Кіріспе

Инконтиненцияны ұстауға арналған іш киім.

Құрастырғыш (/d/aɪ/p/ə/r/, NAmE) немесе бекіткіш (BrE, AuE, IrE) – іш киімнің бір түрі, ол киюшіге дәретханаға бармай-ақ зәр шығаруға немесе дефекация жасауға мүмкіндік береді, сыртқы киімнің немесе қоршаған ортаның ластануын болдырмау үшін қалдықтарды сіңіріп немесе ұстап тұрады. Құрастырғыштар ылғалданған немесе ластанған кезде, әдетте ата-ана немесе күтуші сияқты екінші адаммен ауыстырылуы керек. Құрастырғышты жеткілікті түрде үнемі ауыстырмау, құрастырғышпен жабылған аймақта тері проблемаларына әкелуі мүмкін. Құрастырғыштар матадан немесе синтетикалық, бір рет қолданылатын материалдардан жасалады. Матадан жасалған құрастырғыштар мақта, қымыз, бамбук, микрофибра немесе тіпті PLA немесе PU сияқты пластикалық талшықтардан тұрады және оларды бірнеше рет жуып қайта пайдалануға болады. Бір рет қолданылатын құрастырғыштар сіңіретін химиялық заттардан тұрады және пайдаланғаннан кейін тасталады. Құрастырғыштарды негізінен нәрестелер, әлі дәретханаға үйренбеген кішкентай балалар және төсекке зәр шығаратын балалар киеді. Олар сонымен қатар, белгілі бір жағдайларда немесе инконтиненция сияқты түрлі жағдайларда ересектер де қолданады. Ересектерге қарт адамдар, ауруханада төсекке жатқан науқастар, белгілі бір физикалық немесе психикалық мүгедектігі бар адамдар және ғарышкерлер сияқты экстремалды жағдайларда жұмыс істейтін адамдар кіруі мүмкін. Су астындағы костюмдердің астында құрастырғыш киюі де жиі кездеседі.

Этимология

Орта ағылшын тіліндегі "diaper" сөзі бастапқыда матаның түрін білдірген, оның қолданылуын емес; "diaper" – қайталама, ромб пішіндес суреттердің үлгісін атау үшін қолданылған, кейіннен осы суретпен жасалған ақ мақта немесе зығыр матасын сипаттау үшін пайдаланылды. Оксфорд сөздігінде айтылғандай, бұл – нәресте қалдықтарын сіңіріп, ұстап тұру үшін оның кіндігінің астына және аяқтары арасына оралған жұмсақ мата немесе басқа қалың материал. Алғашқы матадан жасалған бекіткіштер геометриялық пішіндерге кесілген жұмсақ матадан тұрды. Зығыр және басқа тоқыма маталардағы сурет "diaper" деп аталды. Осы сөздің мағынасы 1590 жылдан бері Англияда қолданылып келеді. 19 ғасырда нәрестелерге арналған бекіткіштер зығырдан тігілді, осылайша "diaper" сөзі қазіргі мағынасында қолданыла бастады. Бұл қолданыс Солтүстік Американы британдықтар отарлағаннан кейін АҚШ және Канадада сақталды, бірақ Ұлыбританияда "nappy" сөзі оның орнын басты. Көптеген дереккөздер "nappy" сөзінің "napkin" сөзінің кішіртілген түрі екенін, ал "napkin" сөзінің өзі бастапқыда кішіртілген сөз болғанын айтады.

Киіз салфетка

Матадан жасалған бекіткіштер қайта пайдаланылады және табиғи талшықтардан, синтетикалық материалдардан немесе екеуінің қосылысынан жасалуы мүмкін. Олар көбінесе ақ түске боялған немесе талшықтың табиғи түсі сақталған өнеркәсіптік мақтадан жасалады. Басқа табиғи талшықты материалдарға жүн, бамбук және ағартылмаған кендір жатады. Микрофибрадан жасалған сіңіретін ішкі қабат немесе полиуретан ламинатынан (PUL) жасалған сыртқы су өткізбейтін қабат сияқты жасанды материалдар қолданылуы мүмкін. Полиэстер флис және жасанды замша көбінесе матадан жасалған бекіткіштердің ішінде "құрғақ" қабаты ретінде қолданылады, себебі бұл синтетикалық талшықтар сіңірмейді. Дәстүрлі түрде, матадан жасалған бекіткіштер қауіпсіздік инелерімен бекітілген, бүктелген шаршы немесе тіктөртбұрыш матадан тұрады. Бүгінде көптеген матадан жасалған бекіткіштер таспа-тілше (велькро) немесе түйреуіштермен бекітіледі. Қазіргі заманғы матадан жасалған бекіткіштер түрлі пішінде болады, оның ішінде алдын ала пішімделген бекіткіштер, су өткізбейтін сыртқы қабаты бар "барлығы бірінде" бекіткіштер, қаптамасы бар және қалталы немесе "толтырылатын" бекіткіштер бар, олар су өткізбейтін сыртқы қабықтан және сіңіретін материалдарды салуға арналған ашық тесіктен тұрады. Қазіргі заманғы матадан жасалған бекіткіштердің көптеген дизайндық ерекшеліктері бастапқыда бір рет қолданылатын бекіткіштерде жасалған жаңалықтардан тікелей туындады, мысалы, сағат пішінін пайдалану, ылғалды теріден бөлу үшін материалдар және екі қабатты жиектерді немесе жақсырақ бекіту және қалдықтарды ұстау үшін ішкі серіппелі таспаны пайдалану.

Балалар

Сәбилердің памперсін күніне бес немесе одан да көп рет ауыстыруы мүмкін. Ата-аналар мен басқа да бала күтімімен айналысатын адамдар көбінесе арнайы сөмкеде, пампер ауыстыруға қажетті құралдарды алып жүреді. Пампер ауыстыру ата-ана мен бала арасында жақсы байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Пампер киетін балалар фекалиялармен үнемі тікелей байланыста болғандықтан, жиі тері тітіркенуіне, әдетте "пампер дерті" деп аталатын дертке шалдығуы мүмкін. Себебі фекалиядағы уреаза зәрдегі мочевинаны аммиакқа айналдырады, ол теріні тітіркендіріп, ауырсынуға себеп болуы мүмкін. Балалардың пампер киюді тоқтатып, дәретханаға үйренуге тиіс жасы талқылаулы мәселе. Балаларды дәретханаға үйретуді және оны жоюды қолдаушылар, дәретханаға үйретуді бала туылғаннан бастап, көптеген пайдасы бар десе, памперлерді тек қосалқы ретінде пайдалануға болады. Балаларды нәресте кезінен кейін де памперде ұстап тұру даулы мәселе болуы мүмкін, себебі отбасы психологы Джон Роузмонд "екі жастан асқан баланың өзін ластауын және ылғалдатуын қабылдау – адам ақылына жасалған соққы" деп мәлімдейді. Алайда, педиатр Т. Берри Бразельтон дәретханаға үйрену баланың өз таңдауы екенін айтады және бұл көзқарасты Pampers Size 6 жарнамаларында, үлкен балаларға арналған памперсте қолдады. Балалар әдетте күндізгі уақытта дәретхананы уақытында пайдалануға жетеді және екі мен төрт жас аралығында күндіз пампер киюді тоқтатады, бұл мәдениетке, пампер түріне, ата-ананың әдеттеріне және баланың мінезіне байланысты. Дегенмен, балалардың дәретханаға баруды үйренуге қарсылық танытуы, немқұрайлылық немесе ата-ананың дәстүрлі емес әдістері салдарынан күндіз-түні пампер киюі жиі кездеседі. Басқа балалар мүгедектігі, дамуының бұзылуы немесе басқа медициналық себептерден дәретханаға баратын жастан кейін де памперді қолдануы мүмкін. Бұл балаға мектепке кір жабатын болса, көптеген қиындықтар тудыруы мүмкін, соның ішінде сыныптастарынан келеке-қорлау және денсаулыққа байланысты мәселелер. Соңғы уақытта мұғалімдер көбірек балалардың пампер киіп жүруіне қарсылық білдіруде. Үлкен балаларда несепті бақылауда ұстауға (әсіресе түнде) қиындықтар болуы мүмкін және төсекке кірмеу үшін ұйықтағанда пампер киюі мүмкін. АҚШ-та 5 жастан асқан балалардың шамамен 16%-ы, 10 жастан асқан балалардың 5%-ы және 15 жастан асқан балалардың 2%-ы төсекке кіреді. Кейбір компанияларда төсекке кіруге арналған арнайы жасалған өнімдер бар, олар дәстүрлі түрде жоғары қорғау жолақтарымен жабдықталған және жаттығу трусы сияқты киіледі. Егер бала төсекке кіруі алаңдату тудырса, қазіргі ұсыныс – түнде памперді қолданудан бас тартуды қарастыру, себебі ол баланың төсекке кіргенде тұруға деген ынтасын төмендетуі мүмкін, бірақ бұл төсекке кірудің негізгі себебі емес. Бұл, әсіресе, 8 жастан асқан балаларға қатысты.

Жаттығу шымдары

Өндірушілер "жаттығу трусыларын" жасады, олар туалетке үйрену кезінде бекітпелер мен қалыпты іш киім арасындағы қашықтықты қысқартады. Олар құрылысы жағынан бекітпелерге ұқсас, бірақ оларды әдеттегі іш киім сияқты киюге болады. Энурезбен күресетін балаларға жаттығу трусылары қолжетімді.

Ересектер

Көбінесе нәрестелер мен балаларға қатысты болғанымен, ересектер де түрлі себептермен памперс киеді. Медициналық ортада олар көбінесе балалармен байланысты және жағымсыз сезім тудыруы мүмкін памперс емес, "ересектерге арналған сіңіретін қысқыштар" деп аталады. Ересектерге арналған памперстерді пайдалану ұятты жағдайға соқтыруы мүмкін, сондықтан өнімдер көбінесе инконтиненция төсемдері сияқты жұмсақ тілмен сатылады. Ересектер арасында ең көп памперс қолданатындар – зәр айнымауы (төсекке сию сияқты) немесе ішек айнымауы бар, төсекке жатып қалған немесе қимыл-қозғалысы шектеулі адамдар, сондай-ақ эмоционалдық, физикалық немесе психикалық қажеттіліктері барлар. Пайдаланушының қажеттіліктеріне сәйкес дұрыс типті, өлшемді және сіңіру деңгейін таңдау маңызды, себебі әр памперс дизайны әртүрлі. Суға батып жүретін адамдар құрғақ костюмдерінде ұзақ уақытқа қолдану үшін памперс пайдаланады. Максималды сіңіруге арналған киім – бұл НАСА ғарышкерлерінің ұшып көтерілу, қону және ғарыш кеңістігіндегі жұмыс кезінде киетін, қосымша сіңіру материалы бар ересектер өлшеміндегі памперс. NASA-ның максималды сіңіруге арналған киімі 2 литрге дейін сіңіре алады, ал "Tykables Diapers" компаниясының "Little Rawrs" желісі ретінде танымал коммерциялық өнімі ISO стандарты бойынша 7,5 литрге дейін зәрді сіңіре алады.

Жануарлар

Кейде үй жануарларына, зертханалық жануарларға немесе жұмыс жануарларына салфеткалар мен салфеткаға ұқсас бұйымдар қолданылады. Бұл көбінесе жануардың үйге үйретілмегендігінен немесе қарт, науқас немесе жарақат алған үй жануарларының іш қағудан шаршауынан болады. Кейде бұл тек қана құйрығына сыятын тесігі бар нәресте салфеткалары болады. Басқа жағдайларда олар памперске ұқсас қалдықтарды жинау құрылғылары болып табылады. Приматтар, иттер және т.б. жануарларға арналған салфеткалар адамдар қолданатын салфеткаларға ұқсас. Жылқыларға арналған салфеткалар экскременттерді сіңіруге емес, ұстауға арналған. 2002 жылы Вена қалалық кеңесі аттарды көшеде нәжіс шығарудан сақтау үшін оларды салфетка кигізуді ұсынды. Бұл жануарларды қорғау ұйымдары арасында дау тудырды, олар салфетка кию жануарлар үшін ыңғайсыз болады деп мәлімдеді. Акцияға қатысушылар көшеде "Нәжіс қаптарын тоқтатыңыз" деген жазуы бар салфеткаларды киіп жүрді. Кенияның Лимуру қаласында да есектерге қала әкімшілігінің бұйрығымен салфетка жауып қойды. Блэкпулдағы ұқсас жобада аттарға резеңке және пластикалық салфеткалар кигізілді, осылайша олардың серуендеу жолын ластауына жол берілмеді. Кеңес RSPCA-мен кеңесіп, салфеткалар аттардың денсаулығына зиян келтірмейтініне көз жеткізді. Кейде салфетка киетін басқа жануарларға овуляция кезінде қан кетуі мүмкін әйел иттер, маймылдар мен гориллер немесе тауықтар жатады. Көп жағдайда салфетка киген жануарлар телешоуларда, фильмдерде немесе тікелей көрсетілімдерде пайда болады.