Кіріспе

"Observer Effect" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолы: Энтерпрайз" төртінші маусымының он бірінші, жалпы саны сексен сегізінші бөлімі. Алғаш рет 2005 жылғы 21 қаңтарда UPN телеарнасында көрсетілді. Авторы – Джудит және Гарфилд Ривз Стивенс, режиссері – Майк Вежар. 22 ғасырдағы оқиғаларды баяндайтын сериалда алғашқы Жұлдыздық Флоттың "Энтерпрайз" (тіркеу нөмірі NX-01) кемесінің саяхаттары көрсетіледі. Бұл эпизодта белгісіз шетелдік тіршілік иелері "Энтерпрайз" экипажының өлімге әкелетін кремнийлі инфекцияға реакциясын бақылап, оларды сынақтан өткізеді. Осы шетелдік тіршілік иелері – органияндармен алғашқы байланыс шамамен бір ғасырдан кейін, түпнұсқа "Жұлдыздар жолы" сериалының "Errand of Mercy" эпизодындағы оқиғалар барысында болады. Эпизод "бөтелкелік" форматта түсірілгендіктен, сериалдың шығындарын азайту мақсатында қосымша декорациялар немесе шақырылған актерлер қолданылмады. Бұл визуалды эффекттер тобына бұрынғы жұмыстарын аяқтауға уақыт берді. Эпизод сыншылар тарапынан әртүрлі бағаланды, бастапқы "Жұлдыздар жолы" сериалымен байланысы жоғары бағаланып, кейіпкерлердің мінездемесіне қатысты сын айтылды. "Observer Effect" эпизодының тұңғыш көрсетілімін 2,76 миллион көрермен тамашалады, бұл сериалдың жалпы көрермен санының азаюына себеп болды.

Сюжет

Лейтенант Рид пен прапорщик Мейвезер денесі жоқ Органдар деп аталатын шетелдіктерге мезбендік көрсетіп, шахмат ойнайды. Планетадағы миссиядан оралған командир Такер мен прапорщик Сатода күрделі аурудың белгілері пайда болады. Доктор Флокс тексергенде, бұл көміртек негізіндегі организмдерге тойтарыс бере алмайтын, жоғары жұқпалы кремний негізіндегі вирус екені анықталады. Оқшауланған дезинфекция бөлімінде уақыт өткізу үшін Такер мен Сато бір-бірі туралы көбірек білуге тырысады. Органдар адамдардың осы дағдарысқа қалай ден қойғанын зерттеуге қызығушылық танытып, бұрынғы клингондар мен кардассиандардың реакцияларымен салыстырады. Олар "алғашқы байланыс" орнатуды көздеген дамыған түрдің өкілдері. 800 жыл бойы олар түрлі ғарыш кемелері бар түрлердің патогенға реакциясын пассивті түрде бақылап келеді, бірақ әзірге ешбір түр дайын деп табылған жоқ. Экипажға басқаша көзқарас алу үшін олар капитан Арчердің, командир Т'Пол мен Флокстың денелеріне ауысып отырады. Екі Орган келіспей бастайды: біреуі араласпау протоколын сақтауға бекінеді, ал екіншісі оны ескірген және қажетсіз деп санайды. Уақыт азала бастағанда, Флокс пен Т'Пол вирусқа қарсы өлімге әкелетін радиация деңгейін қолдану арқылы күресудің жолын табады. Арчер мен Флокс қоршаған ортадан қорғайтын костюмдерін киіп, Такер мен Сатоны емдеу үшін медициналық бөлімге алып келеді. Сатоның жүрегі тоқтап қалады, Арчер оған көмектесу үшін қолғаптары мен шлемін шешіп тастайды, бірақ оны қайта тірілту мүмкін болмайды. Содан кейін Такерге радиация дозасын енгізеді, бірақ ол да қайтыс болады. Кенеттен Органдар Такер мен Сатоның денесіне кіріп, инфекцияның тоқтатылмас таралуын қоса, жағдайды таңғалып қалған Арчерге түсіндіреді. Арчер экипажының атынан жалбарыныш жасайды, Органдардың эмпатиясын жоғалтқанын, араласпауды вирус туралы ескертулер бермеумен шатастырғанын айтады. Олар протоколды өзгертуге шешім қабылдайды, бұрын бүкіл экипажға өлімге қалуға рұхсат бергенін еске алып, жұқтырған экипаж мүшелерін қайта тірілтіп, емдеуді жөн көреді. Олар оқиғаның естелігін экипаж мүшелерінің жадынан жояды. Арчер планетаның үстіне ескерту маягын орнатуға бұйрық береді, ал Органдар 100 жылдан кейін адамдармен алғашқы байланыс орнатуды жоспарлауға кетеді.

Қасиеттілік

Вирус және карантин Т'Полға Трипты қашықтан бақылауға және оның жайлы ойлануға мүмкіндік береді. Оның жағдайы нашарлаған сайын, ол бақылаушы ретінде осы нашарлаудың өзіне қаншалықты әсер ететінін көреді. Хоши "өлгеннен" кейін ол Арчерге "Капитан, егер командир Такер есін жиса..." дейді, бірақ ойын аяқтай алмайды. "Мен сізге дереу хабарлаймын", - деп жауап береді Арчер.

Өндіріс

"Күзетші эффектісі" "Дейдалус" эпизодынан кейін екінші рет "бөтелкелік эпизод" ретінде жасалды. Бұл эпизодтардың мақсаты қосымша декорациялар жасауды қажет етпеу арқылы сериалдың өндіріс шығындарын азайту болды. "Дейдалус" эпизодынан өзгеше, "Күзетші эффектісінде" де қонақ актерлер қолданылмады. Бұл Джудит және Гарфилд Ривз Стивенс жазған екінші эпизод болды, олар "Жұлдызды жол: Түпнұсқа сериясының" "Мейірімділікке шақыру" эпизодынан қайта келген Органиандар туралы сюжет жазды. Органиандар бастапқыда Джин Л. Кун "Түпнұсқа сериясы" үшін жасаған, және олар клингондарға қарсы тепе-теңдік ретінде қарастырылған. Ақылды ауыстыру немесе санаға басып кіру сюжеттері ғылыми фантастикада кең таралған. "Жұлдызды жол" франшизасында осы тақырыпты зерттейтін басқа эпизодтарға "Қасқыр қойдың ішінде" және "Төңкеріліс" (Түпнұсқа сериясы), "Билік ойыны" ("Жұлдызды жол: Келесі буын") және "Катексис" ("Жұлдызды жол: Вояджер") жатады. Бұл төртінші маусымда "Энтерпрайзді" "Түпнұсқа сериясымен" жақындастыру үшін шоураннер Мэнни Кото жасаған мақсатты қадамдардың бірі болды. "Энтерпрайз" (NX 01) экипажының екінші маусымдағы "Кесу" эпизодынан кейін беймәлім күштермен кездесуі екінші рет болды. Эпизодты түсіру 2004 жылдың 22 қазанында басталды және келесі жеті жұмыс күні бойына жалғасты. Макияж бөлімі Органиандардың әкелген ауруының салдарынан Парк пен Триннердің кейіпкерлерінің өзгеруін көрсетуге тиіс болды, ал визуалды эффекттер тобы бұрынғы эпизодтардың өндірісін аяқтауға мүмкіндік алды. Эпизодты 2,76 миллион көрермен тамашалады, бұл "Дейдалусты" көрген 3,03 миллион көрерменнен азырақ, бірақ келесі "Бабель-1" эпизодын көрген 2,53 миллионнан көп.

Сыни жауап

IGN эпизодқа бестен 4,5 балл берді және оны "көптеген екінші рөлдегі кейіпкерлерді көрсете біледі" деп мақтап, "дұрыс бағыттағы тағы бір маңызды қадам" деп қорытындылады. Джамал Эпсикохан өзінің Jammer's Reviews сайтында "Observer Effect" сюжетінің бастапқыда көрінетіндей болжауға оңай емес екенін, себебі экипаж Таккер мен Хошиді құтқара алмады және олардың құтқаруға шетелдіктерге сенеуіне байланысты екенін айтты. Ол "Errand of Mercy" сериалымен байланыстың "назарсыз" және "таңғажайып" болғанын, ал жалпы түсірілімді "күшті қызығушылық жоқ; тек байқауға және мүмкін процедураға берілгендік" деп сипаттады. Ол эпизодтың "әрекетке толы шоу" емес, "гуманистік ғылыми фантастиканың" мысалы екенін қосты. TrekNation-нан Мишель Эрика Грин эпизодты көбінесе ұнатып, "әр түрлі денелердегі әрбір Органианды бірнеше актер ойнағанына қарамастан, шетелдік тұлғаларды тануда ешқандай қиындық болған жоқ" деді. Әсіресе Джолин Блэлок Доминик Китингтің сол шетелдіктің бейнесін Ридтің денесінен Т'Полдың денесіне ауысқанда өте жақсы түсіргенін айтты. Коннор Триннер де Энтони Монтгомеридің дауыстық интонацияларын, ашық ойлы Органианмен байланысқанда, жақсы бейнеледі. Сынаушы Даррен Муни сахна артындағы контексті ұсынады: UPN эфирден екі апта өткен соң серияның тоқтатылғанын жариялады; Ривс Стивенс тобының бастапқы сценарийін Брага күрделілігі үшін қабылдамады; және эпизодтағы Органдардың әлсіздіктері кейіпкерлердің түрлеріне ат қоюдың мақсатының тек The Original Series-ке қайта оралу екенін көрсетеді. Муни сценарийдің бұрын жазылғанына қарамастан, эпизодта байқаушылардың айналасындағы шоудың өліп бара жатқанын көретін бірқараулылық бар екенін айтады. Ол "Observer Effect" "Daedalus" фильмінен гөрі тиімдірек түсірілген" деп жазды. Муни эпизод актерлер мен актерлік құрамның шоудың аяқталғанын мойындағанын көрсетеді. Оның айтуынша, "әртүрлі жағдайда біреу әрқашан өледі" деген сөз "Энтерпрайз" кемесінің шегінен тыс жерде қайта естіледі. Ол одан әрі (жазушы Ривс Стивенстің сөздерін келтіре отырып) бүкіл денеге иелік ету сюжетінің шоу жүргізушілері Брага мен Котоның "бізге ақша үнемдеуге" көмектесу үшін ұсынғанын және продюсерлердің желі жариялағанға дейін-ақ өндірілетін шоулардың "құрдымға батып бара жатқанын" білгенін көрсетеді. 2011 жылы Tor.com "Observer Effect" эпизодын Enterprise-тің жақсы эпизодтарының бірі деп атады, ол Star Trek-тің "жақсы эпизодтарының" стандарттарына сай келді, сонымен қатар кейбір көрермендердің шоумен болған кейбір мәселелерін атап өтті. 2014 жылы The A.V. Club үшін жазған Аласдейр Уилкинс "Observer Effect" эпизодын серияның ең жақсы жиырма эпизодының тізіміне қосты. 2021 жылы The Digital Fix бұл эпизодтың "өте жақсы жасалғанын", "нағыз шиеленіс" бар екенін және "Жұлдызды жол" тарихымен байланысты екенін айтты.

Үйге арналған медиа

"Observer Effect" 2005 жылдың 1 қарашасында АҚШ-та "Enterprise" төртінші маусымының DVD жинағының құрамында үйге арналған медиада жарық көрді. Blu-ray нұсқасы 2014 жылдың 1 сәуірінде шықты.