Кіріспе

Ортағасырлық әңгімелер жинағының аңызға айналған үнді авторы Синтипа – Үнді және парсы тегінен таралған, ортағасырлық әдебиетте кең таралған «Жеті данагөй» әңгімелері циклының автор деп есептеледі. Ол алғаш рет араб тіліндегі нұсқаларда б.з.б. 100 жыл шамасында өмір сүрген үнді философы ретінде кездеседі. «Жеті данагөйдің» танымалдылығының арқасында, ортағасырлық дәуірде грек ертегілерінің жинағын да оған жатқызған.

Шығуы мен дамуы

Сынтипаның басты рөлін ойнайтын шеңберлік әңгіме (әңгіме ішіндегі әңгіме) Еуропада жалпы «Жеті дана шебердің тарихы» (Historia Septem Sapientium) немесе Долопатос деп аталатын, «Мың бір түнді» еске түсіретін өте танымал аңыздар жиынымен бірге жүреді. Бұл туындының үнді немесе парсы тілінде пайда болған деген болжам бар, кейін ол көптеген Шығыс және Батыс тілдеріне аударылды. Сирия тіліндегі нұсқаны византиялық автор Михаил Андреопулос 11 ғасырдың соңында грек тіліне «Философ Сынтипастың кітабы» деген атпен аударды. Андреопулос кіріспесінде оны «жамандық жасаушыларды қынжырлап, соңында адал істерді мадақтайтын» әңгіме деп сипаттайды, осылайша «экзотизм мен эротизммен» сипатталатын туындыны ақтауға тырысады. Тағы бір нұсқасы 13 ғасырда араб тілінен испан тіліне «Әйелдердің алдауы мен құлықтары кітабы» (испанша: El Libro de los Enganos e los Asayamientos de las Mugeres) деген атпен аударылды. Грек нұсқасында Сынтипа патша Кирдің кеңесшісі және оның ұлының тәрбиешісі болады. Ұлы жеті күн үнсіздікке беріліп, кейін өгей анасы оны өз әйеліне ұсынуға тырысқан деп айыптайды. Содан кейін патшаның кеңесші философтары мен оған құда түсуге тырысқан өгей анасы арасында әңгімелер мен қарсы әңгімелер айтылады, осылайша ханзаданың өлім жазасы оның шындықты айтуға мүмкіндік алғанға дейін кейінге шегеріледі. Бұл оқиғадан кейін жағдайды түсіндіретін бірнеше әңгімелер келеді. Ондағы 27 әңгіменің бірнешеуі жануарлар туралы болса да, көпшілігінің басты кейіпкерлері адамдар. «Сынтипастың нақылдарында» бұл пропорция кері қайтылған, бұл Андреопулос аударған сириялық нақылдар жинағы Сынтипа романымен бірге кейбір қолжазбаларда кездеседі. 1781 жылы Кристиан Фредерик Маттайдің латын тіліндегі нұсқасы жарық көрді, ол Эзоп нақылдарының таралуына қызығушылық танытқан ғалымдардың назарын аударды. Кейіннен олардың көпшілігі грек тіліндегі көне нұсқадан 9 ғасырда немесе одан кейін сирия тіліне аударылғанын анықтады. Ондағы 62 суреттің шамамен төрттен бірі Эзопқа тиесілі емес, бірақ «Құмырсқа мен шегіртке», «Солтүстік жел мен күн», «Егінші мен жылан» сияқты танымал мысалдар да бар.