Кіріспе
Австралиялық саясаткер Николас Франк Гюго Грейнер (27 сәуір 1947 жылы туған) – Австралия саясаткері, 1988 жылдан 1992 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының 37-ші премьер-министрі қызметін атқарған. Грейнер 1983 жылдан 1992 жылға дейін Либералдық партияның Жаңа Оңтүстік Уэльс бөлімшесінің жетекшісі және 1983 жылдан 1988 жылға дейін оппозиция жетекшісі болды. 2017 жылдан 2020 жылға дейін Австралия Либералдық партиясының федералды президенті қызметін атқарды. Қазір Америка Құрама Штаттарының Нью-Йорктегі бас консулы болып табылады.
Nicholas Frank Hugo Greiner ('/g//r//aɪ//n//ər/; born 27 April 1947) is an Australian politician who served as the 37th Premier of New South Wales from 1988 to 1992. Greiner was Leader of the New South Wales Division of the Liberal Party from 1983 to 1992 and Leader of the Opposition from 1983 to 1988. Greiner had served as the Federal President of the Liberal Party of Australia from 2017 to 2020. He is the current Consul General in the United States of America, New York.
Ерте өмір
Грейнер Будапештте, Венгрияда, венгр әкесі мен словак анасының отбасында дүниеге келді. Оның анасы жартылай яһуди тегінен шыққан және Холокост кезінде нацилік концлагерьде тұтқынға алынған. Содан кейін ата-анасы Венаға көшіп, 1950 жылдардың басында Австралияға келді. Ол Сиднейдің төменгі Солтүстік жағалауындағы Сент-Игнатиус колледжінде білім алғаннан кейін Сидней университетін экономика мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді.
Саяси мансап
Либералдық партияның мүшесі Грейнер 1978 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы жиналысына Вилоуби округінен, либералдар үшін сенімді орынға кіруге тырысты. Ол либералдық партияның ішкі сайлауында осы кездегі депутат Лори МакГинтиді жеңді. Жергілікті автобус жүргізушісі Эдди Бритт сол жылы «Wranslide» деп аталған Еңбек партиясының үлкен жеңісінің нәтижесінде (көбінесе МакГинтинің тәуелсіз кандидат ретінде қатысуына байланысты) заң шығарушы органға өтуге жасаған алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталды. Бірақ Грейнер 1980 жылы Ку-ринг-гай округі үшін өткен қосымша сайлауда сәтті өтті. Грейнер 1981 жылғы штаттық сайлауда Ку-ринг-гай округін сәтті қорғады, тіпті Либералдық-ұлттық партия коалициясының жалпы саны 28 орынға дейін азайған кезде де, оның пайдасына шамалы дауыс жинады. Сайлаудан кейін ол партия басшылығына үміткер болды, бірақ Джон Даудтан жеңілді. Дегенмен, ол көлеңкелі қаржы министрі және тұрғын үй және тұрғын үй кооперативтері министрі болып тағайындалды. Бірақ 1983 жылы Грейнер Даудты басшылыққа таласта жеңді. 1984 жылғы сайлау кампаниясы кезінде премьер-министр Невилл Вран басқаратын Еңбек партиясының үкіметіндегі жемқорлыққа қатысты айыптауларды ескере отырып, Грейнер жеті пайыздық дауыс жинап, Вран үкіметінің бұрынғы үлкен басымдығын 19 орыннан сегіз орынға дейін қысқартты. Осылайша, коалиция алдыңғы екі «Wranslide» кезінде жоғалтқан көп бөлігін қайтарып алды. Вран 1986 жылы зейнетке шықты, оның орнын Барри Унсворт басты. Бұл болашақ оқиғалардың алғышарты болды. Либералдар Унсворттың төменгі палатаға өтуіне (ол бұрын Заң шығару кеңесінің мүшесі болған) 54 дауыспен тосқауыл қойды және Вранның бұрынғы округін үлкен дауыспен жеңіп алды. 1988 жылдың наурыз айында өткен сайлауда Грейнер коалицияны үлкен жеңіске жеткізді. Коалиция 8 пайыздан астам дауыс жинап, Еңбек партиясынан 22 орынды иеленді, оның ішінде коалиция жылдар бойы жеңіске жақын болмаған бірнеше Еңбек партиясының бекіністері де болды.
Жаңа Оңтүстік Уэльстің премьер-министрі
Грейнер бұрын Премьер-министрдің кеңсесімен байланысты бірқатар жауапкершіліктерді басқа министрлерге жүктеді. Дегенмен, сирек кездесетін қадам ретінде ол өзінің Қаржы министрі қызметін атқарды (партия басшысы болғаннан кейін Көлеңкелі Қаржы министрінің портфелін сақтап қалды), осылайша өзінің қолына елеулі билік жинады. Мемлекеттің қиын қаржылық жағдайын түзетуге назар аудару үшін ол Қаржы министрі лауазымын өзінде қалдыруды шешті. Грейнер үкіметі «ақылға қонымды, орташа, бірақ прогрессивті» үкімет болады деп уәде берген, заңнамалық жоспарын іске асыру үшін уақытты жоғалтпады, шығындарды қысқарту туралы хабарлады және маусым айында шағын бюджетті жариялауды жоспарлады. Үкіметтің басты саясаты – білім берудегі шығындарды қысқарту болды, оның ішінде мемлекеттік білім беруге төлемдерді арттыру, мектеп оқушылары үшін тегін қоғамдық көлікті жою және оқытушылар мен қолдау қызметкерлерін қысқарту (2400 оқытушы және 800 қолдау қызметкері) біріктірілген сыныптар құру және кіші мектептерді жабу арқылы, сондай-ақ сатуға болатын мемлекеттік мүлікті іздеу (соңында 340 миллион долларлық мүлік анықталды) және тоқтатуға болатын күрделі жобаларды іздеу. Алайда, аборигендердің жер құқығына қатысты заңдарды (сайлау міндеттемесі) қайта қарау және Омбудсменнің полицияны тергеу өкілеттігін азайту жоспарларын кейінге жылдыруға мәжбүр болды, өйткені Жоғарғы палатаның Демократтар мен «Аустралияға шақыру» партиясының мүшелері Еңбек партиясымен бірігіп, бұл заңдарды жеңді. 1988 жылдың қыркүйегіне қарай, сайлауда мемлекетті кәсіпорын сияқты басқаруға уәде берген үкімет мемлекеттік қарызды азайтудағы маңызды прогреске қол жеткізді және алғашқы бюджеті табысқа жетті, сондай-ақ жылдам өсетін үй бағасынан туындаған тұрғын үй мәселесін шешуге тырысты (он екі айдың ішінде 65 000 доллардан 165 000 долларға дейін өсті). Жаңа үкімет сайлау алдында берген тағы бір уәдесі – мемлекеттік органдар мен мемлекеттегі жемқорлық пен парақорлық туралы айыптауларды тергеуге қабілетті Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссия құру болды. Бірінші жылы ол Еңбек және Ұлттық партияларға жасалған ірі қайырымдылықтарды зерттеді. Парламенттік Ұлттық партияның қысымына қарамастан, олардың басшысы тергеудің бірінде кінәлі деп табылған, Грейнер ICAC өкілеттіктерін өзгертуге немесе азайтуға қарсы болды. 1989 жылы үкіметтің жағдайы – мемлекеттік алымдардың жоғарылауы және мемлекеттік қызметтердің қысқартылуы деп сипаттауға болады. Автомобиль жүргізушілеріне, бензинге, суға, қоғамдық көлікке және бала күтіміне салынатын салықтар мен алымдар артты, білім беруді қысқартулар күшіне енген кезде денсаулық сақтау қызметкерлерінің жалақысы тоқтатылды, жарақат алғандарға жұмысшылардың өтемақысы шектелді (бірақ бұл кейіннен Жоғарғы палатамен тоқтатылды) және мемлекеттік мүліктер сатылды. Мұғалімдердің наразылықтары мен Білім министрі Терри Метереллдің танымалдылығының артуы Грейнер үкіметінің бірінші мерзімінің соңғы кезеңдерінде қиындықтар тудырды. 1989 жылдың тамызында Индустриалдық комиссия сыныптардың көлемін бас директордың ғана қалауы емес, өндірістік мәселе деп анықтаған кезде үкіметке қарсы шешім шығарды. Үкімет сонымен қатар солтүстік жағалауға темір жол қызметін қысқарды, оны коммерциялық тұрғыдан тиімді емес деп санады және Мемлекеттік темір жол басқармасының 8000 қызметкерін қысқарды, бұл басқарманың жылдық 1 миллиард долларлық қарызын өтеуге тырысты. Алайда, бұл Тынық мұхиты тас жолын бірнеше ірі қалалар үшін жалғыз құрлық көлігі байланысы қалдырды. 1989 жылдың қазан және желтоқсан айларында жолаушылар автобустары қатысқан екі ірі жол апаты 54 адамның өмірін қиды және 55 адам жарақат алды. 1990 жылдың сәуіріндегі сот сараптамасының қорытындысы бойынша, кінә Федералдық үкіметке және Тынық мұхиты тас жолын жөндеуге жасаған «бөлшек» тәсіліне тиесілі болды. Осыған дейін үкімет ауыр көліктер үшін жылдамдықты 90 км/сағ-қа дейін төмендеткен, бірақ Көлік жұмысшылары одағының жұмыс істеу үшін үгіт-насихат акциясы Сиднейдің ең көп қозғалатын уақытын бұзды және Грейнер 1990 жылдың қаңтар айының соңында бұрынғы 100 км/сағ-қа шектеуді қалпына келтіруді бұйырды. 1990 жылдың мамырында Грейнер Метерелден мемлекеттік мұғалімдермен жүргізіліп жатқан дауды шешуге тырысуды сұрады және оларға 9% жалақыны көтеру ұсынылды, бірақ даулар жалғасты. TAFE жүйесіндегі оқытушылар, сонымен қатар Метереллдің портфеліне кірді, үкімет жекеменшік менеджмент кеңесшісінің мемлекеттік-жекеменшік серіктестік және кадрларды қысқартуды көздейтін баяндамасын іске асыруға дайын екенін көрсеткеннен кейін оларға қосылды. Метерелл 1990 жылы лауазымынан кетті, бірақ мұғалімдермен даулар жалғасты. 19 маусымда ICAC комиссары Иан Темби Грейнер қылмыстық әрекет жасаған жоқ және жемқор болуға ниеттенбегенін, бірақ «шартты қазылар алдында адалдық және ізгіліктің белгілі стандарттарына қайшы келеді» деп қорытындылады. Темби Экология министрі Тим Мурге, Метереллдің досы және ұсыныстың орталық тұлғасына ең жоғары баға берді. Алайда, Комиссия екі министрге қарсы шаралар қолдануды ұсынбады, бұл Парламенттің міндеті екенін айтты. Грейнер «адалдық және ізгілік» сөздеріне назар салып, ол «техникалық тұрғыдан жемқор» ғана екенін мәлімдеді, бірақ 21 маусымға қарай тәуелсіздер Грейнер мен Мурға сенімсіздік дауысына қолдау көрсететіні анық болды. Грейнер Жаңа Оңтүстік Уэльс апелляциялық сотына шағымданып, апелляция қаралып жатқанда мұндай ұсыныстар табиғи әділеттілікті бұзатынын мәлімдеді, бірақ Еңбек партиясы мен тәуелсіздер Парламент Грейнердің болашағын шешетін орган екенін айтты. Еңбек партиясы сенімсіздік ұсынысын ұсынды, ол 24 маусымда дауысқа салынуға тиіс болды. Осыған байланысты Грейнер отставкаға кетті, оның орнына Джон Фейи келді. Сот ICAC екі министрге қарсы шешім шығаруда «өкілеттігін асырып кеткенін» анықтады және «Комиссияның есебі заң бойынша бұрыс екені туралы декларативтік шешім» шығарды. Осы оқиғадан кейін, 1992 жылдың желтоқсанында ICAC өкілеттігін зерттейтін парламенттік комитет ICAC заңының 9-бабын, апелляцияның сәтті болуына негіз болған, тым тар шектеулі жемқорлықты анықтағанын жоюды ұсынды. Бұл бөлім жойылмаса да, 1994 жылы министрлер мен парламент мүшелерінің мінез-құлқына қатысты қосымша тармақ қосылды және министрлік және парламенттік кодекстерге заңдық күш берді.
Кейінгі мансабы
1994 жылы Грайнер "мемлекеттік секторды реформалау және басқару саласындағы қызметі мен қоғамға сіңірген еңбегі үшін" Австралия орденінің серігі атанды. 2001 жылы ол "Жүзжылдық медальмен" марапатталды. 2011 жылы ол Bradken, Citigroup Australia, The Nuance Group, QBE Lenders' Mortgage Insurance, Blue Star Print Group және Playup компанияларының төрағасы, ал CHAMP Private Equity компаниясының төрағасының орынбасары болды. 2011 жылдың мамыр айында О'Фаррелл үкіметі Грайнерді Infrastructure NSW төрағасы етіп тағайындады. Ол сонымен қатар Еуропалық-Австралиялық Бизнес Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. 2013 жылдың қазан айында олар тағы да ажырасқанын хабарлады. Олардың бір ұлы мен бір қызы бар. Қазіргі уақытта ол Каролин Флетчермен қарым-қатынаста. Екеуінің де алтыдан немересі бар.