Кіріспе

Американдық теолог, дін қызметкері және Йель колледжінің президенті, сондай-ақ теолог және педагог Езра Стайлз (1727 жылдың 10 желтоқсаны [ескі стиль бойынша 29 қараша 1727] – 1795 жылдың 12 мамыры) – американдық педагог, ғалым, конгрегационалист пасторы, теолог және автор. Ол Йель колледжінің жетінші президенті (1778–1795) және Браун университетінің негізін қалаушылардың бірі ретінде танымал. Діни тарихшы Тимоти Л. Холлдың сөзіне сәйкес, Стайлздің Йельдегі қызметі оны «Американың алғашқы көрнекті колледж президенттерінің бірі» деп ерекшелейді.

Ерте өмір

Езра Стайлз 1727 жылдың 10 желтоқсанында (ескі стиль бойынша 29 қараша) Коннектикут штатының Норт-Хейвен қаласында, дін қызметкері Исаак Стайлз бен Кезия Тейлор Стайлздің (1702–1727) отбасында дүниеге келді. Оның анасының әкесі, Эдвард Тейлор 1668 жылы Англияның Лестершир округынан Колониялық Америкаға көшіп келген. Кезия Тейлор Стайлз Езраны дүниеге әкелгеннен кейін төрт күннен кейін қайтыс болды. Стайлз алғашқы білімін үйде алып, 1742 жылдың қыркүйегінде Йель колледжіне қабылданды, ол колледждің бірінші курс студенттерінің 13 мүшесінің бірі болды. Йельде ол өлі бара жатқан пуритандық ой-пікір мен Джон Локк және Исаак Ньютон сияқты жаңа ойшылдар арасындағы белгісіз кезеңмен сипатталатын гуманитарлық ғылымдар бағдарламасын оқыды. Стайлз Томас Фарнаби, Исаак Уоттс және Джон Уордтың еңбектерін де зерттеді. Өмірбаясын жазған Эдмунд Морганның айтуынша, жас Стайлз «бірінші және үшінші деңгейдегі» авторлардың «ерекше қосылған жиынтығын» оқыған. Стайлз Йельден философия магистрі дәрежесін алды және теологияны одан әрі оқығаннан кейін 1749 жылы дін қызметкері болып тағайындалды. 1762 жылы жазған хатында Сэмюэл Джонсон жас Стайлздің бір кезде аңгликан болып қалуға жақын болғанын, «бір кезде шіркеуге қосылуға айналған, бірақ достары одан бас тартып, ол көп жағдайда либералдық көзқарастас болған» деп жазды. 1753 жылы Стайлз заңгерлік мансабын жалғастыру және Нью-Хейвенде тәжірибе жинау үшін оқытушылық қызметтен бас тартты. Стайлз заң оқығаннан кейін 1753 жылдың 13 қарашасында Нью-Хейвен адвокатурасына қабылданды. 1784 жылы ол Патриоттардың мүддесін ынталы түрде қолдағаны үшін Коннектикут штатының Цинциннати қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды.

Ньюпорт (1755 - 1776)

1752 жылы Стайлз денсаулығын жақсарту үшін Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласына сапар шекті. Сапары барысында Жаңа Англиядағы ең ірі англикан қауымы – Тринити шіркеуі, Стайлзге өзінің пасторы болуын ұсынып, 200 фунт стерлинг жалақы берді. Стайлз бұл ұсыныстан бас тартып, қаладан кетіп, «барлық шеберлігі мен әрекеттері және жасалған барлық ұсыныстар нәтижесіз болды» деп жазды. Ньюпортта өткен жылдары Стайлз өмірі мен таныстары туралы ақпаратты күнделікке жазып, оның ішінде португал саудагері Аарон Лопеспен болған қарым-қатынасын егжей-тегжейлі сипаттады. 1757 жылы Стайлз Элизабет Хаббардқа үйленді, олардан сегіз бала дүниеге келді.

Браун университетінің негізі

Ньюпортта тұрған кезінде Стайлз Браун университетінің (бұрынғы Род-Айленд колледжінің) құрылуына маңызды үлес қосты. Эдмунд Морганның сөзіне сәйкес, Род-Айлендтегі діни алуандылық Стайлзге «басқа дін өкілдерімен бірлесіп, еркін ізденіске деген ортақ сенімді көрсететін жобаға қатысу мүмкіндігін берді – колонияның негізгі діни топтары білім алуға біріккен колледж». Стайлздің еңбектерінің редакторы: «Бұл өтініш жобасы доктор Стайлздің Род-Айлендтегі колледж институтын құру жобасының басқа да дәлелдерімен байланысты, бұл Браун университетіне айналған колледждің жарғысына дейін болған оқиға», – деп атап өтті. 1762 жылы Стайлз колледж құру жоспарларын жасап жатқанын көрсететін қосымша құжаттар бар. 20 қаңтарда Нью-Хейвендегі Бірінші шіркеудің пасторы Чонси Уиттлси Стайлздің хатына жауап берді: text=Өткен аптада сізге Йель колледжінің жарғысының көшірмесін жібердім. Егер сіз колледж ісінде қандай да бір прогресс жасасаңыз, мен осы туралы естігенге қуанышты болар едім; мен сізге шын жүректен сәттілік тілеймін. Стайлз колледж жарғысын жазуға келісіп, 1763 жылдың тамызында Бас Ассамблеяға алғашқы нұсқасын ұсынды. Стайлз бен Эллери жазған Жарғының қайта қарастырылған нұсқасы 1764 жылдың 3 наурызында Шығыс Гринвичте Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясымен қабылданды. Құжатты дайындау барысында Стайлз Род-Айленд колледжін «либералды және жомарт мекеме» деп сипаттайтын, «ешқандай діни талаптар қабылданбайтын» кең көлемді мәлімдемелерді жеке мүдделермен үйлестірді: оның жобалық жарғысы сенімгерлер кеңесі мен колледждің профессорларын өзінің дінбауырларымен толтырды. Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясының баптист мүшелері, Стайлздің наразылығына орай, жарғыға түзетулер енгізіп, баптистерге колледж корпорациясының екі бөлімін де басқару құқығын берді. Стайлз колледж корпорациясына орын алудан бас тартып, баптистер «колледждің барлық билігі мен басқаруын өз қолына алды және осылайша, сандардың өзгеруіне қарамастан, оны партиялық колледж ретінде орнатып қойды» деп жазды. Стайлз Род-Айленд колледжі құрылғаннан кейін де сектанттық емес мекеме құру жолында жұмысын жалғастырды, 1770 жылы Ньюпортта тағы бір колледж құру туралы өтініш ұсынды. Стайлздің жазбаларында Кабаладан Киелі жер саясатына дейінгі тақырыптарды талқылаған 28 жиналыс тіркелген. Стайлз еврей тіліндегі білімін жетілдіріп, Каригалмен осы тілде хат алмасып жүрді. Еврей тілін жетік білуінің арқасында Стайлз Еврей Ескі Ұстазының үлкен бөлігін ағылшын тіліне аударуға қол жеткізді. Стайлз, сол заманғы көптеген ғалымдар сияқты, түпнұсқа тілдегі мәтінді меңгерудің дұрыс түсіндіру үшін маңызды екенін сенді.

Американың түпкүллілер стипендиясы

Стайлз Нью-Англияның жергілікті американдықтарын зерттеді. 1761 жылы ол Коннектикут штатының Ниантик қаласындағы жергілікті американдық ауылға сапар шегіп, вигвамдардың дәстүрлі құрылыс әдістері туралы жазбалар жасады. Стайлз сондай-ақ Жаңа Англияның жергілікті халықтарының тілдері мен петроглифтері туралы мәліметтерді тіркеді. Археолог Эдвард Леникке сәйкес, Стайлз «Жаңа Англиядағы петроглифтер мен американдық үнділердің өмірі туралы ең маңызды ерте жазбалардың бірін жасады». Йель университетінің президенті ретінде Стайлз семитика ғылымының алғашқы профессоры болды және барлық студенттерден иврит тілін оқуды талап етті (Гарвард студенттері бұрыннан-ақ осыны істегендей); 1781 жылдың қыркүйегінде оның бірінші бітіру сөзі (Америка революциялық соғысы кезінде ешқандай рәсім өткізілмеген) иврит, арамей және араб тілдерінде айтылды. Дегенмен, 1790 жылы ол студенттердің арасында тілге деген қызығушылықты оятуда сәтсіздікке ұшырады, өйткені:

«Мен президенттік лауазымға келгеннен бастап барлық бірінші курс студенттерін иврит тілін оқуға міндеттедім. Бұл студенттердің көптегені үшін өте жағымсыз болды. Осы жылы тек өз еркімен келгендерге ғана білім беруге шешім қабылдадым». Алайда, 1785 және 1792 жылдары бітірушілер өз сөздерін иврит тілінде оқыды. Стайлз Томас Джефферсон мен Бенджамин Франклинмен ғылыми жаңалықтар туралы хат алмасып жүрген әуесқой ғалым болды. Франклиннің колледжге сыйлаған құралдарын пайдалана отырып, Стайлз Жаңа Англияда электр тәжірибелерін жүргізді, бұл тәжірибе алғаш рет оның ізашары, президент Томас Клэп бастаған. Ол шыны түтікті статикалық электрмен зарядтап, оны «көргендердің таңғалуын және қызығуын ояту үшін» қолданды. Ол бірден 52 адамды тоқ соқты, шарап пен ромды тұтандырды және жалған мойынды жәндіктерді тірідей қозғалды. Бұл тәжірибелер бұрын да жасалған, ал «Стайлз білімнің шегін кеңейтуге аса шебер емес сияқты» және оның байқаулары «жаңа ештеңе ашпады». Оның «Америка Құдайға ұлықталып, құрметке ие болды» атты кітабы 1783 жылы жарық көрді. Кітап 1783 жылдың 8 мамырында Коннектикут штатының Бас ассамблеясында айтылған уағыздың көшірмесі болып табылады. Уағызда АҚШ пен Киелі кітаптағы Израиль халқы арасындағы параллельдер көрсетілген. Стайлз АҚШ-ты «Америкалық Израиль» деп атады, ол «санымен, мақтауымен, атымен және құрметімен Құдай жаратқан барлық елдерден жоғары», бұл ақ американдықтар Израильдің таңдалған халқы сияқты екенін көрсетеді. Ол «Құдайдың игілігімен» үндістер мен африкалықтар «біртіндеп жойылуы мүмкін» деп мәлімдеді, осылайша «әділетсіз ҚҰЛДЫҚ соңында, Құдайдың игілігімен, ЕРКІЛІК жерінде жойылсын және тоқтатылсын».

Йельдегі өлім және мұра

Стайлз 1795 жылы президенттік қызметін атқарып жүрген кезінде Нью-Хейвенде қайтыс болды. Стайлз Йель университетінің мөріне "Урим" және "Туммим" деген еврей сөздерін қосыпты деген мәлімдеме жалған. Шындығында, Йель мөріндегі еврей тілі Стайлздің 1749 жылы Йель колледжінің президенті болуына ондаған жыл бұрын алған магистрлік дипломында кездеседі. 1961 жылы Йель университеті оның құрметіне жаңа колледжге Езра Стайлз колледжі деп ат қойды. Колледж модернист архитектор Ээро Саариненнің жобасымен ерекшеленеді. Стайлзке тиесілі жұмсақ кресло қазір Нью-Хейвендегі Йель университетінің өнер галереясында сақталуда. Кресло Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласында жасалған.

Отбасы

Стайлс екі рет үйленді (Елизавета Хаббард және Мэри Чекли Кранстон) және сегіз баласы болды. Стайлздің ұлы Езра Стайлз, эск., алдымен Йель колледжінде, содан кейін Гарвард колледжінде білім алды, онда ол құқық оқыды және 1778 жылы бітірді. Езра Стайлз кішісі кейін Вермонт штатына қоныстанды және Вермонт пен Нью-Гэмпшир арасындағы шекараны белгілеуге атсалысты. Ол 1784 жылдың 22 тамызында Солтүстік Каролина штатының Шован округінде ерте қайтыс болды, ал оның әйелі Сильвия (Эвери) Стайлзбен (бұрын Коннектикут штатының Норвич қаласынан) Вермонт штатындағы екі қызы олардың ағасы Джонатан Ливитті қамқоршы етіп тағайындады. Стайлздің қызы Эмилия Гринфилд, Массачусетс штатының судьясы және штаттық сенаторы Джонатан Ливитке үйленді. Оның қызы Мэри 1790 жылы Абиел Холмске тұрмысқа шықты, ол конгрегациялық пастор және тарихшы, сондай-ақ 1783 жылы Йель колледжін бітірген. Абиел Сара Венделлмен екінші некесінен Оливер Венделл Холмс ағаның әкесі болды.