Кіріспе

Бетезда академиясы (бұрын Бетезда ұлдар үйі деп аталған) – АҚШ-тың Джорджия штатындағы Саванна қаласының жанындағы, құрамына кірмейтін Чатхэм округінде орналасқан ұлдар мектебі және бұрынғы жетімдер үйі. Оның тарихи ғимараты 1973 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген.

Тарих

Ол 1740 жылы евангелист Джордж Уайтфилдтің 18 ғасырда Саваннадан оңтүстікке қарай 10 миль (16 км) жердегі 500 акр (1,600 м2) жер берілімінде жетімдер үйі ретінде құрылды. Уайтфилд жетімдер үйіне Бефесда деп ат қойды, яғни "Мейірім үйі" деген мағынаны білдіреді, себебі ол онда көптеген мейірімділік істері жасалатынына үміттенді. 1740 жылдың 25 наурызында жетімдер үйінің құрылысы басталды. Бас үй екі қабаттан тұрып, жиырма бөлмелі болды. Жетімдер үйінің артында екі кішкентай ғимарат салынды: біреуі аурухана, екіншісі жұмыс үйі ретінде жобаланды. Уайтфилд жетімдер үйінің мықты кальвинистік әсерге ие, салауатты атмосферасы мен қатаң тәртібі болуын қалады. Ұлдарға кәсіп үйретілді, осылайша олар есейгенде өздерін асырауға мүмкіндік алатын еді. Кішкентай балалар тоқу және иіруді, ал ұлдар механика мен егіншілікты үйренді. Уайтфилд жетімдер үйінің университетке негіз болатынына үміттенді. Балалар жетімдер үйінің көп бөлігін өсірсе де, кәсіпорын күткеннен қымбатқа түсті және Уайтфилд қарызға батты. Бенджамин Франклин Джорджияда жұмысшылар мен материалдардың жетіспеуіне байланысты жетімдер үйін және оның балаларын Филадельфияға көшірудің дұрыс болатынын ұсынды. Уайтфилд жетімдер үйін көшіруден бас тартты, өйткені оның демеушілері ақшаны Грузия жобасына арнап берген еді. Өлгеннен кейін Уайтфилд жетімдер үйін және құлдарын Англиядағы қайырымды демеуші Селина Гастингске мұра етіп қалдырды. Ол одан жетімдер үйін бұрынғы қағидалары бойынша сақтап, колледж ашуды өтінді. Алайда ол 4828 км қашықтықтан жетімдер үйіне тиісті бақылауды жүзеге асыра алмады, сондықтан жетімдер үйі жабылуға жақын болды. 1773 жылы өрт үйді қиратты. Үш жылдан кейін Американдық революция колледж ашу жоспарларын тоқтатты. Бірнеше әкімшілік өзгерістерден кейін, сол жерде жаңа ғимарат пен қоғам, Бетесда ұлдар үйі құрылды.

Бефесда және құлдық

XVIII ғасырдың басында Грузияда құлдыққа тыйым салынған болатын. 1749 жылы Уайтфилд оны заңдастыру үшін үгіт жүргізді, егер фермалар құл еңбегін пайдалана алмаса, аймақ ешқашан гүлденбейді деп мәлімдеді. Ол 1751 жылы Америкаға төртінші сапарын құлдықты қолдаумен бастады, Грузияда оның қайта заңдастырылуын өз плантацияларын табысты ету үшін қажет деп есептеді. Оның науқандары мен Грузияның қамқоршыларына жазған өтініштері арқасында, 1751 жылы құлдық қайта заңдастырылды. Уайтфилд содан кейін Бетезда жетімдер үйінде жұмыс істеу үшін құлдар сатып алды. Жетімдер үйіне қаражат жинау мақсатында ол өз Провиденс плантациясында да құлдарды жұмысқа алды. Уайтфилд қайтыс болғаннан кейін, ол құлдарын Хантингдон графынасына мұра етіп қалдырды.

Қазіргі заман

Бетезда көп жылдар бойы жетімдер үйі болмаған, бірақ Үлкен Саванна аймағындағы жастарға көңіл бөлуді жалғастырып келеді. Бетезда 6-12 сыныптардағы ұлдарға арналған жекемекеме интернат және күндізгі мектеп. 2011 жылдың сәуір айында Бетезда ұлдар үйі өздерінің миссиясын және жас жігіттерді оқытуға деген міндеттемелерін жақсырақ бейнелеу үшін Бетезда академиясы деп қайта аталды. 2015 жылы Бетезда 275 жылдығын тойлады.