Кіріспе

Бір бөлік, аяқты ұйықтайтын костюм.

Жамылғылы ұйықтауыш (көптеген басқа синонимдермен және саудалық атаулармен де таныс) – АҚШ және Канадада негізінен қыс айларында киілетін, ерекше жылы ұйықтауыш немесе аяқтары бар пижаманың түрі. Бұл киімді көбінесе кішкентай балалар киеді. Әдетте, бірақ әрқашан емес, жамылғылы ұйықтауыш – бас пен қолдардан басқа бүкіл денені жабатын, жамылғы сияқты материалдан (әдетте флис) жасалған, кең, бір бөліктен тұратын киім. Ол қарапайым пижама немесе нәресте киімі мен нәрестелерге арналған жамылғылар (мысалы, бөтелке сияқты жамылғылар немесе нәрестелердің ұйықтайтын қаптары) арасындағы кезеңдік қадамды білдіреді (Терминология және вариациялар бөлімдерін қараңыз). Жамылғы сияқты жамылғылар сияқты, жамылғылы ұйықтауыш суық ауа райында да әдеттегі жамылғыларды немесе басқа төсек жабдықтарын қажетсіз ететіндей жылу беруге арналған. Алайда, мұндай жамылғылардан айырмашылығы, жамылғылы ұйықтауыштың аяқтары екіге бөлінген, бұл жүруге (немесе иықтауға) кедергі келтірмейді. Кез келген ерекшелік жалпыға бірдей болмаса да (Терминология бөлімін қараңыз), жамылғылы ұйықтауыштар әдетте мыналарды қамтиды: Ұзын жеңдері мен аяқтары бар бір бөліктен тұратын конструкция. Киім киген адамның аяқтарын жабатын қосылған аяққаптар. Жалпы, салыстырмалы түрде қалың, ауыр матадан жасалған. Кез келген ұйықтайтын киім, егер оның кейбір немесе барлық сипаттамалары болса, жамылғылы ұйықтауыш деп аталуы мүмкін, бірақ бұл термин көбінесе бірнеше негізгі дизайннан көп айырмашылығы жоқ стильдерге қолданылады. (Бұл дизайнның ерекшеліктері төменде сипатталған).

Құрылыс мәселесі

Жапқыш ұйықтағыштар көбінесе практикалық киім ретінде жасалады, көбінесе кішкентай балаларға арналып, негізінен үйде киіледі. Сондықтан стиль мен мода оның дизайнында маңызды емес, ал әдеттегі жапқыш ұйықтағыштың негізгі дизайны жылдар бойы көп өзгерген жоқ. Ұйықтағыштың басты мақсаты – киген адамды түнде жылы ұстау, тіпті жамылғы мен жапқыш болмаған жағдайда да. Ұйықтағыш басқа (кейбір жағдайларда капюшон болса) және (көбінесе) қолдардан басқа бүкіл денеге жабылады (әсіресе нәрестелер өлшемдерінде, аяқтарына қолғаптар тігілген жағдайларды қоспағанда), мойын және білезіктерде тығыз болады. Түймелер немесе қысқыштардың орнына сыдырманың қолданылуы, ауа ағымын болдырмай, жылуды сақтауға көмектеседі. Бұл, әсіресе нәрестелер үшін маңызды, себебі еркін жамылғылар қауіпті болуы мүмкін (соның ішінде Кенеттен Өлім Синдромының қаупін арттырады), сондай-ақ үлкен балалар үшін де, олар әлі өздерінің ұйықтағыштарын немесе жамылғыларын дұрыс жабуға тым кішкентай болуы мүмкін, бұл терінің ашық қалған бөліктеріне суық тиюіне алып келеді. Бұл жапқыш ұйықтағыш өндірушілердің жарнамаларында көрінеді, олар көбінесе киімдерінің "сығармайтынын" немесе "басқа жамылғылардың қажет еместігін" баса айтады. Тұрақты тігілген аяқтар таңертең ата-аналары оянғанша төсектен шығып кетіп, аяқтарын жылы ұстау үшін тапан немесе басқа аяқ киім киюге тым кішкентай балаларға, сондай-ақ төсекте шұлық киюге немесе аяқ киім киюге ыңғайсыздық сезінетін ересектерге де пайдалы. Аяқтары жоқ жапқыш ұйықтағыштар өсуге көбірек орын береді және сығу мүмкіндігін азайтады. Сонымен қатар, аяқтары үлкен немесе кішкентай балаларға жақсырақ келеді. Жапқыш ұйықтағышты жеке киім ретінде немесе пижаманың үстінен екінші қабат ретінде киюге болады. Бір бөліктен тұратын дизайнын жуу оңай және бөлек жоғалып кетуі мүмкін бөлшектері жоқ. Тағы бір артықшылығы – жапқыш ұйықтағыш нәрестелердің түнде бейнелерін шешуіне немесе олармен араласуына кедергі келтіруі мүмкін. Бұл, мысалы, Ангельман синдромы сияқты дамуында белгілі бір ерекшеліктері бар үлкен балаларға да қатысты болуы мүмкін. Әсіресе Ангельман синдромы бар балалардың ата-аналары ұйықтағыштың аяқтарын кесіп, кері бұрып кию, немесе сыдырманы таспамен жабу сияқты қосымша шаралар қолданатыны белгілі. Кейбір арнайы құлыпталатын киімдерді және басқа да бейімделетін киімдерді сатушылар деменция немесе басқа да мүгедектері бар ересектерге де ұйықтағыштарды (аяқтарымен немесе аяқтарысыз) ұсынады, себебі олар да осындай қажеттіліктерді сезінеді. Сонымен қатар, жапқыш ұйықтағыштар денеге қатысты мәдени нормаларға да сәйкес келуі мүмкін. Мысалы, кейбір ата-аналар үшін, егер бауырлар бір бөлмеде немесе бір төсекте ұйықтаса, бұл маңызды болуы мүмкін.

Материалдар

Балаларға арналған жапсырмалы киімдерді жаппай өндіруде қолданылатын материалдардың тізімі АҚШ үкіметі белгілеген қатаң өрт қауіпсіздігі талаптарының салдарынан қатты шектеулі. 1950 жылдан бері қолданылатын негізгі материалдар – полиэстер, акрил және модакрил, олардың ішінде полиэстер басым. Өкінішке орай, бұл көптеген киюшілердің, әсіресе экземасы бар балалардың жайлылығына теріс әсер етеді. Аз ғана жапсырмалы киім мақтадан жасалған. Ересектерге арналған жапсырмалы киімдер, әсіресе шағын интернет-дүкендерде сатылатындары, мақта фланель сияқты табиғи маталар қоса алғанда, кең ауқымдағы материалдардан жасалады. Кейбір интернет-дүкендер балаларға арналған табиғи маталардан жасалған киімдерді де ұсынады, бірақ олар тек АҚШ-тан тыс жерлерде қолжетімді. Атап айтқанда, Ұлыбританиядағы мамандандырылған дүкендерде мақтадан жасалған және қысылудан сақтану үшін кіріктірілген қолғаптары бар, балалардың экземасына арналған арнайы ұйықтау костюмдерін табуға болады. Көптеген жапсырмалы киімдерде қолданылатын маталардың түйіншік түзілуге бейімділігі жоғары. Бұл киімнің функционалдық қасиеттеріне кері әсер етпесе де, бірнеше киюден немесе жуудан кейін қолданылған киімді жаңа киімнен оңай аңғаруға мүмкіндік береді. Аппликациялар немесе баспа дизайны сияқты сәндік элементтер көбінесе балалар тақырыбында болады және киімді киюші балаларға көбірек ұнату үшін жасалған. Кейбір ересектерге арналған жапсырмалы киімдерде де аппликациялар болуы мүмкін, бірақ олар көбінесе интернет-киім жеткізушілер ұсынатын, жеке тігілген киімдерде кездеседі және олар киюшінің бала кезіндегі сүйікті мультфильм кейіпкерлері немесе плюшелық аюлар, үй жануарлары сияқты жануарлардың бейнесі болуы мүмкін.

Өлшемі, жыныстық айырмашылықтар және қол жетімділік

АҚШ пен Канадада 4 өлшемге дейінгі ұлдар мен қыздарға арналған жапсырма жатын киімдері кең таралған және оларды кез келген дүкеннен және интернеттен табуға болады. 4-тен үлкен өлшемдер бірте-бірте сирек кездеседі, олар тек кейбір дүкендерде және онлайн-дүкендерде ғана табылса, көбінесе маусымдық (қазан немесе қараша айларында) болады. Дүкендердегі үлкен өлшемді ұйқышықтардың саны да жылдан жылға өзгеріп отырады. Үлкен өлшемді, жаппай өндірілетін ұйқышықтарды табуға баламалы көздер ретінде eBay сияқты интернет аукциондық сайттары мен Lands' End сияқты пошта арқылы тапсырыс беруге болатын киім саудагерлері жатады. Жеке жамылғылар бір жынысты киім ретінде немесе нақты бір жынысқа арналған киім ретінде сатылуы мүмкін. Бірақ соңғы жағдайда да, әдетте, ұлдарға арналған және қыздарға арналған ұйқышықтардың стилінде ешқандай айырмашылық болмайды. (Өлшемдері де сәйкес келеді, себебі АҚШ стандартты киім өлшемдері жүйесінде ұлдар мен қыздардың өлшемдерінің мағынасында шамалы айырмашылықтар болғанымен, олар жамылғы ұйықтайтын киімдей еркін киім үшін маңызды емес). Дегенмен, кейде қыздарға арналған ұйқышықтарда әйелдікке тән әшекейлі элементтер, мысалы, кружевті жиектер болуы мүмкін, ал экранға басылған алдыңғы панельдері бар ұйқышықтарда бір жыныстағы балаларға тартымды болатын медиа кейіпкерлерінің суреттері бейнеленуі мүмкін. Сонымен қатар, қол жетімді түстердің диапазоны жыныстар арасында әртүрлі болуы мүмкін, әсіресе қызғылт түстегі ұйқышықтарды ұлдар сирек киеді, себебі бұл түс мәдени тұрғыдан әйелдікпен байланысты. Юнисекс дизайн мен түстер ұзақ уақыт бойы пайдалануға мүмкіндік беретін, тұрақты нұсқаны ұсынады. Кіші өлшемдерде ұлдар мен қыздарға арналған ұйқышықтардың қолжетімділігінде айырмашылық жоқ немесе аздау. Үлкен ұлдарға арналған ұйқышықтар үлкен қыздарға арналғандарына қарағанда аздау. Дегенмен, ұлдар мен қыздарға арналған ұйқышықтар дүкендерде, негізінен күзгі және қысқы маусымдарда, ал жыл бойы интернетте 16-18 өлшемге дейін сатылады. Ересек әйелдерге арналған жамылғылар бұрын сирек кездесетін, бірақ 2010 жылдан бері танымалдылығы артып, оларды көптеген дүкендерде, әдетте суық айларда табуға болады. Ересектерге арналған жаппай өндірістегі жамылғылар жиі кездеспейді. Алайда, үйге тігу үлгілерін шығарушылар кейде ерлер өлшеміне арналған дәстүрлі стильдегі жамылғылардың үлгілерін ұсынады, ал интернет дәуірінде шағын өндіріс дамыды, бірнеше веб-сайттар ерлер, әйелдер және балалар үшін шағын көлемде өндірілген жамылғыларды ұсынады. Сонымен қатар, әйелдерге арналған жаппай өндірістегі, унисекс стильдегі жамылғыларды кейде ерлер сатып алып киеді, бірақ ерлер мен әйелдердің өлшемдері арасындағы айырмашылық бұл нұсқаны тек кіші бойлы ерлерге ғана қолжетімді етеді.

Тарих

Жапқыш ұйқышықтың тарихы кем дегенде 19 ғасырдың соңына дейін барып жетеді, ол кезде балаларға арналған бір бөліктен жасалған, аяқтары бар ұйқы киімдері, сол уақытта "түнгі шалбар" деп аталған. Жапқыш ұйқышықты жаппай өндірген алғашқы компания – «Доктор Дентон Слипинг Миллс» болды, ол 1865 жылдан бастап киімдері үшін «ұйқы киімі» терминін қолдана бастады. Көпшілігінде молния (цип) болмаған, себебі ол 20 ғасырдың басында ғана ойлап табылды, оның орнына түймелер, сондай-ақ артқы жағында кіреберіс есікшелер немесе жапсырмалар болған. Дегенмен, жапқыш ұйқышық 1950 жылдардың басында қазіргі түріне жақын болды, осы кезде көптеген танымал ерекшеліктер қабылданды, оның ішінде синтетикалық маталар, сырғалмайтын табан, аяққа кигізілетін бөлік, рибана жаға және манжеттер, молниямен жабылу, қысқаша тілше және аппликация. «Жапқыш ұйқышық» термині де осы кезде жиі қолданыла бастады, бірақ «ұйқышық» сөзі бұрыннан-ақ қолданылып келген. 1950 жылға дейін жасалған ұйқышықтар көбінесе мақта, жүн (әсіресе меринос) немесе олардың қоспасынан тігілген табиғи маталардан жасалған. Көбінесе қолданылатын маталар – фланель және фланелет. (Үйде жасалған ұйқышықтар әдетте жамылғыдан қиылған матадан тігілген.) Аяқ табандары көбінесе ұйқышықтың қалған бөлігімен бірдей материалдан жасалған, бірақ кейде беріктігін арттыру үшін екі қабаттан қолданылған. Жағасы мен манжеттері әдетте жиектелген, ал ұйқышық көбінесе алдыңғы немесе артқы жағынан түймелермен жабылатын. 1953 жылғы «Қабынуға оңай тұтанатын маталар» заңынан кейін табиғи маталар көбінесе қолданыстан шығарылды, ол АҚШ-та сатылатын балалардың ұйқы киімдеріне (14-ке дейінгі өлшемде) қатаң тұтанбау талаптарын қойды. 1970 жылдардың басында тұтанбау талаптары одан әрі күшейтілді, ал 1977 жылы тұтанбауға қосылатын трис қоспасының қатерлі ісік тудыратыны анықталды, бұл оны қайтаруға және осындай қоспалардан, сондай-ақ олардың тұтанбау қасиеттеріне тәуелді материалдардан бас тартуға әкелді. 1973 және 1979 жылдардағы энергетикалық дағдарыстардың салдарынан 1970 және 1980 жылдардың басында үлкен балаларға арналған жапқыш ұйқышықтың танымалдылығы артты. Осы кезеңдегі жарнамаларда балалар жапқыш ұйқышық кигенде түнде термостаттарды төмендетуге болатыны жиі айтылды.

Вариациялар

Кейде жапқыш төсектер стандартты дизайндан ерекшеленеді, себебі оларда ерекше немесе сирек кездесетін мүмкіндіктер болады. Олардың толық емес тізімі төменде келтірілген. Төмен түсірілетін орындық – бұл жапқыш төсектермен байланысты ең көп таралған мүмкіндіктердің бірі. Төмен түсірілетін орындық (кейде құпия есік немесе артқы жапқыш деп те аталады) – бұл артқы бөлігіндегі ашылу, әдетте түймелермен жабылады, ол киюшіге төсегін шешіп алмастан дәретханаға баруға мүмкіндік береді. 1950 жылдарға дейін жасалған төсектерде төмен түсірілетін орындықтар жиі кездесетін, бірақ қазіргі кезде олар сирек. (Дәл осындай төмен түсірілетін орындықтар дәстүрлі комбинезонға да тән еді.) Қазіргі заманғы төмен түсірілетін орындықтарда түймелердің орнына жиі түйреуіштер қолданылады. Алдыңғы/аяқтарда түйреуіш – Кейбір төсектерде, әсіресе нәрестелерге арналғанда, әдеттегі алдыңғы молнияның орнына алдыңғы жағы ашылатын және түйреуіштермен жабылатын бөлік болады. Нәрестелерге арналғанда, бұл ашылу көбінесе шаталдан басталып, екі аяқтың ішкі жағынан тобыққа дейін созылады, нәрестенің киімдерін ауыстыруға қолайлы болу үшін. Бұл конструкция молниямен жабылуға қарағанда желді ауадан қорғау мүмкіндігі төмен, көбінесе жылы ауа райына арналған жеңіл төсектерде кездеседі. 1960 жылдары жасалған кейбір нәрестелерге арналған жапқыш төсектерде шатал арқылы тобыққа дейін созылатын молния болған, ол да осыған ұқсас қызмет атқарған. Белде/арқада түйреуіш – Екі бөліктен тұратын төсектер кейде белдесін түйреуіштермен бекітеді. Бұл көбінесе «өсетін төсектерде» кездеседі, олар негізінен шала балаларға арналған, киімнің қызмет ету мерзімін ұзартуға арналған мүмкіндіктермен жабдықталған, киюшінің өсуін ескереді. Бұл төсектер әдетте бір бөліктен тұратын төсектерге қарағанда жеңіл материалдан жасалады, жоғары белдік, жоғарғы бөлігінде екі қатар түйреуіштер, жоғарғы бөлігінде де түйреуіштермен жабылатын артқы ашылу және кері бұрылатын манжеттері болады. 1950 жылдарға дейін жасалған екі бөліктен тұратын төсектер көбінесе белді түймелермен ұқсас бекітілген. Кері бұрылатын манжеттерде жіп – 1930 жылға дейін төсектерде кең таралған мүмкіндік – кері бұрылатын манжеттер, ұштары жіппен жабылады, бұл киюшінің қолының толық қоршауын қамтамасыз етеді. Рекламаларға сәйкес, бұл киюшінің қолын жылы ұстауға және бас бармағын немесе саусақтарын сорудан аулақ ұстауға арналған. (Бұл көбінесе кіші өлшемдерде кездеседі, бірақ 10 жасқа дейінгі балаларға арналған Dr. Denton брендінің төсек киімдерінде де кездеседі.) Костюмдік төсектер – Кейде екі функцияны орындайтын киімдер жасалады, жапқыш төсек ретінде де, мерекелік костюм ретінде де (американдық балалар Хэллоуинде киетіндері сияқты). Жануарлар костюмдері ең көп таралған, көбінесе костюмдық құлақтары, құйрықтары және/немесе алақандарға ұқсайтын қолғаптары бар капоттары бар. Кейде супергеройлар, мультфильм кейіпкерлері немесе клоундар сияқты басқа мотивтер де кездеседі. «Қоян костюмі» және «қоян пижамасы» терминдерін жапқыш төсектердің синонимі ретінде қолдану, әдетте қызғылт қоян костюмімен жасалған, капоты, ұзын құлақтары және жұмсақ құйрығы бар тұрақты мәдени мемге сілтеме жасайды. Жапонияда аяқтары жоқ, жеңіл салмақты, бас киімді, бір бөліктен тұратын жануарлар костюмі пижамалары «жасырғыш пижама» немесе «кигуруми» деп аталады (бірақ соңғы термин ұйықтау киімдері ретінде қарастырылмаған костюмдерді де білдіре алады).

Кішігірім өзгерістер

Бүйірлік молния Ортаңғы алдыңғы молнияға сирек кездесетін балама ретінде "бүйірлік молния" бар, ол бір иықтың (әдетте сол жақ) жанынан басталып, сыртқы немесе алдыңғы тізеге дейін созылады. Мұндай молния көбінесе алдыңғы бөлігінде күрделі суреттері бар ұйықтағыштарда кездеседі, онда суреттің бұзылуын болдырмау үшін қолданылады. Екі жағында да молниясы бар нұсқалары да бар. Арқалық молния 1950 жылдарға дейін жасалған ұйықтағыштарда түймелермен жабылу жиі қолданылса да, балалар ұйықтағыштарында арқалық молния сирек кездеседі. Арқалық молния киген адамға дәретханаға бару үшін ұйықтағышты шешуді қиындатуы мүмкін. Құрамында арқалық молния бар көптеген үлгілер 1950-1970 жылдар аралығында жасалған, ал 1980 жылдары арқалық молниялардың қолданылуы азайды. Бүгінде арқалық молниялар көбінесе ұйықтағышты шешуге болмайтын жағдайларда қолданылады, әсіресе пеленка киетін және оларды шешуге бейім балалар үшін. Өз матасынан жасалған табан Жүрмейтін нәрестелерге арналған ұйықтағыштарда табанға сырғалмайтын жабын жабыстырылмайды, оның орнына ұйықтағыштың қалған бөлігімен бірдей матадан жасалған табан қолданылады. Мұндай нұсқалар үлкен қыздар мен әйелдерге арналған ұйықтағыштарда да кездеседі. Ішкі тігіспен бекітілген табан 1980 жылдан бері жасалған ұйықтағыштарда табан әдетте ішкі тігіспен аяқ бөлігіне бекітіледі. Алдыңғы жылдары тігіс сыртқа қарай қарап, табан шетіне тар жолақ матамен жабылып, қырқа тәрізді түзілетін. Бұл дизайн жарнамаларда "шеті тігілген" немесе "табаны тігілген" деп аталып, беріктігін арттыру және ыңғайлылығын жақсарту үшін жасалған. Қалыптан жасалған пластик табан 1970 жылдар шамасында кейбір ұйықтағыштар үш өлшемді қалыптан жасалған пластик табанмен жасалған. Бұл мүмкіндік танымал болмады және тез арада тоқтатылды. Алынып тасталатын табан Кейде ұйықтағыштарда аяқтары тұрақты бекітілмейді, олар тапочкаға ұқсас бөлек табанмен бірге келеді. Мұндай нұсқалар ересектерге арналған өлшемдерде жиі кездеседі. Ауыстырылатын табан Тағы бір нұсқада тұрақты жабық табан "ауыстырылатын" аяқ жапқыштарымен алмастырылады, олар түтікшелі шұлықтарға ұқсас және ұштарында липучкамен жабылады, ал қалаған кезде аяқтарды ашу үшін артқа оралуы мүмкін. Капюшон 1920 жылдарға дейін жасалған ұйықтағыштарда кейде капюшондар кездесетін, ал 1940 жылдардың соңында Dr. Denton ұйықтағыштарын шығаратын компания балалар мен ересектерге арналған өлшемдерде қолдануға арналған жеке "ұйықтағыш капюшонын" ұсынды. Қазіргі заманғы ұйықтағыштарда капюшондар өте сирек кездеседі, олар тек үлкен қыздар мен әйелдерге арналған және костюмдік ұйықтағыштарда ғана кездеседі. Қолғаптар Кейде нәрестелерге арналған ұйықтағыштарда қолғаптар кездеседі, әдетте саусақ немесе бас бармақты сорудан аулақ болу үшін, сонымен қатар қолды жылы ұстау үшін де қолданылады. Балалар мен ересектерге арналған костюмдік ұйықтағыштарда да қолғаптарды қолдануға болады. Тігілген мата Ұйықтағыштар кейде тігілген матадан жасалады, олардың құрамында жылуды арттыру үшін жұқа полиэстер толығуы бар. 1950 жылдары полиэстер көбігін оқшаулау ретінде пайдаланатын тігілген ұйықтағыштар да жасалды. Арқалық иілгіш белдігі Үлкен өлшемдегі ұйықтағыштар кейде белдің артқы жартысында иілгіш лентамен жабдықталады, бұл денеге жақсы сәйкес келуге және кеңдікті азайтуға көмектеседі.