Кіріспе

Киноиндустриясында қолданылатын проекциялық экран

Күміс экран, сондай-ақ күміс линзикалық экран деп те аталады, бұл киноиндустриясының алғашқы жылдарында танымал болған және киноиндустриясының метафорасы ретінде кеңінен қолданылған проекциялық экранның бір түрі. "Күміс экран" термині экранның жоғары шағылыстыратын бетін құрайтын материалға енгізілген нағыз күмістен (немесе осыған ұқсас шағылыстыратын алюминийден) шыққан.

Тарих

1897 жылдан бастап фильмдерді күміс экранда көрсету туралы мәліметтер бар. Кино көрсетуші Артур Читам кейінірек өзінің кейбір кинематографтық «Тірі суреттер» көрсетілімдерінде оны қолданды, «қазір жаңа күміс экранда көрсетілуде, ол суреттерді электр жарығындай жақсы көрсетеді». Читам осы экранның жаңалығын баса көрсетті және кейіннен оны Сильвограф деп атады. АҚШ газеттерінде күміс экран туралы хабарлар он жылдан астам соң пайда бола бастады. 1909 жылы Нью-Джерси штатының Смит көшесіндегі Лирик театры «жаңа патенттелген күміс жалатылған экранмен жабдықталды». 1910 жылғы мақалада Солтүстік Дакотадағы Джем театрында орнатылған жаңа күміс экран «алюминий немесе күміс бояумен жабылған» деп сипатталды. Осының нәтижесінде «әр сурет бұрынғы экраннан әлдеқайда анық көрінеді». Бұл фразаның метоним ретінде қолданылуын бірнеше жылдан кейін байқауға болады. «Нью-Йорк Таймс» газеті 1916 жылы өткен «Бірінші ұлттық кино көрмесі» туралы хабарлап, оның «күміс экран жұлдыздарының шеруімен» басталғанын жазды. Акронда, Огайо штатындағы проекционист Гарри Коултер Уильямс 1947 жылы винил пластиктен жасалған Уильямс Перлит экранын ойлап тапты. Ол 1925 жылы «күміс бояумен тығыз матаны бояу» арқылы жақсартылған экран жасаумен тәжірибе жүргізе бастады. Уильямс Перлит – көп мақсатты, жыртылуға төзімді экран ретінде сатылды және сол кездегі көптеген ірі кинотеатрларда, соның ішінде жақын жердегі Янгстаундағы Warner Bros компаниясы салған театрларда орнатылды. Уильямстың күміс боялған экрандары CinemaScope, VistaVision және ерте 3D фильмдерге бейімделді. Олар «барлық бұрыштардан да жарқын сурет», «тікелей қарау кезінде максималды шағылыстыру» және «жақын және балкон орындары үшін қосымша тарату» мүмкіндіктерін ұсынатыны туралы жарнамаланды. Металл экрандар 2000-2010 жылдар аралығында болған 3D фильмдердің қарқынды даму кезеңінде танымал болды.

Сипаттамалары

Күміс линзалы (тік жоталы) экрандар, тығыз тоқылған матадан жасалған, табиғи, мысалы жібек немесе синтетикалық талшықтан, төмен қуатты проектор шамдарымен және ерте проекцияланған кескіндердің негізгі бөлігі болған монохроматикалық суреттермен қолдануға өте ыңғайлы болды. Басқа күміс экрандар әдеттегі матадан жасалып, оларға күміс шаң жабыстырылады; нәтижесі бірдей. Дегенмен, нағыз күміс экрандар жарықты толық тарату мүмкін болмағандықтан, қазіргі заманғы экрандарға қарағанда тар көлденең/тік көру бұрыштарына ие. Сонымен қатар, бір проектор экранның ортасын артық қанықтырып, шеттері қараңғы болып қалуы мүмкін, бұл көрерменнің орнына және шамның дұрыс реттелгендігіне байланысты "ыстық нүкте" деп аталатын құбылысқа әкеледі. Осы шектеулер мен экран материалдарының дамуының нәтижесінде, күміс экрандарды кино көрсету индустриясында қолдану көбінесе тоқтатылды.

3D проекциясында қолдану

Күміс линзикалық экрандар, енді кинопроекция стандарты ретінде қолданылмаса да, қазіргі поляризацияланған 3D проекцияға өте ыңғайлы болғандықтан қайта қолданысқа енгізілуде. Металл емес (диэлектрлік) беттен шағылысқан жарықтың мөлшері поляризация бағыты мен түсу бұрышына қарай күрт өзгереді; бұл металл сияқты электр өткізгіштерге тән емес (мысалы, көлденең беттен – жылтыр жол немесе су – шағылысқан күн сәулесі поляризацияланған көзілдірік арқылы тікелей жарықтан кем шағылысады; ал егер жарық металл беттен шағылысса, онда бұл осылай болмайды). Бүгінде қолданылатын көптеген 3D технологиялар әр көзге көрсетілетін бейнелердің поляризациясын сақтауға негізделгендіктен, шағылыстыратын бет диэлектрлік емес, металл болуы тиіс. Сонымен қатар, поляризацияланған 3D проекция аралық сүзгілерді қолдануды қажет етеді, нәтижесінде бейне жалпы алғанда, қалыпты проекцияланғаннан қарағанда азырақ жарық береді. Күміс линзикалық экрандар "қазіргі заманғы" экрандарға қарағанда көбірек жарықты қайтарады, бұл арқылы жарық жетіспеушілігін толықтырады – олардың киноның алғашқы жылдарында атқарған қызметі де осы еді.