Кіріспе
Үндістанның бенгалдық кинорежиссері және сценарийшісі Ритвик Кумар Гатак (4 қараша 1925 – 2 ақпан 1976) – белгілі үнді кинорежиссері, сценарийшісі, актер және драматург. Сатьяжит Рэй, Тапан Синха және Мриналь Сен сияқты көрнекті замандас бенгалдық кинорежиссерлермен бірге, оның туындылары әлеуметтік шындықты, бөліністі және феминизмді ең мұқият бейнелеуімен есте қалады. Ол 1974 жылы «Жүкті Такко Ар Гаппо» фильмі үшін Ұлттық кино сыйлығының «Раджат Камал» сыйлығын «Үздік әңгіме» номинациясы бойынша, ал «Титаш Экти Надир Наам» фильмі үшін Бангладеш киножурналистер қауымдастығының «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. 1970 жылы Үндістан үкіметі оны өнер саласындағы «Падма Шри» орденімен марапаттады.
Ritwik Kumar Ghatak (; 4 November 19256 February 1976) was a noted Indian film director, screenwriter, actor and playwright. Along with prominent contemporary Bengali filmmakers like Satyajit Ray, Tapan Sinha and Mrinal Sen, his cinema is primarily remembered for its meticulous depiction of social reality, partition and feminism. He won the National Film Award's Rajat Kamal Award for Best Story in 1974 for his Jukti Takko Aar Gappo and Best Director's Award from Bangladesh Cine Journalist's Association for Titash Ekti Nadir Naam. The Government of India honoured him with the Padma Shri for Arts in 1970.
Отбасы
Оның ұлы Ритабан Гатак та кинорежиссер және Ритвик еске алу қорымен айналысады. Ол Ритвиктің "Бангалар Банга Даршан", "Ронгер Голам" фильмдерін жаңартып, "Рамкинкар" туралы аяқталмаған деректі фильмін аяқтады. Ритабан "Аяқталмаған Ритвик" атты фильм жасады. Ол Бибутибушан Бандопадхяйдың "Ичхамати" романын бейімдеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Гхатактың үлкен қызы Самхита "Нобо Нагарик" атты деректі фильм түсірді. Гхатактың кіші қызы 2009 жылы қайтыс болды.
Шығармашылық мансап
1948 жылы Гатак өзінің алғашқы пьесасы «Қара көл» (Kalo sayar) атты туындысын жазды және «Набанна» атты тарихи пьесаның қайта қойылымына қатысты. 1955 жылға дейін Үндістан Коммунистік партиясының мүшесі болған Гатак, партияның мәдени қанаты – Үндістан халық театры қауымдастығының негізгі басшыларының бірі болды. Гатак 1950 жылы Нимай Гоштің «Чиннамул» фильмінде актер және режиссердің ассистенты ретінде киноиндустриясына қадам басты. Екі жылдан кейін Гатактың алғашқы аяқталған фильмі «Нагарик» (1952) жарық көрді, екеуі де үнді киносы үшін маңызды жетістіктер болды. Гатактың ерте туындылары деректі реализмді, халық театрынан алынған стильдік ойынды және фильмдік құралдарды Брехт тәсілімен пайдалануды біріктіре отырып, театрлық және әдеби үлгілерді іздеді. 1966 жылы Гатак қысқа мерзімге Пуне қаласына көшіп, Үндістанның Кино және Телевизия институтында (FTII) оқытушылық қызмет атқарды. Оның шәкірттерінің арасында Мани Каул, Кумар Шахани, Адур Гопалкаришнан, Саид Ахтар Мирза, Джон Абрахам сияқты кинорежиссерлер болды. FTII-де оқыған жылы ол «Қорқыныш» және «Кездесу» атты екі студенттік фильмнің түсіріліміне қатысты.
Тиімділігі мен ықпалы
Гатак 6 ақпан 1976 жылы қайтыс болды. Өлген кезде Гатактың негізгі ықпалы бұрынғы студенттері арқылы болған сияқты көрінеді. FTII-де фильмдерді оқыту кезеңі қысқа болғанымен, Мани Каул, Джон Абрахам және әсіресе Кумар Шахани сияқты бір кездері студенттері Гатактың «Кино және мен» кітабында кеңінен жазылған идеялары мен теорияларын үнді киносының бағытына енгізді. «Кино және мен» кітабы Сатьяжит Райдың пікірінше, кино өнерінің барлық қыр-сырын қамтиды. Оның FTII-дегі басқа студенттерінің арасында Саид Ахтар Мирза, Субхаш Гай және Адур Гопалакришнан болды. Сатьяжит Рай өмірінде Үндістаннан тыс көрермендерді табуға қол жеткізсе, Гатак пен оның фильмдері негізінен Үндістанда бағаланды. Сатьяжит Рай әріптесін насихаттауға бар күшін салды, бірақ Райдың жомарт мақтауы Гатакқа халықаралық даңқ әкелмеді. Мысалы, Гатактың «Нагарик» (1952) фильмі Сатьяжит Райдың «Патхер Панчали» фильмінен үш жыл бұрын түсірілген бенгал киносының алғашқы үлгісі болды, бірақ ол 1977 жылы Гатактың қайтысынан кейін ғана көрсетілді. «Карз» фильмі бірнеше рет қайта түсірілді: каннада тілінде «Юга Пуруша» (1989), тамил тілінде «Енаккул Оруван» (1984) және соңғы кезде Болливудта «Карззз» (2008) болып шықты. «Карз» және «Питер Праудтың жаңа өмірі» фильмдері «Америкалық мүмкіндік» (1989) фильміне әсер еткен болуы мүмкін. Гатактың режиссерлік жұмысы кейінгі үнді кинорежиссерлеріне, соның ішінде бенгал киноиндустриясының және басқа да салалардың режиссерлеріне үлкен әсер етті. Гатак Кумар Шахани, Мани Каул, Кетан Мехта және Адур Гопалакришнандарға әсер еткен. Мысалы, Мира Наир Гатак пен Райдың фильмдерінің оны режиссер болуға ынталандырғанын айтты. Гатактың режиссерлік ықпалы Үндістаннан тыс жерлерде кейінірек тарай бастады. 1990 жылдары Гатактың фильмдерін қалпына келтіру жобасы қолға алынды, ал халықаралық көрмелер (және одан кейінгі DVD шығарылымдары) жаһандық көрермендерді кеңейтті. 1998 жылы Азиялық «Cinemaya» журналының сыншылар жүргізген барлық уақыттардағы ең үздік фильмдер сауалнамасында «Субарнарекха» 11-орынды иеленді. 2002 жылы «Sight & Sound» журналының сыншылар мен режиссерлер жүргізген барлық уақыттардағы ең үздік фильмдер сауалнамасында «Мегхе Дхака Тара» 231-орынға, ал «Комал Гандар» 346-орынға шықты. 2007 жылы «Титас өзені» британдық кино институты жүргізген көрермендер мен сыншылардың сауалнамасындағы 10 үздік Бангладеш фильмінің тізіміне енді. Ресейде туған неміс актрисасы Елена Казан Гатактың «Жукти Такко Гаппо» фильмінің әлемдік киноға деген оның көзқарасына ең үлкен әсер еткенін айтқан. Бангладеш режиссері Шахневаз Каколи Ритвик Гатактың фильмдерінің оған үлкен әсер еткенін және оны өзінің кумирі деп есептейтінін айтты. Ол: «Барлық бенгалдар сияқты мен де Сатьяжит Рай мен Гатактың фильмдерін көріп өстім, бірақ мен Гатакты көбірек жақсы көремін және оны құдаймын. Мен оның ықпалынан қатты әсер алдым, сондықтан менің «Уттарэр Сур» (Солтүстік симфониясы) атты фильмім де Гатактың әсерімен жасалған».
Идеология
Гатак – теоретик те болған. Оның фильмдерге қатысты пікірлері мен түсініктемелері ғылыми еңбектер мен зерттеулерге енген. Ол режиссер ретінде адам мен өмірге, әсіресе қарапайым халықтың күнделікті күресіне ерекше назар бөлді. 1947 жылы Бенгалияны екі елге бөлген Бенгалияның бөлінуін ол ешқашан мойындамады. Оның дерлік барлық фильмдерінде осы мәселе көтеріледі. Ол үшін кино – өнердің бір саласы және халыққа қызмет ету құралы еді. Бұл – халқының қасіреттері мен ауыр күйзелісіне деген ашуын білдірудің бір жолы болды.