Кіріспе

Америкалық епископ Сэмюэл Сибери (30 қараша 1729 – 25 ақпан 1796) – Америкадағы алғашқы епископ, Америка Құрама Штаттарындағы Епископ шіркеуінің екінші басшысы және Коннектикут штатының алғашқы епископы. Ол Америка революциясы кезінде Нью-Йорк қаласындағы лоялисттердің көрнекті қайраткері және Александр Гамильтонның белгілі қарсыласы болды.

Ерте өмір

Ол 1729 жылы Коннектикут штатының Солтүстік Гротонында (кейін Ледьярд деп аталған) дүниеге келді, Черч Хилл Роуд пен Спайсер Хилл Роудтың қиылысында орналасқан, қазіргі таңда тарихи ескерткіш ретінде сақталған үйінде. Оның әкесі, Сэмюэл Сибери (1706–1764) де Гротонда конгрегационалисттік пастор болған, бірақ 1730 жылы Англия шіркеуінде диакон және священник болып кияланды. Сибери, әкесі, 1732-1743 жылдары Коннектикут штатының Нью-Лондонында, ал 1743 жылдан өліміне дейін Лонг-Айлендтегі Нью-Йорк штатының Хемпстед қаласындағы Санкт-Джордж шіркеуінің ректоры қызметін атқарды. Сэмюэл Сибери, әкесі, өсиетіне Ньюпорт есімді құлды мүлік ретінде тіркеген. Ол 1748 жылы Йель колледжін бітіріп, әкесінен дінтануды оқыды. 1752-1753 жылдары Эдинбург медицина мектебінде медицина білімін алды және 1753 жылдың 21 және 23 желтоқсанында Линкольн епископы Джон Томас және Карлайл епископы Ричард Осбальдестон оны диакон және священник қызметіне кияланды. Сибери 1754-1757 жылдары Нью-Джерси штатының Нью-Брансуик қаласындағы Крайст шіркеуінің, 1757-1766 жылдары Нью-Йорк штатының Ямайка қаласындағы, ал 1766-1775 жылдары Вестчестердегі (қазіргі Вестчестер сквер ауданы, Бронкс) Санкт-Петер шіркеуінің ректоры болды.

Теңізге және құлдыққа

Сэмюэл Сибери құлдыққа негізделген экономикада және құл ұстайтын отбасында өсті. Оның әкесі заң жүзінде кем дегенде бір құлға ие болған, Ньюпорт есімді құл, ол өсиетімен белгіленген. Сэмюэл Сибери 1756 жылдың 12 қазанында Мэри Хикске үйленген кезде құл иегері болды. Сиберидің қайын атасы Эдвард Хикс қызына құлдыққа түскен әйелді сыйға берді. Эдвард Хикс Сиберилерге белгілі бір деңгейде қаржылық көмек көрсетуге уәде берді, бірақ оның осы уәдені орындамауы көп ұзамай заңдық дауға себеп болды. 1760 жылдардағы даудың аясында Хикс төрт құлдың меншігін Сэмюэл Сибериге берді. Кейін Хикс пен төрт құл Сиберилердің үйіне көшіп келді. Хикс қайтыс болғаннан кейін, Сибери үш құлды Хикс отбасына қайтарды. Сибериде Чарльз есімді бір құл заңды түрде меншігінде қалды. 1790 жылғы халық санауы бойынша, Нью-Лондондағы Сиберилердің үйінде үш құл болған. Епископ қайтыс болғаннан кейін, оның мұрагерлік тізімінде 38 жастағы Нелл есімді әйел және 9 жастағы Роза есімді қыз тіркелді. Сиберидің күнделігінде Нелл Нью-Лондондағы Сент-Джеймс шіркеуінің пасторлық үйінде жұмыс істегені, онда ол және оның қызы Мария тұрғандығы жазылған.

Америка революциясы және Александр Гамильтонмен дау

Сейбери 1775 жылдың сәуірінде барлық заңсыз съездер мен комитеттерге қарсы Уайт-Плейнс наразылығына қол қойғандардың бірі болды және көптеген басқа да жолдармен өзін адал лоялист екенін көрсетті. Ол 1774 жылы «Континенттік конгресс процедуралары туралы еркін ойлар» атты еңбегін А. В. Фармер (Уэстчестер фермері) деген псевдониммен жазды, одан кейін «Конгресс зерттелді» (1774) деген еңбек жарық көрді. Александр Гамильтон осы ашық хаттарға «Конгресс шараларының толық қорғанысы, олардың жауларының жала жапқан сөздерінен» деген жауап берді. Сейбери Гамильтонға жауап ретінде «Ұлыбритания мен оның колониялары арасындағы даудың шолуы» атты үшінші «Фермердің хаты» жазды, ал Гамильтон «Фермер таратылды» (1775) деп жазып, бұл пікір алмасуды аяқтады. Үш «Фермердің хаты» лоялисттердің талаптарын күшті түрде жеткізетін, қарапайым және қатал стильде жазылған еңбектер. Олардың авторлығы ұзақ уақыт даулы болды, бірақ Сейберидің 1783 жылы Англияда епископтық сан алуға тырысқан кезде оларды өзіндік деп мәлімдегені белгілі болды. Сонымен қатар, ол «Нью-Йорк провинциясының заң шығарушы органына ескерту» (1775) атты хаттың авторлығын да өзіне жатқызды, бұл хатқа Уэстчестер фермері қол қоймаған, онда колониядағы жалғыз заңды саяси орган деп санайтын билік туралы сөз болды. Сейберидің стильдің нақтылығы мен жалпы оқудың жеңілдігі оны өмір бойы шіркеудегі әріптестерінен ерекшелендірді. Сейберидің А. В. Фармер псевдониммен жазған «Уэстчестер фермеріне хаттар» еңбектерінде оның лоялизмі ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік иерархия мен құлдыққа қатысты ерекше көзқарасы да көрінеді. «Дауға шолу» еңбегінде Сейбери «бостандық – өте жақсы нәрсе, ал құлдық – өте жаман нәрсе» деп жазды, кейін «адамгершілікке жараспайтын құлдық» біршама «қатыгездікке ұшыратумен» теңестірілгенін атап өтті. Осылайша Сейбери Томас Джефферсон және Джордж Вашингтон сияқты американдық қарсыластарымен келісімде болды, бірақ ол қақтығыстың қарама-қарсы жағында болды. 1775 жылдың қараша айында Сейбери жергілікті патриоттармен тұтқындалды және алты аптаға Коннектикут түрмесінде қамауда болды. Оған діни қызметін атқаруға кедергі келтірілді; Лонг-Айлендте біраз уақыт өткізгеннен кейін ол Нью-Йорк қаласына паналады, онда 1778 жылы корольдің американдық полкінің капелланы болып тағайындалды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол АҚШ-та қалды; Коннектикутқа көшіп, жаңа үкіметке адал болды.

Ғибадат жолы

1783 жылдың 25 наурызында Коннектикут штатының Вудбери қаласындағы Глейб-хауста он епископтық дін қызметкерлерінің отырысы Сейбериді екінші таңдау ретінде епископқа сайлады (бірінші таңдау денсаулығына байланысты бас тартқан еді). Америкада оны қадімдеуге англикан епископтары болмағандықтан, ол 7 шілдеде Лондонға аттанды. Бірақ Англияда оның қадімделуі мүмкін емес деп есептелді, себебі ол американдық азамат ретінде корольге адалдық серт беруге құқылы емес еді. Сонда ол Шотландия епископтық шіркеуіне жүгінді, сонымен қатар Англиядағы ант бермейтін епископтар – Шрусберилік Уильям Картрайт пен Манчестерлік Кенрик Прайске де хабарласты. Шотландиядағы епископалдықтар мемлекеттік шіркеу емес еді; олар заңды түрде мойындалған, бірақ қуғынға ұшыраған шіркеу болды, ол Ганновер патшаларын мойындаудан бас тартты. 1720 жылдары Америкада екі ант бермейтін епископтың (Джон Талбот пен Роберт Велтон) болуы салдарынан бұрынғы жанжал туды, олар Америкадағы Англия шіркеуіндегі ағысқа қатысқандары үшін лауазымдарынан алынған еді. Сейбери 1784 жылдың 14 қарашасында Абердинде қадімделді, ол Шотландия қасиетті тағайындалу рәсімін зерттеп, оны қабылдауға жұмыс істеуі, 1662 жылғы ағылшын дұға кітабының орнына қолдануы керек болды. Бүгінгі күнге дейін американдық литургия осы рәсімнің негізгі ерекшеліктерін өзінің қасиетті Евхаристиялық литургияларының бірінде сақтап келеді. Сейбериді Абердин епискобы және Шотландияның Примасы Роберт Килгур; Росс және Морей епискобы Артур Петри; және Абердиннің көмекші епискобы Джон Скиннер қадімдеді. Қадімделу рәсімі Скиннердің Лонгакрдағы үйінде, қазіргі Санкт-Андрей соборынан шамамен 500 метр қашықтықта өтті. Килгур қадімделу рәсімін орындаған кресло Кит, Морейдегі Ыстық Тринити епископалдық шіркеуінде сақталған. Оның қадімделуінің жылдығы қазір АҚШ Епископалдық шіркеуі мен Канада Англикан шіркеуінің және Англикан қауымының басқа шіркеулерінің күнтізбесіндегі кіші мереке күні болып табылады. Сейберидің ант бермейтін шотландтармен қадімделуі британ үкіметінде алаңдату тудырды, олар АҚШ-та толыққанды якобит шіркеуінің пайда болуынан қорқып, Парламентті шетелдік епископтарды қадімдеу үшін жағдай жасауға көндірді. Сейберидің бұл мәселедегі табандылығы американдық және ағылшын шіркеулері арасындағы қарым-қатынасты сақтап қалуға мүмкіндік берді. Мәселе литургиялық шектеулерде (серт) емес, саяси жоспарларда екені анықталды. 1785 жылы Сейбери Коннектикутқа оралып, Нью-Лондонды өзінің үйі етіп, ондағы Сент-Джеймс шіркеуінің пасторы болды. 1785 жылдың тамызының бірінші аптасында Коннектикут штатындағы дін қызметкерлерінің отырысы Миддлтаундағы Саут Гриндегі Христос шіркеуінде өтті. 3 тамызда Америка жеріндегі алғашқы англикандық қадімделу рәсімі Миддлтаундағы Христос шіркеуінде өтті, сол күні Генри Ван Дайк, Фило Шелтон, Эшбел Болдуин және Колин Фергюсон Диакондардың қасиетті орденіне қадімделді, ал Фергюсон 7-сі күні дін қызметкеріне қадімделді. Сейбери Миддлтаундағы Христос шіркеуі туралы былай деді: "Бұл туған жер ұзақ уақыт есте қалуы керек, және осы кезекті жалғастыратын адал басқарушылардың саны уақыт өткенше көбейе берсін". 1790 жылы Сейбери Род-Айленд епархиясын да басқарды. 1792 жылы ол ағылшынша қадімделген Уильям Уайт, Сэмюэл Провост және Джеймс Мэдисон епископтарымен бірікті, осылайша шотландтық және ағылшын елшілік мұрагерліктерін біріктірді.

Литургияға үлес қосу

Сейбери Революциядан кейін Солтүстік Америкада Англикан литургиясының дамуында шешуші рөл атқарды. Оның 1786 жылы Нью-Лондонда жарияланған «Қауымдастық тілегі» 1662 жылғы Англия шіркеуінде қолданылған «Ортақ дұғалар кітабына» емес, 1764 жылғы Шотландия литургиясына негізделген. Сейберидің шотландтық қызметті қорғауы, әсіресе оның құрбандық тілін қалпына келтіруі және Киелі Рухты шақыру (эпиклезис) немесе ізгілік дұғасындағы Киелі Рухты шақыру 1789 жылы Епископальдық шіркеудің кішігірім өзгерістерімен «Ортақ дұғалар кітабына» енгізілді. Англияның 1552, 1559, 1604 және 1662 жылғы «Ортақ дұғалар кітаптары» Құрылтай сөздерімен аяқталды, бірақ шотландтық дұғасы ежелгі классикалық дұға үлгілеріне негізделген құрбандық, анамнез, эпиклезис, тілектер және даңқ айтумен жалғасты. Бұл дұға римдік және православиелік ілімдермен қатар, кейбір кальвинистік элементтерді де қамтыды. Англиялық дұғалар ізгілік дұғасында құрбандық тілін жоюға бағытталған естелікке назар аударды. Қалған құрбандық тілі қызмет соңында, міндетті емес ізгілік дұғасында орналастырылды, онда қауым «Мақтау мен алғыс құрбанымызды қабыл еткейсіз» деп Құдайға жалбарынып, өзінің құрбанын ұсынды. Құрбандықты ізгілік дұғасынан шығару себебі – Әулие Евхаристияның Құдайға, Һристос арқылы жасалған материалдық құрбандық екенін ұсынудан сақтану, ол бір рет толыққанды құрбан етілген және қазірде құрбандық ретінде танылатын. Шотландтық дұғадан алынған толық Евхаристиялық дұға «Біз енді саған ұсынамыз» деген сөздерді «Сенің қасиетті сыйлықтарыңмен» дегеннен кейін қамтыды. Дұға құрбандық сөздерінен кейін «Ұлың бізге жасауды бұйырған естелік» деген сөздермен жалғасты, осылайша американдық дұға кітабында «тілектер мен жалбарыныштар» мен қауымның ізгілік элементтері арқылы ұсынылуы арасындағы байланыс қалпына келтірілді. Бұл өзгерістер Кранмердің 1549 және 1552 жылдардағы ниеттерін жойды. Шотландиялық ритуалды қабылдау Епископальдық шіркеудің евхаристиялық ілімін католик және православие шіркеулерінің дәстүріне жақындатты. Шотландиялық ізгілік дұғасын қабылдау жаңа шіркеудің литургиясына екінші ғасырдың ортасынан бастап евхаристия шіркеудің құрбандығы деген ежелгі ілімді қайта енгізді. Сейбери басқа бір ежелгі дәстүрді, яғни Әулие Қауымдықты апта сайын, жексенбі күні тойлауды қалпына келтіруді де қолдады, протестант шіркеулерінің көпшілігінде Реформациядан кейін сирек болатын. «Жиі Қауымдыққа Шын Шынайы Шақыру» атты 1789 жылы Нью-Хейвенде жарияланған еңбегінде ол былай деп жазды: «Оның маңыздылығын, Мәсіхтің өсиеті мен одан алатын көптеген пайдаларды ескере отырып, оның әр жексенбідегі салтанатты рәсімнің бір бөлігі болмайтынына өкінемін». Сейбери өзінің заманынан озып кеткен, бірақ бір ғасырдың ішінде апта сайынғы сағат 8-дегі Евхаристия әдеті, тіпті «төменгі шіркеу» қауымдарында да (айдың бірінші жексенбісіндегі Әулие Қауымдыққа қоса) көптеген Англикан қауымдарында Литургиялық қозғалыстың әсерімен кеңінен тарады. 20-ғасырдың соңына қарай көптеген басқа протестанттық конфессиялар да осы дәстүрді қабылдады, егер бұл олардың тәжірибесі болмаса (Мәсіхтің шәкірттері сияқты).

Кейінгі өмірі

1794 жылы Чеширде ол Коннектикут епископтық академиясын құрды, кейін ол Чешир академиясы аталды. Ол 25 ақпан 1796 жылы Нью-Лондонда қайтыс болды, оның денесі Сент-Джеймс шіркеуіндегі шағын капеллада жатыр. Шіркеуде оның Шотландияда санға ірістірілуін бейнелейтін әйнек терезесі бар. Ральф Эрл салған Сейберидің портреті Вашингтондағы Ұлттық портреттер галереясының қорында сақталады. Елеулі портрет Бас теологиялық семинарияда ілінген, ал кішкентай суреті Вашингтон Ұлттық соборының аумағындағы Уағыздаушылар колледжінде кездеседі. Сейбери – керемет ұйымдастырушы және қатаң дін қызметкері болды. Сейберидің «Фермердің хаттары» оны ең белсенді американдық лоялист-жанжалшы ретінде таныстырады, сондай-ақ оның дұғалары мен рухани жазбаларымен бірге, ол заманының стиль шебері саналады. Оның жарияланған уағыздары мен эсселері оның өлімінен кейін де көптеген оқырмандардың назарына ілікті.

Отбасы

Оның ағасы Дэвид Сибери Новая Шотландияға көшіп кеткен, патшаға адал болған адам болды. Ол 1806 жылы АҚШ-қа қайтып келді. Сибери 1756 жылы Мэри Хикске үйленді. Оның әкесінің әйелінің әкесі, Эдвард Хикс, Сибериге қаржылық көмек берді. Оның ұлы Чарльз (1770–1844) Лонг-Айлендтегі әртүрлі шіркеулерде пастор болды. Жылысуы, Сибери Тредуэлл Манхэттендегі Ескі Саудагерлер Үйінің иесі болды, қазір ол мұражай. Немересі Сэмюэл Сибери (1801–1872) американдық епископ шіркеуінің дін қызметкері болды, сондай-ақ Сиберидің ұлы Уильям Джонс Сибери де сондай болды.

Құрмет

1849 жылдың 12 қыркүйегінде Сэмюэл Сиберидің қалдықтары Нью-Лондон қаласындағы Ұлы Джеймс шіркеуіне көшіріліп, ғибадатхананың алдында жерленді. Қызмет дұға кітабындағы кез келген жерлеу рәсімі сияқты өткізілді, бірақ ерекше салтанаттылықпен. Даналық кітабының 5:1-17 аяттары және «Exurgat Deus» псалмы Алғыс айту рәсімі ретінде оқылды. Никеялық символ сөзден кейін, дін қызметкері доктор Джарвис батасын берді. «Колониал шіркеу хроникасы және миссионерлік журнал» басылымы осы қызмет туралы былай деп жазды: «Құрметті қалдықтар қайтыс болған прелаттың толық қаңқасынан тұрды, оның денесінің қалған бөліктері жоғалып кеткен. Сүйектер жақсы сақталған; бас ерекше үлкен болды және портреттердегідей ерекше белгілері бар еді. Мұндай қасиетті естелікке куә болған аз ғана көрермендер үнсіз, бас киімдерін шешіп, терең сезіммен қарады. Діни қызметкерлердің тобы олардың рухани ұлдары ретінде құрметтеген, шіркеудің патриархы және Құдайдың шындығын ауыр сынақтан өткен жақтасы болған адамның шаңының үстінде тұрды». Сибери қоғамы 12 қыркүйекті қосымша еске алу күні ретінде белгілейді: Сэмюэл Сиберидің қалдықтарын көшіру. Сибери Англия шіркеуінде 14 қарашада еске алынады, ал оның тағайындалуы АҚШ-тың Епископалдық шіркеуінде және Солтүстік Американың Англикан шіркеуінде сол күні мерекемен аталады. Бұл салт басқа Англикан шіркеулерінде де кездеседі, соның ішінде Канада Англикан шіркеуінің Баламалы қызметтер кітабында және 1991 жылғы Шотландия Епископалдық шіркеуінің қайта қарастырылған шотланд күнтізбесінде. Батыс Нью-Йорк епископы, құрметті Артур Кливленд Кокс оның еске алуына арнап «Сиберидің митрасы» атты өлең жазды. Бұл өлең Сибери қоғамымен Сибери мерекесінде ән салу үшін әнұран ретінде әнге алынды. Епископ Сиберидің есімін алып, оны құрметтеуге берілген бірнеше Англикандық құлшылық қоғамдары болды, ең ертедегісі 1844 жылға дейін, ал соңғысы Солтүстік Америка Англикан шіркеуінің мүшелерімен 2019 жылы қайта құрылды.

Құрметтер

Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Троица колледжінің Сейбери залы Самуэль Сейберидің құрметіне аталған. Епископтық семинария, Сейбери Батыс теологиялық семинариясы, шіркеудегі оның еңбегін еске алады. Канзас штатының Лоуренс қаласындағы Бишоп Сейбери академиясы және Гавайидегі Макауаодағы Сейбери залы – епископтық шіркеупен байланысты жеке мектептер, олар өздерінің атын қою арқылы Сейбериді құрметтейді. 1875 жылы Коннектикут епископтық епархиясында құрылған және қазір Солтүстік Америка ағылшын шіркеуінің мүшесі болып табылатын Бишоп Сейбери ағылшын шіркеуі де Сейберидің есімін сақтайды.

Танымал мәдениетте

2015 жылы Лин-Мануэль Миранда жазған «Гамильтон» мюзиклінде Сейбери «Фермерге жауап» әнінде жетекші вокалист ретінде пайда болады, бұл ән Гамильтонның Сейбериге жазған хатына және Американ революциясы бойынша олардың еңбекті дауға байланысты мәліметтерге арналған. Алғашқы актерлік құрамда Сейбери рөлін Тайн Джасперсон сомдады.