Кіріспе
Теолог, редактор, автор Лайман Дж. Эбботт (18 желтоқсан 1835 – 22 қазан 1922) – американдық конгрегационалист дін танушысы, редактор және жазушы.
Lyman J. Abbott (December 18, 1835 – October 22, 1922) was an American Congregationalist theologian, editor, and author.
Алғашқы жылдар
Эбботт 1835 жылдың 18 желтоқсанында Массачусетс штатының Роксбери қаласында дүниеге келді. Ол жақсы жазылған шығармаларымен, педагогтық және тарихшылық қызметімен танымал Джейкоб Эбботттың ұлы, ал анасы Харриет Вон болды. Эбботт Мэн штатының Фармингтон қаласында, содан кейін Нью-Йорк қаласында өсті. Эбботтың ата-тектері Англиядан келген, және олар Плимут-Роктан кейін шамамен жиырма жылдан соң Америкаға қоныстанды. Ол 1853 жылы Нью-Йорк университетін бітірді, онда ол Евклеиан қоғамының мүшесі болды, құқық тағылымдарын оқыды және 1856 жылы адвокаттық алқаға қабылданды. Бірақ Эбботт заңгерлік мансабын көп ұзамай тастап, ағасы Джон Стивенс Кэбот Эбботттан дінтануды оқығаннан кейін 1860 жылы Конгрегациялық шіркеудің пасторы болып тағайындалды. Ол 1857 жылдың 14 қазанында Бостон қаласының тұрғыны, Ханнибал Хамлиннің қызы Эбби Ф. Эбботтқа үйленді және оның редакторы болып алты жыл қызмет етті. Сонымен қатар, ол 1876 жылдан 1881 жылға дейін Генри Уорд Бичермен бірге «Христиандық одақ» журналын редакциялады. Кейіннен 1888 жылы Бруклиндегі Плимут шіркеуінің пасторы болып, Бичердің орнын басты. Эбботт Бичердің ресми өмірбаянын жазды және оның еңбектерін өңдеді. Ол шамамен 20 жыл бойы Теодор Рузвельттің прогрессивизмін қолдады. Содан кейін ол либералды діни көзқарастарды қабылдады. Ол христиандық эволюционист те болатын. Эбботт өзінің «Христиандықтың эволюциясы» және «Эволюционистің дінтануы» атты екі кітабында эволюция тұжырымдамасын христиандық теологиялық тұрғыдан қарастырды. Дарвинизмді қолдаушы деп аталуына қарсы болғанымен, ол эволюцияның оптимистік жақтаушысы болды және «Иса көрген нәрсеге адамзат айналып келеді» деп ойлады. Эбботт белгілі бір қоғамдық беделге ие діни тұлға болды және 1897 жылдың 30 қазанында Нью-Йорк қаласында экономист Генри Джорджтың қосылу рәсімінде сөз сөйлеуге шақырылды. Ақырында ол 1898 жылдың қараша айында пасторлық қызметтен кетті, себебі ол журналдың редакторы болды және Армия мен Әскери-теңіз лигасының мүшесі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол үкіметтің соғыс саясатын ынталы түрде қолдады. Ол 1879 жылы Нью-Йорк қаласы университетінен D. D. дәрежесін алды, 1891 жылы Гарвардтан, 1903 жылы Йельден және 1900 жылы Батыс резервтен LL. D. дәрежесін алды. Бұл басылымда оған қысқаша құрмет көрсетілді, бірақ 8 қарашадағы басылымда ресми еске алу және құрмет көрсету жарияланды. Бұл басылымның он бес беті Эбботқа арналды, онда «Абботтың жақын туыстарынан жазылған бірнеше ұзын мақалалар, достары мен бұрынғы әріптестерінен қысқа құттықтаулар, сондай-ақ көптеген американдық баспасөз компанияларынан алынған материалдар» жарияланды. Көптеген түрлі және танымал авторлардың құттықтаулары «Лайман Эбботтың американдық діни және интеллектуалды мәдениетке тигізген әсерінің ауқымын көрсетті». Мысал ретінде, АҚШ-тың бұрынғы президенті Теодор Рузвельттің 1915 жылы қайта жарияланған құттықтауы және «The New York Times» және «New York Herald» сияқты беделді газеттердегі мақалаларды келтіруге болады. Рузвельт Эбботты «өзінің еңбегі мен өмірі осы елге сенетін баршаға күш беретін адамдардың бірі» деп бағалады, ал «New York Herald» Эбботтың «өзінің құнды пікірлерін бүкіл интеллектуалды қоғамға жеткізе білу қабілетін» еске алды. Кейінірек өткен еске алу рәсімінде доктор Генри Слоан Коффин: «Адамдарға жеткен саны бойынша доктор Эбботт сөзсіз осы буынның ең ұлы дін мұғалімі болды» деді. Эбботтың ұзаққа созылған ықпалы мен кең таралған қызығушылығы оның өміріне жасалған кейінгі бағалауларда анық көрінеді. Эбботтың өмірбаянын жазған Ира В. Браун Эбботтың маңыздылығын «көптеген куәліктер арқылы» растады және Эбботтың «пастор, оқытушы, автор және редактор ретінде» «бірнеше жүз мың адамға тікелей жеткенін» қосты. Эбботт өмірден өткен кезде «ұлттық патриархтың бір түрі» болды және Браунның сөзіне сүйенсек, ол мыңдаған ізбасарлары үшін «қазіргі заманғы оракулдан кем емес» болды. Журнал «АҚШ-тың барлық аймақтарындағы протестант дін қызметкерлері мен дінге жатпайтын адамдар үшін маңызды жаңалықтар көзі болды, бұл Эбботтың ықпалының ұзаққа созылатынын көрсетеді».