті. Португалияның басқа да аймақтарындағы қалалар, мысалы, Пенише, Кашкайш, Сетубал және тіпті Ковильян (Орталық Португалияның ішкі аймағындағы Серра-да-Эштрела тауларының жанында орналасқан) жер сілкінісінен, цунамиден немесе екеуінен де әсер көрді. Жер сілкінісінің соққысы Ковильян қамалының қабырғаларының бір бөлігін және оның биік мұнараларын қиратты, сондай-ақ Кова-да-Бейрадағы және Испанияның Саламанка қаласындағы бірнеше ғимаратқа зақым келтірді. Сетубалда Сан-Филипе-де-Сетубал бекінісінің бір бөлігі зақымдалды. Мадейра аралында Фуншал және көптеген кішкентай елді мекендер елеулі зақымдарға ұшырады. Азор аралдарындағы барлық порттар цунамиден көп зардап шекті, теңіз құрлыққа еніп кетті. Жер сілкінісі Солтүстік Африкадағы қазіргі және бұрынғы португал қалаларына да әсер етті. Сеута (Португалия 1668 жылы Испанияға өткізген) және Мазагон сияқты жерлерде цунами екі қаланың жағалаудағы бекіністеріне қатты соққы берді, кейбір жерлерде оларды басып, портты су басты. Испанияда цунами Андалусияның Атлант жағалауын шарпып, Кадис қаласына зақым келтірді. Жер сілкінісінің соққылары Финляндия және Солтүстік Африкаға дейін, тіпті кейбір деректерге сәйкес Гренландия мен Кариб теңізінде де сезілді. Солтүстік Африка жағалауындағы цунамилердің биіктігі шамамен 20 метрге жетіп, Атлант мұхиты арқылы Мартиника мен Барбадосқа жетті. Ұлыбританияның оңтүстік жағалауындағы Корнуолл аймағына цунами соқты. Ирландияның батыс жағалауындағы Галвей қаласына да соққы тиіп, қала қабырғасының "испан аркасы" бөлігі жарым-жартылай қирады. Клэр округіне жататын Оугиниш аралы құрлықпен байланысты төменгі жер суға кеткеннен кейін пайда болды. Кенсаль қаласында бірнеше кеме портта айналып, базарға су құйылды. Сейсмологтар мен геологтар эпицентр Иберия түбегінің батысындағы Атлант мұхитында болғандығына келіссе де, оның нақты орналасқан жері көп пікірталас тудырды. Алғашқы гипотезалар Лиссабонның оңтүстік-батысында орналасқан Горринги жотасын ұсынды, бірақ модельдеу көрсеткендей, цунамидің байқалған әсерлеріне сәйкес болу үшін Португалия жағалауына жақын жер қажет болды. 1992 жылы Азор-Гибралтар трансформациялық жарылысының теңіз түбіндегі сейсмикалық зерттеуі Сент-Винсент мүйісінің оңтүстік-батысындағы күшті итеруші жарықты анықтады, оның вертикальды жылжуы 400 метрден асты. Бұл құрылым жер сілкінісінің бастапқы себебі болуы мүмкін.
The earthquake struck on the morning of 1 November 1755, All Saints' Day. Contemporary reports state that the earthquake lasted from three and a half to six minutes, causing fissures wide in the city center. Survivors rushed to the open space of the docks for safety and watched as the sea receded, revealing a plain of mud littered with lost cargo and shipwrecks. Approximately 40 minutes after the earthquake, a tsunami engulfed the harbor and downtown area, rushing up the Tagus river "so fast that several people riding on horseback were forced to gallop as fast as possible to the upper grounds for fear of being carried away." It was followed by two more waves. Candles lit in homes and churches all around the city for All Saints' Day were knocked over, starting a fire that developed into a firestorm which burned for hours in the city, asphyxiating people up to from the blaze. Lisbon was not the only Portuguese city affected by the catastrophe. Throughout the south of the country, in particular the Algarve, destruction was rampant. The tsunami destroyed some coastal fortresses in the Algarve and, at lower levels, it razed several houses. Almost all the coastal towns and villages of the Algarve were heavily damaged, except Faro, which was protected by the sandy banks of Ria Formosa. In Lagos, the waves reached the top of the city walls. Other towns in different Portuguese regions, such as Peniche, Cascais, Setúbal and even Covilhã (which is located near the Serra da Estrela mountain range in central inland Portugal) were visibly affected by the earthquake, the tsunami, or both. The shock waves of the earthquake destroyed part of Covilhã's castle walls and its large towers and damaged several other buildings in Cova da Beira, as well as in Salamanca, Spain. In Setúbal, parts of the Fort of São Filipe de Setúbal were damaged. On the island of Madeira, Funchal and many smaller settlements suffered significant damage. Almost all of the ports in the Azores archipelago suffered most of their destruction from the tsunami, with the sea penetrating about inland. Current and former Portuguese towns in northern Africa were also affected by the earthquake. Places such as Ceuta (ceded by Portugal to Spain in 1668) and Mazagon, where the tsunami hit hard the coastal fortifications of both towns, in some cases going over it, and flooding the harbor area, were affected. In Spain, the tsunamis swept the Andalusian Atlantic Coast, damaging the city of Cadiz. Shocks from the earthquake were felt throughout Europe as far as Finland and in North Africa, and according to some sources even in Greenland and the Caribbean. Tsunamis as tall as swept along the coast of North Africa, and struck Martinique and Barbados across the Atlantic Ocean. A tsunami hit Cornwall on the southern British coast. Galway, on the west coast of Ireland, was also hit, resulting in partial destruction of the "Spanish Arch" section of the city wall. In County Clare, Aughinish Island was created when a low lying connection to the mainland was washed away. At Kinsale, several vessels were whirled round in the harbor, and water poured into the marketplace. Although seismologists and geologists have always agreed that the epicenter was in the Atlantic to the west of the Iberian Peninsula, its exact location has been a subject of considerable debate. Early hypotheses had proposed the Gorringe Ridge, about south west of Lisbon, until simulations showed that a location closer to the shore of Portugal was required to comply with the observed effects of the tsunami. A 1992 seismic reflection survey of the ocean floor along the Azores–Gibraltar Transform Fault detected a thrust fault southwest of Cape St. Vincent, with a dip slip throw of more than This structure may have created the primary tectonic event.
Қаза тапқандар мен залалдар
Экономикалық тарихшы Альваро Перейра Лиссабонның сол кездегі шамамен 200 000 халқының 30 000–40 000 адам қаза тапқанын бағалады. Тағы 10 000 адам Мароккода мерт болған болуы мүмкін. 2009 жылғы 1 қарашадағы оқиғаға қатысты заманауи есептерді зерттеу оларды 18–19 қарашадағы жер сілкінісі туралы басқа жергілікті хабарламалардан ажырату қиын және шатастыратын болып тапты. Перейра жер сілкінісі, одан туған өрттер мен цунамиден Португалия, Испания және Мароккодағы жалпы қаза тапқандар санын 40 000–50 000 адам деді. Лиссабонның ғимараттарының 85 пайызы, оның ішінде әйгілі сарайлар мен кітапханалар, сондай-ақ Португалияның ерекше 16 ғасырлық Мануэль стиліндегі архитектурасының көп бөлігі қирады. Жер сілкінісінен аз зақымданған бірнеше ғимараттар кейіннен болған өрттен жойылды. Жеті ай бұрын ашылған Лиссабонның жаңа опера театры ("Ópera do Tejo") толығымен өртеніп кетті. Қазіргі Praça do Comércio алаңында Тагус өзенінің жанында орналасқан Рибейра патша сарайы жер сілкінісі мен цунамиден қирады. Ішінде 70 000 томдық патша кітапханасы, Тициан, Рубенс және Корреджионың картиналары бар жүздеген өнер туындылары жоғалып кетті. Патшалық архивтері Васко да Гама және басқа ерте теңізшілердің саяхаттары туралы толыққанды тарихи жазбалармен бірге жойылды. 18 000 кітабы бар Лурисалдың 3-маркизі Генрике де Менесес сарайы да қирады. Жер сілкінісі Лиссабондағы бірнеше маңызды шіркеулерге, атап айтқанда Лиссабон соборына, Санкт-Пол соборына, Санта-Катаринаға, Сан-Висенте-де-Фораға және Носса-Сеньора-да-Консейса-Велха шіркеуіне зақым келтірді. Россио алаңындағы Барлық Әулиелердің патшалық ауруханасы (сол кездегі ең ірі мемлекеттік аурухана) өртеніп, жүздеген науқас мерт болды. Ұлттық батыр Нуньо Альварес Перейраның қабірі де жоғалып кетті. Лиссабонға сапар шегушілер әлі де Кармо монастырының қираған қалдықтарын аралап, Лиссабон халқына оқиғаны еске түсіру үшін сақталған жерді көре алады. 1722 жылғы Алгарве жер сілкінісі туралы Лиссабонға архивке жіберілген құжаттардың көп бөлігі 1755 жылғы жер сілкінісінен кейін болған өртте жойылды.
Economic historian Álvaro Pereira estimated that of Lisbon's population at the time of approximately 200,000 people, 30,000–40,000 were killed. Another 10,000 may have died in Morocco. A 2009 study of contemporary reports relating to the 1 November event found them vague and difficult to separate from reports of another local series of earthquakes on 18–19 November. Pereira estimated the total death toll in Portugal, Spain and Morocco from the earthquake and the resulting fires and tsunami at 40,000 to 50,000 people. Eighty five percent of Lisbon's buildings were destroyed, including famous palaces and libraries, as well as most examples of Portugal's distinctive 16th century Manueline architecture. Several buildings that had suffered little earthquake damage were destroyed by the subsequent fire. The new Lisbon opera house (the "Ópera do Tejo"), opened seven months before, burned to the ground. The Royal Ribeira Palace, which stood just beside the Tagus river in the modern square Praça do Comércio, was destroyed by the earthquake and tsunami. Inside, the 70,000 volume royal library as well as hundreds of works of art, including paintings by Titian, Rubens, and Correggio, were lost. The royal archives disappeared together with detailed historical records of explorations by Vasco da Gama and other early navigators. The palace of Henrique de Meneses, 3rd Marquis of Louriçal, which housed 18,000 books, was also destroyed. The earthquake damaged several major churches in Lisbon, namely Lisbon Cathedral, St Paul's Cathedral, Santa Catarina, São Vicente de Fora, and the Church of Nossa Senhora da Conceição Velha. The Royal Hospital of All Saints (the largest public hospital at the time) in the Rossio square was consumed by fire and hundreds of patients burned to death. The tomb of national hero Nuno Álvares Pereira was also lost. Visitors to Lisbon may still walk the ruins of the Carmo Convent, which were preserved to remind Lisboners of the destruction. Most of the documentation of the 1722 Algarve earthquake sent to Lisbon for archiving became lost after the fire that followed the 1755 earthquake.
Көмек және қайта құру жұмыстары
Патшалық отбасы апаттан зардап шекпей аман қалды: Португалия королі Жозеф I және сарай, күн шығысымен бірге шіркеуде болғаннан кейін қаладан кетіп қалды, корольдің бір қызының Лиссабоннан тыс демалысқа шығу тілегін орындады. Апаттан кейін Жозеф I қабырғалардың ішінде тұрудан қорқып, сарай Ажуда төбелеріндегі, Лиссабонның шетіндегі шатырлар мен павильондардан тұратын үлкен кешенге орналасты. Жозефтің қабырғаларға деген қорқынышы ешқашан басылмады, және Жозеф қайтыс болғаннан кейін ғана оның қызы Португалияның Мария I бұрынғы шатырлы лагерь орнында әлі де тұрған Ажуда сарайының құрылысын бастады. Король сияқты, премьер-министр Себастьян де Мело (Помбальдің 1-ші маркизі) да жер сілкінісінен аман қалды. Не істеу керектігін сұрағанда, Помбал "өлгендерді жерлеп, тірілерді емдеңіз" деп жауап бергені және көмек көрсету және қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастыруға кіріскені айтылады. Өрт сөндірушілер өртті сөндіруге жіберілді, ал жұмысшылар мен қарапайым азаматтардың топтарына аурудың таралуына жол бермес үшін мыңдаған мәйіттерді алып тастау бұйырылды. Әдет-ғұрыпқа да, шіркеудің тілегіне де қайшы келіп, көптеген мәйіттер баржаларға тиеліп, Тежу өзенінің аузынан тыс теңізге көмілді. Қалада тәртіпсіздіктің алдын алу үшін португал армиясы орналастырылды және қаланың биік жерлерінде тонаушыларды ұстап тұру үшін дарға асу орындары салынды; отыздан астам адам көпшілік алдында өлім жазасына кесілді. Армия көптеген еңбекке қабілетті азаматтардың қашуына жол бермей, оларды көмек көрсету және қайта құру жұмыстарына жұмылдырды. 1760 жылы жаңа патшалық резиденция ретінде Кампу-де-Орикеде жаңа патша сарайының салынуы ұсынылды, бірақ кейіннен Лиссабонның Кампу-де-Орике ауданында сарай салуға басымдық немесе қызығушылық болмағандықтан жоба тоқтатылды. Король мен премьер-министр дереу қаланы қайта құру жұмыстарын бастады. 1755 жылдың 4 желтоқсанында, жер сілкінісінен бір айдан астам уақыт өткен соң, патшалықтың бас инженері Мануэль да Майя Лиссабонды қайта құру жоспарларын ұсынды. Майя Лиссабонды тастаудан бастап, жаңа қала салуға дейін төрт нұсқа ұсынды. Бірінші, ең арзан жоспар, ескі қаланы қайта өңделген материалдарды пайдаланып қайта құру болды. Екінші және үшінші жоспарларда кейбір көшелерді кеңейту ұсынылды. Төртінші нұсқада бүкіл Байша ауданын қиратып, "шектеусіз жаңа көшелер салу" ұсынылды. Бұл соңғы нұсқаны король мен оның министрі таңдады. Бір жыл ішінде қала қираған қалдықтардан тазартылды. Жаңа және жақсы ұйымдастырылған қалаға ие болуды көздеген король үлкен алаңдар, түзу, кең даңғылдар және кеңейтілген көшелерді салуды тапсырды – Лиссабонның жаңа ұраны. Помбалин ғимараттары Еуропадағы сейсмикалық тұрғыдан қорғалған ең алғашқы құрылыстардың бірі болып табылады. Сынақтар үшін кішкентай ағаш модельдер жасалып, олардың айналасында жасақтардың жүруі арқылы жер сілкінісін модельдеу жасалды. Лиссабонның "жаңа" төменгі қаласы, бүгінде Помбалина төменгі қаласы (Baixa Pombalina) деп аталады, қаланың танымал көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Португалияның басқа қалаларының бөліктері, мысалы, Алгарведегі Вила-Реал-де-Санту-Антониу, Помбалин қағидалары бойынша қайта құрылды. 1780 жылы полиция инспекторы Пина Маник ұйымдастырған және Мария I (A Pia, "Иманды Мария" деп белгілі) құрған Casa Pia институты, 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінен кейін туындаған әлеуметтік дағдарыстың нәтижесінде құрылды.
The royal family escaped unharmed from the catastrophe: King Joseph I of Portugal and the court had left the city, after attending Mass at sunrise, fulfilling the wish of one of the king's daughters to spend the holiday away from Lisbon. After the catastrophe, Joseph I developed a fear of living within walls, and the court was accommodated in a huge complex of tents and pavilions in the hills of Ajuda, then on the outskirts of Lisbon. The king's claustrophobia never waned, and it was only after Joseph's death that his daughter Maria I of Portugal began building the royal Ajuda Palace, which still stands on the site of the old tented camp. Like the king, the prime minister Sebastião de Melo (1st Marquis of Pombal) survived the earthquake. When asked what was to be done, Pombal reportedly replied "bury the dead and heal the living", and set about organizing relief and rehabilitation efforts. Firefighters were sent to extinguish the raging flames, and teams of workers and ordinary citizens were ordered to remove the thousands of corpses before disease could spread. Contrary to custom and against the wishes of the Church, many corpses were loaded onto barges and buried at sea beyond the mouth of the Tagus. To prevent disorder in the ruined city, the Portuguese Army was deployed and gallows were constructed at high points around the city to deter looters; more than thirty people were publicly executed. The army prevented many able bodied citizens from fleeing, pressing them into relief and reconstruction work. A project proposed that a new royal palace be built in Campo de Ourique as the new royal residence in 1760, but was later abandoned due to a lack of priority or interest in a palace being built in the Campo de Ourique neighborhood of Lisbon. The king and the prime minister immediately launched efforts to rebuild the city. On December 4, 1755, a little more than a month after the earthquake, Manuel da Maia, chief engineer to the realm, presented his plans for the re building of Lisbon. Maia presented four options from abandoning Lisbon to building a completely new city. The first, and cheapest, plan was to rebuild the old city using recycled materials. The second and third plans proposed widening certain streets. The fourth option boldly proposed razing the entire Baixa quarter and "laying out new streets without restraint". This last option was chosen by the king and his minister. In less than a year, the city was cleared of debris. Keen to have a new and perfectly ordered city, the king commissioned the construction of big squares, rectilinear, large avenues and widened streetsthe new mottos of Lisbon. The Pombaline buildings are among the earliest seismically protected constructions in Europe. Small wooden models were built for testing, and earthquakes were simulated by marching troops around them. Lisbon's "new" Lower Town, known today as the Pombaline Lower Town (Baixa Pombalina), is one of the city's famed attractions. Sections of other Portuguese cities, such as the Vila Real de Santo António in Algarve, were also rebuilt along Pombaline principles. The Casa Pia, a Portuguese institution founded by Maria I (known as A Pia, "Maria the Pious"), and organized by Police Intendant Pina Manique in 1780, was founded following the social disarray of the 1755 Lisbon earthquake.
Қоғамға, экономикаға және философияға әсері
Жер сілкінісі халықтың және зиялылардың өміріне ауқымды әсер етті. Дүмпуі маңызды діни мереке күніне орай болды және қаладағы дерлік барлық маңызды шіркеулерді қиратты, бұл берік және ырымды Рим-католик елдің азаматтарының арасында үлкен алаңдаушылық пен қыңжылуға себеп болды. Теологтар мен философтар діни себептер мен хабарламаға назар аударып, ізденіс жасады, жер сілкінісін құдайлық соттың көрінісі деп қарады.
The earthquake had wide ranging effects on the lives of the populace and intelligentsia. The earthquake had struck on an important religious holiday and had destroyed almost every important church in the city, causing anxiety and confusion amongst the citizens of a staunch and devout Roman Catholic country. Theologians and philosophers focused and speculated on the religious cause and message, seeing the earthquake as a manifestation of divine judgment.
Экономика
2009 жылғы зерттеуде жер сілкінісі Португалияның ЖІӨ-сінің 32-48 пайызына бағаланып, зиян келтірген. Сондай-ақ, "қатаң бақылауларға қарамастан, апаттан кейінгі жылдары бағалар мен жалақылар тұрақсыз болды. Жер сілкінісінен кейінгі қалпына келтіру құрылыс жұмыскерлерінің жалақысына қосымша төлемнің артуына әкелді. Көбірек маңыздысы, жер сілкінісі экономиканы реформалауға және Ұлыбританияға қатысты экономикалық жартылай тәуелділікті азайтуға мүмкіндік берді". Иммануил Кант 1756 жылы Лиссабон жер сілкінісі туралы үш жеке мәтін жариялады. Жасырақта, жер сілкінісіне қызығушылық танытып, жаңалықтардағы хабарлардан барлық ақпаратты жинап, жер сілкінісінің себептерін түсіндіретін теориясын жасады. Канттың теориясы, ыстық газдармен толтырылған үлкен қуыстардың ығысуын қамтитын, дәл болмаса да, жер сілкінісін табиғи, емес табиғаттан тыс түсіндіруге жасалған алғашқы жүйелі әрекеттердің бірі болды. Уолтер Бенджаминнің сөзіне сәйкес, Канттың жер сілкінісі туралы кішкентай кітабы "Германияда ғылыми географияның басталуын және, әрине, сейсмологияның бастауын көрсетеді". Вернер Хамахер жер сілкінісінің салдары философияның лексикасына да әсер етіп, философтардың аргументтері үшін берік "негіз" туралы жиі қолданылатын метафораны шайқап, күмәнді еткенін айтты: "Лиссабон жер сілкінісінің әсерінен, ол Еуропалық сананың ең сезімтал кезеңдерінің біріне тиді, жер және діріл метафорасы өздерінің сыртқы әдемілігін мүлдем жоғалтты; олар енді тек сөз тіркестері емес" (263). Хамахер Лиссабон жер сілкінісінен кейін Рене Декарттың философиясының негізгі нақтылығының дірілдегенін мәлімдейді.
A 2009 study estimated that the earthquake cost between 32 and 48 per cent of Portugal's GDP. Also, "in spite of strict controls, prices and wages remained volatile in the years after the tragedy. The recovery from the earthquake also led to a rise in the wage premium of construction workers. More significantly, the earthquake became an opportunity to reform the economy and to reduce the economic semi dependency vis à vis Britain." Immanuel Kant published three separate texts in 1756 on the Lisbon earthquake. As a younger man, fascinated with the earthquake, he collected all the information available in news pamphlets and formulated a theory of the causes of earthquakes. Kant's theory, which involved shifts in huge caverns filled with hot gases, though inaccurate, was one of the first systematic attempts to explain earthquakes in natural rather than supernatural terms. According to Walter Benjamin, Kant's slim early book on the earthquake "probably represents the beginnings of scientific geography in Germany. And certainly the beginnings of seismology". Werner Hamacher has claimed that the earthquake's consequences extended into the vocabulary of philosophy, making the common metaphor of firm "grounding" for philosophers' arguments shaky and uncertain: "Under the impression exerted by the Lisbon earthquake, which touched the European mind in one [of] its more sensitive epochs, the metaphor of ground and tremor completely lost their apparent innocence; they were no longer merely figures of speech" (263). Hamacher claims that the foundational certainty of René Descartes' philosophy began to shake following the Lisbon earthquake.
Саясат
Жер сілкінісі саясатқа зор әсер етті. Премьер-министр Себастьяно Хосе де Карвальхо е Мело, 1-ші Помбал маркизі, патшаның сүйіктісі болғанмен, аристократия оны елдік жердің қарапайым ұлы ретінде жек көретін. Премьер-министр де ескі ақсүйектерді ұнатпады, оларды сыбайлас және іс жүзіндегі шараларға қабілетсіз деп есептеді. 1755 жылдың 1 қарашасына дейін билік пен патшаның құрметі үшін үздіксіз күрес болып келді, бірақ Помбал маркизінің тиімді жауабы ескі аристократиялық топтардың билігін толығымен жойды. Дегенмен, король Жозеф I-ге қарсы үнсіз оппозиция мен ашу-ыза күшейе бастады, бұл 1758 жылы корольге жасалған қастандық әрекетімен және одан кейін Авейроның қуатты герцогы мен Тавора әулетінің жойылғанмен аяқталды. 1752 жылы Себастианшылар қатты жер сілкінісі Лиссабонды Барлық Әулиелер күнінде қиратып жібереді деп болжаған. 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінен кейін, Барлық Әулиелер күнінде Себастианшылардың қатарына көптеген адамдар қосылды.
The earthquake had a major impact on politics. The prime minister, Sebastião José de Carvalho e Melo, 1st Marquis of Pombal, was the favourite of the king, but the aristocracy despised him as an upstart son of a country squire. The prime minister, in turn, disliked the old nobles, whom he considered corrupt and incapable of practical action. Before 1 November 1755, there had been a constant struggle for power and royal favour, but the competent response of the Marquis of Pombal effectively severed the power of the old aristocratic factions. However, the silent opposition and resentment of King Joseph I began to rise, which would culminate with the attempted assassination of the king in 1758 and the subsequent elimination of the powerful Duke of Aveiro and the Távora family. In 1752, a Sebastianist predicted that a terrible earthquake would destroy Lisbon on All Saints' Day. After the 1755 Lisbon earthquake struck on All Saints' Day, there was a surge of converts to Sebastianism.
Танымал мәдениетте
XVIII ғасырдағы ағылшын барокко композиторы Ричард Картер жер сілкінісіне арналған өлең жазып, жариялады. 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінің қияли нұсқасы Ubisoft компаниясы жасаған және шығарған Assassin's Creed Rogue видео ойынының басты сюжеттік элементі болып табылады. Ерекше айта кетерлігі, осыған ұқсас жер сілкінісі оқиғаның басында Гаитидегі Порт-о-Пренс қаласында орын алады және бұл 1751 жылы сол жерде тіркелген нақты жер сілкінісімен сәйкес келуі мүмкін. Португалиялық готикалық метал тобы Moonspell-дің 1755 альбомы – 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінің тарихын баяндайтын тұжырымдамалық альбом. Альбом толығымен португал тілінде орындалған және тек тарихты ғана емес, сонымен қатар португал қоғамына, мәдениетіне және рухани әлеміне тигізген әсерін зерттейді. Лиссабон жер сілкінісі Аврам Дэвидсонның "Мейзердің шеберлері" кітабында жарқын бейнеленген, бұл кітаптың уақыт саяхатшы кейіпкерлері барып көрген көптеген орындардың бірі. Лиссабон тақта ойыны 2017 жылы Vital Lacerda жасаған және жер сілкінісінен кейін Лиссабонды қайта құруға бағытталған.
The 18th century English Baroque composer Richard Carter composed and published an ode on the earthquake. A fictionalised version of the 1755 Lisbon earthquake features as a main plot element of the 2014 video game Assassin's Creed Rogue, developed and published by Ubisoft. Notably, a similar earthquake occurs earlier in the story in Port au Prince, Haiti, and possibly coincides with a real world earthquake recorded there in 1751. The album 1755 by the Portuguese Gothic metal band Moonspell is a concept album detailing the story of the 1755 Lisbon earthquake. The album is entirely sung in Portuguese and explores not only the history but also its effects on Portuguese society, culture and spirituality. The Lisbon earthquake is vividly depicted in Avram Davidson's Masters of the Maze, one of the many times and places visited by the book's time traveling protagonists. The board game Lisboa was created in 2017 by Vital Lacerda and focuses on the reconstruction of Lisbon after the earthquake.