Кіріспе

Ирандағы университет Шираз университеті (دانشگاه شیراز Dāneshgāh e Shirāz, бұрын Пахлави университеті دانشگاه پهلوی Dāneshgāh e Pahlavi) – 1946 жылы құрылған Иранның Фарс провинциясының Шираз қаласында орналасқан мемлекеттік университет. Иранның ең көне және ең беделді қазіргі заманғы университеттерінің бірі саналатын Шираз университеті, ғылыми өнімге негізделген ирандық университеттердің рейтингісі бойынша елдегі үш үздік зерттеу университетінің қатарында. Мемлекеттік университеттердің алғашқы рейтингісінде, шамамен 70 университет пен жоғары білім беру мекемесінің арасында Шираз университеті бірінші деңгейдегі университет ретінде танылды. Шираз университеті Иранда докторлық бағдарламаларды ашуға бастама берді. Қазіргі таңдағы мәлімет бойынша, Медициналық университеттер Ғылым, зерттеу және технология министрлігіне бағынышты университеттерден бөлінгеннен кейін, университетте 20 000-нан астам студент оқып жатыр, оның ішінде 200 бакалавр бағдарламасы (BA, BSc), 300 магистр бағдарламасы (MA, MSc), бір кәсіби бағдарлама (Ветеринария докторы немесе DVM) және 150 PhD бағдарламасы бар.

Қор

Шираз университетінің тарихы 1946 жылға дейін жетеді, осы жылы медициналық ғылымдар саласындағы мамандарды даярлауға бағытталған төрт жылдық оқу бағдарламасымен техникалық колледж құрылды. Алғашқыда «Денсаулық сақтау жоғары институты» деп аталған ол 1950 жылы медициналық мектепке айналды. 1953 жылы Намази медбикелік мектебі, сондай-ақ ауыл шаруашылығы, өнер және ғылым колледждері ашылды. 1954 жылы инженерлік және ветеринариялық медицина колледждері қосылғаннан кейін мектеп университет мәртебесіне көтеріліп, сол кезде билікте болған Пахлави әулетінің атымен атала бастады. Кейіннен қосылған бөлімдерге 1969 жылы стоматология мектебі, 1969 жылы электрондық колледж және аспирантура, 1970 жылы стоматология, ал 1977 жылы заң және білім колледждері кірді.

Пахлави университеті

1960 жылы Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлави Пенсильвания университетінің президенті, атом физигі Гейлорд П. Харнвеллді Иранға шақырып, Иранның жоғары білім беру институттарын тексеруді тапсырды. Шахтың өтінішімен Харнвелл «Ирандағы жаңа университет үшін үлгі» атты есеп дайындады, содан кейін Шах Пенн Иран үкіметіне Пахлави университетін американдық үлгідегі жоғары білім беруге негізделген Ирандағы жалғыз институтқа айналдыруға көмектесетінін шешті. Осылайша Пенсильвания университеті Пахлави университетінің көптеген кафедралары мен институттарын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Харнвелл мен Пенн Иран үкіметіне жаңа университеттің академиялық және әкімшілік жүйесін бақылау арқылы американдық үлгідегі жоғары білім беруді құруға көмектесті. Пенсильваниядан көптеген оқытушылар Пахлави университетіне оқыту және зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін жіберілді, сондай-ақ кең ауқымды алмасу бағдарламасы құрылды. Пенсильвания университетінің президенті Пахлави университетіне көмектескені үшін Ширазда құрметті дипломмен марапатталды. Сол кездегі Пахлави университетінің дамуы осы танымал американдық университеттің тікелей бақылауы мен басқаруында болды, нәтижесінде екі университет арасындағы ғылыми және мәдени қарым-қатынас Иран мен АҚШ арасындағы ең беделді ғылыми және мәдени байланысқа айналды. Бұл Шахтың билігінің соңғы күндеріне дейін сақталды. 1962 жылы Иса Седиг Пахлави университетінде Ivy League үлгілерін енгізуге жауапты болды. Көптеген курстарды әзірлеу, университет кампустарын жобалау және салу, профессорларды даярлау, Пахлави университетінде көптеген ғылыми-зерттеу институттарын құру – барлығы осы Ivy League университетіне жүктелді. Университет Иранда алғаш рет қамқоршылар кеңесін құрды. Кеңес құрамына сот министрі, мәдениет министрі, университет канцлері, Фарс әкімі, Жоспарлау ұйымының бас директоры, Ұлттық Иран мұнай компаниясының бас директоры, сондай-ақ сот және мәдениет министрлігі таңдаған, Мұхаммед Реза Пахлавиның бекітуімен тағайындалған тоғыздан он беске дейін беделді мәдени және қаржылық тұлғалар, өнеркәсіп басшылары кірді. Қамқоршылар кеңесінің төрағасы – сот министрі, ол болмаған жағдайда – мәдениет министрі. Бұл кеңес сол кездегі университеттің заңды өкілі болып табылды және университеттегі ғылыми, техникалық, білім беру, қаржылық, әкімшілік және кадрлық мәселелердің барлығы оның бақылауымен шешілді. Кейін, 1979 жылғы Иран революциясынан кейін, университет түлектері, министрлер Мостафа Моин мен Реза Малекзаде Иранның басқа университеттері үшін де ұқсас жүйені енгізді. Содан бері Шираз университеті «Аналық университет» (دانشگاه مادر) ретінде танылып, Иранның оңтүстігінде құрылған көптеген университеттердің құрылуына жауапкершілік тартты, олардың ішінде Хормозган, Бушердегі Парсы шығанағы, Ясуж, Шираз технологиялық университеті, Фаса, Шираз өнер университеті және тағы да басқалары бар. Шираз университеті Фарс провинциясындағы 166 жоғары оқу орны мен институтының бақылауын және бағалауын жүргізеді. Сондай-ақ Шираз университеті Иранда алғаш рет көптеген PhD бағдарламаларын ашты, олардың ішінде органикалық химия және химия физикасы бар.

Мөр

Шираз университетінің ресми мөрі университет шығарған құжаттарға қолтаңба ретінде және олардың түпнұсқа екенін растау символы болып табылады. Иран Ислам революциясына дейін Персеполь қаласынан шабыттанған Пахлави университетінің ресми логотипі қолданылған. Логотипте "Даналық" және "Тыранушылық" деген екі сөз жазылған. Бірақ революциядан кейін бұл логотип те өзгертілді. Революциядан кейін, қазіргі Көркем өнер кафедрасының оқытушысы Баһман Фейзаби Азия институты үшін жасалған логотиптің үлгісімен ұқсас жаңа мөрді жасады.

Eram Paradise кампусы (негізгі кампус)

Шираз университеті Ирандағы екінші үлкен кампусқа ие. Эрам төбесінің жерлері негізінен Шираздық байлар Мұхаммед Намази мен Забихолла Горбанға тиесілі болған, олар осы жерді университет үшін бөлген. Алғашқы жобасын әлемдік сауда орталығын да жобалаған американдық сәулетші Минору Ямасаки жасаған. Кейін 1968 жылы университет кампусының құрылысы жалғасқанда және Шираз алғашқы Шираз өнер фестиваліне дайындық үстінде болғанда, Парвиз Танаволи, Сохраб Сепехри, Аболғасем Саиди, Бахман Мохассе және Хосейн Зендеруди сияқты көптеген ирандық суретшілер амфитеатр, өздігінен қызмет көрсету асханасы және кампустың сырты үшін көркем элементтер мен қабырға суреттерін жобалауға қатысты. 1969 жылы Ширазда өткен алғашқы өнер фестивалінде Иранның сол кездегі патшайымы Фарах Пахлавидің ұсынысымен және шақыруымен танымал заманауи сәулетші Альвар Аалто Шираз өнер мұражайы үшін кешен жобалаған. Аалтоның 1976 жылы күрт қайтыс болуына байланысты жоба тоқтатылды. 2016 жылы Аалто университеті мен Ирандағы Финляндия елшілігі Аалтоның өзі жасаған жобалық құжаттардың толық жинағын алу үшін Шираз университетіне жүгінді. 2018 жылы Шираз муниципалитеті мен екі ирандық және фин инвесторы жобаға қатысты, бірақ жаңа санкциялар мен бюджет тапшылығына байланысты жоба қайтадан тоқтатылды. 70 жылдан астам уақыт өткен соң, университет кампусының бастапқы жоспары – орталық жатақхана мен оқу ғимараттары әлі де толыққанды аяқталмай, көп жылдық жоспарлау бойынша салынып жатыр. 1979 жылғы революциядан кейін университетке тиесілі көптеген жерлер Шираз медицина ғылымдары университетінің бөлінуі, күтім шығындарының жеткіліксіздігі, бюджет тапшылығы, қала құрылысы және басқа да себептерге байланысты бөлінді.

Азия институты

1966 жылы Нью-Йорктегі Артур Уфэм Поуптың Азия институты университеттің қадағалауымен Нареньестан мұражайында қайта құрылды. Поуп қайтыс болғаннан кейін институттың басқаруы Ричард Нельсон Фрайге жүктелді. Бұрын, Поуптың Иран патшалық отбасымен тығыз байланысы болғандықтан институт автономияға ие болды, бірақ одан кейін Шираздың Пахлави университетінің толық бақылауына көшті. Бұл институт ішінде шиеленістер тудырды. Олардың арасында Пахлави университетінің сол кездегі ректоры Хушанг Нахаванди институт мүшесі Глюктің Ирандық ескі заттарды Жапонияға заңсыз шығаруға қатысы бар екенін айтып, оны қызметтен шеттетуді талап етті. Ал Фрай Гарвард университетінен профессор атағын алғаннан кейін институтқа уақыт табу қиын болды. Бәріне қарамастан, институттың ғылыми-зерттеу және оқу-білім беру жұмыстары жалғасты. 1971 жылы Парсы империясының 2500 жылдығы тойланатын шақта Азия институты Ширазда "Ирантану" тақырыбында ірі семинар өткізді. 1975 жылы институттың доктор Фраймен жасалған келісімшарты аяқталып, бұрын институттың атқарушы директоры болған Маһяр Наваби институт президенті болып тағайындалды. Ол Пахлави университетінің Азия институтының тұңғыш ирандық президенті атанды. Осы кезде институт Нареньестаннан университет кампусының ірі ғимаратына көшіріліп, университеттің тіл білімі факультетінің құрамына енді.

Бируни обсерваториясы

Әбу Рейхан Бируни обсерваториясы 1975 жылы Юсеф Собути, Эдвард Гиннан және Роберт Х. Кох бірлесіп құрылды. Бұл орталықты салу идеясын Юсеф Собути 1960 жылдардың соңында, үлкен ұлттық телескопты салу алдында Иранда байқау астрономиясын дамыту және жаңа буын астрономдарды тәрбиелеу мақсатында ұсынған. 1969 жылдың күзінде Пенсильвания университетінің Астрономия және Астрофизика кафедрасының меңгерушісі Роберт Х. Кох (1929-2010 жж.) Шираз университеті үшін обсерватория салу мүмкіндігін бағалау үшін Ширазға келді. Ол Шираз университетін қолдады және Иранда астрономияны дамыту бойынша ұсыныстар жасады. Собути бұл идеяны іске асырды және 1972 жылы телескоп АҚШ-тағы Astro Mechanics компаниясынан шамамен 50 мың АҚШ долларына тапсырыс берілді. Сондай-ақ, 1976 жылы Иранның алғашқы кәсіби әйел астрономдарының бірі, Шәле Сольжу ханым Әбу Рейхан обсерваториясының бірінші ортақ директоры атанды. Бұл орталықтың қызметі соңғы онжылдықтар бойына белсенді түрде жалғасып келеді.

Кітапханалар

Мулла Садра кітапханасы 1960 жылдардың басында Шираз университетінің орталық кітапханасы ретінде құрылып, университет кітапханасы ретінде қызметін бастады. Мулла Садра кітапханасы кітаптар, диссертациялар және басылымдар сияқты сирек ресурстарының көптігімен ең бай университет кітапханаларының бірі болып табылады және елдің оңтүстігіндегі негізгі ғылым ресурстарын сақтаудың жалғыз орталығы саналады. Қазіргі таңда парсы және латын тілдеріндегі кітаптар мен анықтамалық кітаптардың құнды жинақтарымен, ескі және жаңа журналдар мен газеттердің мұрағаттарымен, құжаттар мен қолжазбалармен, электрондық ғылыми ресурстармен елдегі көрнекті университет кітапханаларының біріне айналды. Орталық кітапхана және құжаттама орталығының қазіргі ғимаратының жалпы ауданы шамамен 11 000 шаршы метрді құрайды және төрт қабаттан тұрады. 1964 жылы Инженерлік мектеп құрылғанда кітапхана 22 томдық сөздіктер жинағымен Инженерлік ғимарат №1-нің оқу сыныптарының жанында жұмыс істей бастады. Факультет ғимараты кеңейтілгеннен кейін, бұл кітапханада оқу залы, басылымдар залы және Инженерлік мектеп №1-нің екінші қабатында шектеулі саны бар кітапханашылар болды. 1992 жылы Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми атындағы кітапхананың жаңа ғимараты пайдалануға берілді. Оның ауданы 7220 шаршы метрді құрайды және сегіз жарым бөлімнен және түрлі секциялардан тұрады. Кешенде амфитеатр, орталық жылу және салқындату жүйесі, орталық автоматты өрт сөндіру жүйесі, авариялық электрмен жабдықтау жүйесі және тағы да көптеген жабдықтар бар. Хорезми кітапханасы елдегі ең бай техникалық және инженерлік ресурстардың біріне ие және бір уақытта 700 адамға арналған.

Беделі

Университет қаталдығымен белгілі және әдетте студенттердің орташа үлгерім көрсеткіші (GPA) басқа иран университеттеріндегі студенттерден төмен болады. Шираз университеті, әсіресе, азаматтық, электр және механикалық инженерия салаларында төмен GPA-ға ие, қатал университет ретінде жақсы танымал. Сондықтан, Шираз университетінің көптеген студенттері өз бағаларының академиялық жетістіктерін толық көрсетпейді деп есептейді.

Жетекші орын

Ғылым, зерттеу және технология министрлігінің (Иран) 2010 және 2011 жылдары жарияланған есебінде Шираз университеті Иранның 64 және 68 медициналық емес университеттері мен мекемелерінің арасында тиісінше 6-шы орында болды. 2012 жылғы рейтингте ол Тегеран университеті мен Тарбиат Модарес университетімен бірге үздік үш техникалық емес және медициналық емес университеттің біріне кірді. Times Higher Education басылымының 2017 жылғы үздік университеттер рейтингісінде Шираз университеті Иранның үздік үш университетінің қатарында болды. 2016 жылы Ираннан осы рейтингке тек сегіз университет енген болса, 2017 жылы он төрт университет үздік университеттердің қатарына кірді. Осы рейтингтерге сүйене отырып, Шираз университеті Иранның ең үздік жан-жақты университеті атанды. Сонымен қатар, Times Higher Education (THE) басылымының 2019 жылғы үздік университеттер рейтингісінде Шираз университетінің компьютерлік мамандығы Иранның үздік үш университетінің қатарына кірді. Сондай-ақ, компьютерлік ғылым бойынша рейтингтің оқыту критерийы бойынша Шираз университеті Иранда бірінші орынға ие болды.