Кіріспе
Американдық ландшафт дизайнері және егінші Эндрю Джексон Даунинг (31 қазан 1815 – 28 шілде 1852) – американдық ландшафт дизайнері, егінші, жазушы, АҚШ-тағы готикалық қайта жанданудың белгілі жақтаушысы және «The Horticulturist» журналының редакторы (1846–1852). Даунинг американдық ландшафт архитектурасының негізін қалаушылардың бірі саналады.
Andrew Jackson Downing (October 31, 1815 – July 28, 1852) was an American landscape designer, horticulturist, writer, prominent advocate of the Gothic Revival in the United States, and editor of The Horticulturist magazine (1846–1852). Downing is considered to be a founder of American landscape architecture.
Ерте өмір
Даунинг Нью-Йорк штатының Ньюбург қаласында, дөңгелек жасаушы, кейіннен балабақша иесі болған Сэмюэл Даунинг пен Юнис Бриджтің отбасында дүниеге келді. Он алты жасында мектепті бітірген соң, ол Ньюбург қаласындағы әкесінің балабақшасында жұмыс істеді және біртіндеп ландшафттық дизайн мен архитектураға қызығушылық танытты. Ол ботаника және ландшафттық бау-бақша туралы жазуды бастады, содан кейін осы салаларды жан-жақты меңгеруге кірісті. 1838 жылы Джон Питер ДеВинттің қызы Каролина ДеВинтке үйленді.
Кәсіби мансап
Оның ресми жазушылық мансабы 1830 жылдары газеттер мен бау-бақша журналына мақалалар жаза бастағаннан бастау алды. 1841 жылы оның алғашқы кітабы, «Солтүстік Америкаға бейімделген ландшафттық бағбандық теориясы мен практикасы туралы трактат» зор табысқа ие болды; бұл кітап АҚШ-та осы сала бойынша жарық көрген тұңғыш кітап еді. Кітапта Даунинг ландшафт сәулеті немесе ландшафттық бағбандық туралы сөз қозғап, табиғатқа күтім жасау арқылы қоғамда әдептілік пен мәдениетті қалыптастыруға шақыру жасады. Табиғаттың әдемі ғана емес, сонымен қатар рухани жағынан да пайдалы екенін көрсетті. 1842 жылы Даунинг Александр Джексон Дэвиспен бірлесіп «Коттедж Резиденциялары» атты кітапты жазды. Бұл кітап романтикалық сәулетті ағылшыл ауылдарының көркем пейзажымен үйлестіретін, Джон Клаудиус Лудонның еңбектерінен мол шабыт алған үйлердің өте ықпалды үлгілер жинағы болды. Кітап кеңінен оқылды және кең таралды, соның салдарынан викториялық дәуірдегі саудагерлер мен жеке тұлғалар арасында «Жасыл готика» және Гудзон өзенінің архитектуралық стилі танымал болды. Мансабының осы кезеңінде Даунинг ландшафттарды жобалап, Солтүстік-Шығыстағы меценаттарына бау-бақшалық жөндеулер жасады. Ол ағасы Чарльзбен бірлесіп «Америка жемістері және жеміс ағаштары» (1845) кітабын жазды, ол ұзақ жылдар бойы стандартты еңбек болып саналды. 1850-ші жылдардың басында Даунинг «Джонатанның жақсы қысы» алмасын «Сақтаудың императоры» деп атады, осының нәтижесінде ол «Йорк императоры» деп қайта аталды. Одан кейін «Ауылдық үйлердің сәулеті» (1850) кітабы жарық көрді, бұл революциялық және ықпалды үлгілер жинағы болды және Дэвиспен ынтымақтастығының аяқталуын белгіледі. Дэвис интерьерлер мен жиһаздың кең көлемді суреттерін салғандықтан, оның суретшілік таланты оқырмандарды қызықтырды және үй иелеріне қосымша дизайнерлерді жалдамай-ақ өз үйлерін безендіруге көмектесетін алғашқы нұсқаулық ретінде қызмет етті. 1840-жылдардың ортасына қарай Даунингтің беделі мен танымалдылығы қалыптасты. Бұл Альбани, Нью-Йорк қаласының баспагері және типографы Лютер Такермен достық қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді, ол Даунингті жаңа журналды редакциялауға шақырды. «Бау-бақшашы және ауылдық өнер мен ауылдық талғам журналы» Даунингтің редакторлығымен 1846 жылдың жазында алғаш рет жарық көрді; ол 1852 жылы қайтыс болғанға дейін осы журналдың редакторы болып қызмет етті. Журнал бағбандық, помология, ботаника, энтомология, ауылдық сәулет, ландшафттық бағбандық және, ресми емес, қоғамдық әл-ауқат арқылы қоғамға тигізген басты ықпалы болды. Осы журналда Даунинг алғаш рет Нью-Йорк паркі құру туралы ұсыныс жасады, ол кейіннен Орталық паркке айналды. Сондай-ақ ол мемлекеттік ауыл шаруашылығы мектептерін құруды қолдады, ол ақырында құрылды. Даунинг өзінің оқырмандарына сәулет, ландшафт дизайны және тіпті моральдық мәселелер бойынша талғамдылығын жетілдіруге және ықпал етуге тырысты. 1845 жылы Даунинг Ұлттық дизайн академиясының құрметті академигі болып сайланды. 1850 жылы Англияға саяхат барысында ағылшыз Кальверт Вокс салған континенттік ландшафт суреттері оның назарын аударды. Ол Воксты АҚШ-қа көшіп келуге шақырды және Ньюбургте өркендеп дамитын практика ашты. Даунинг пен Вокс 1850 жылдың күзінен бастап Даунингтің 1852 жылдың жазында қайтыс болуына дейін бірлесіп жұмыс істеді. Олар бірге көптеген маңызды сәулет және ландшафт жобаларын жобалады. Олар тарихшы Джоэл Т. Хедли, Қытай саудагері Уоррен Делано және сыра қайнатушы Мэтью Вассардың Гудзон аңғарындағы резиденцияларын жобалап, қайта жаңғыртты. Фирма көбірек тұрғын үй жобаларын қолға алған кезде, Даунинг 1852 жылдың басында фирмаға суретші ретінде қосылған Лондоннан Фредерик Кларк Уизерсті (1828–1901) жалдады. Олардың ең беделді ландшафттық тапсырыстары Ақ үйдің және Вашингтондағы Смитсонов институтының аумағы болды. Вокстың Смитсонов институтындағы жұмысы «Бау-бақшашы» журналында жариялаған мақаласына әсер етті, онда ол үкіметтің өнерді мойындау және қолдау уақыты келгенін айтты.
Даунингтің философиясы
Адамның өз елімен мақтанышы өз үйімен мақтанышына байланысты. Егер олар өз үйлерін өркендеу, білім және патриотизм сияқты қадірлейтін құндылықтарды көрсететіндей етіп безендіріп, салса, олар бақыттырақ болып, жақсы азаматтарға айналады. "Жақсы үй – жақсы өркениетке бастайды". "Жеке үй халық үшін зор құндылыққа ие". "Ауыл үйінде рухани күш бар". Жақсы үй оның тұрғындарына ізгілікпен өмір сүруге ынталандырады.
Сәулет әсері
Даунингтің құрылыс жобалары көбінесе бір отбасылық ауылдық үйлерге арналған, олар суреткерлік готика және итальяндық стильде салынған. Ол әрбір американдық жақсы үйге лайық деп сенді, сондықтан үш түрлі үйлерді жобалады: байлар үшін виллалар, жұмысшылар үшін коттедждер және фермерлер үшін шаруа үйлері. Даунинг архитектура мен көркем өнер иелерінің моральдық қағидаларына әсер ете алатынына сенді, ал үйдің сыртқы түрін жақсарту үймен байланысқа түскен барлық адамдардың «жақсыруына» көмектеседі деп ойлады. Американың жалпы игілігі жақсы талғам мен әдемі сәулет өнерінен пайда көреді, - деп жазды ол. Даунинг отбасының үйі моральдық тәрбие ортасына айналып, орта таптың өмір мағынасын іздеуінің орталық нүктесіне айналғанын байқады. Даунинг ауылдық тұрғын үйлердің айналағы ландшафтқа үйлесіп, табиғи ортасына сіңісуі керек деген пікірде болды. Сонымен қатар, ол сәулет өнерінің функционалды болуы керек екенін және тұрғын үйлердің дизайны әдемі де, пайдалы да болуы тиіс деп сенді. «Ауылдық үйлердің сәулеті» атты еңбегінің басында сәулет өнерінің нағыз мағынасы туралы ұзақ эссе жазылған. Ол тіпті ең қарапайым сәулет нысанының да әдемілікті білдіруі керек екенін, бірақ дизайн әдемілік үшін пайдалыны ешқашан қанағаттандырмауы керек екенін жазды. Ол «жетілген сәулетте пайдалылық принципі әдемілікке құрбан етілмейді, керісінше, оны көтеріп, құрметтейді» деп жалғастырды. Ол ландшафтты безендіру және сәулет өнерін өнер деп санады. «Коттедж-резиденциялар» кітабында ол 28 үйдің жобаларын жариялады; үй жоспарларынан басқа, жобаларға бақтар, жеміс-жидек бақтары және пайдалануға арналған өсімдіктерді қоса алғанда, жер учаскелерінің жоспарлары да кірді. «Ауылдық үйлердің сәулеті» еңбегінде ол коттедждер, шаруа үйлері және виллалардың дизайнын ұсынды және интерьерлер, жиһаздар және оларды жылыту мен желдетудің ең жақсы әдістері туралы пікір білдірді. Оның кейбір жобалары қарапайым және қолжетімді болғандықтан, қоғамның барлық топтары қаладан тыс өмір сүре алатын болды. Ол өзінің жарияланымдарында коттедж стилін вилла стилімен шатастыруға тырысқан құрылысшыларды жаман талғамды деп сынады. Мұндай мысалдарға кішкентай коттеджге үлкен ағаш бағаналары бар портик қосылған храм коттедждері, коттедж төбесін толтыру үшін көптеген қақпақтар қосылған шатырлы коттедждер және әшекейлік бөлшектерді дұрыс пайдаланбау, мысалы, дұрыс оюланған жиектің орнына жұқа тақтайшадан кесілген «кәптеуіш» сияқты нәрселер жатты. Оның жеке резиденциясы, Нью-Йорктегі Ньюбургтегі Хайленд Гарденс, өте үлкен, мұқият күтілген жері және әлемнің түкпір-түкпірінен әкелген өсімдіктер мен ағаштарға толы көптеген жылыжайлары бар еді. Оның жобаларын жариялау арқасында ол алдыңғы веранданы танымал етуге үлкен үлес қосты. Ол веранданы үйдің табиғатпен байланыс құралы деп қарастырды. Веранда салу технологиясы жетілгендіктен, веранда салу оңай болды, және осы екі фактордың бірігіп, сол кездегі тұрғын үйлерде верандалардың көптеп салынуына әкелді. Сонымен қатар, теміржол және пароход тасымалының дамуына байланысты көптеген адамдар қаладан айналағы ауылдарға көшіп бара бастады. Даунинг табиғатпен қарым-қатынас жасаудың адамзатқа емдеу әсері бар екеніне сенді және барлық адамдардың табиғатты сезінуін қалады.
Downing believed that architecture and the fine arts could affect the morals of the owners, and that improvement of the external appearance of a home would help "better" all those who had contact with the home. The general good of America was benefited by good taste and beautiful architecture, he wrote. Downing saw that the family home was becoming the place for moral education and the focus of middle class America's search for the meaning of life. Downing developed his view that country residences should fit into the surrounding landscape and blend with its natural habitat. He also believed that architecture should be functional and that designs for residences should be both beautiful and functional. In the beginning of his Architecture of Country Houses is a lengthy essay on the real meaning of architecture. He wrote that even the simplest form of architecture should be an expression of beauty, but the design should never neglect the useful for the beautiful. He went on to say that "(in) perfect architecture no principle of utility will be sacrificed to beauty, only elevated and ennobled by it." He considered landscape gardening and architecture to be an art. In Cottage Residences he published the designs for 28 houses; in addition to the house plans, the designs included the plans for the gardens, orchards, and grounds including plants to be used. In his Architecture of Country Houses, he included designs for cottages, farmhouses, and villas and commented on interiors, furniture and the best methods of warming and ventilating them. Some of his designs were simple and affordable so that all classes of society could enjoy life outside the city. In his publication, he criticized the builders who borrowed architectural elements to imitate villa style in a cottage as having poor taste. Examples of such were temple cottage where a portico with large wooden columns were added to a small cottage, cocked hat cottage where many gables were added to fill the cottage roof, and improper use of ornamental parts such as using "gingerbread" look sawn out thin board instead of a properly carved out vergeboard. His own residence, Highland Gardens, in Newburgh, New York, was quite large with meticulous grounds and many greenhouses with plants and trees from around the world brought to him by his whaling father in law. Through the publication of his designs, he is credited with the popularization of the front porch. He saw the porch as the link from the house to nature. Building porches had just become easier due to the advance in building methods, and these two factors together resulted in the frequency of front porches being built on residences at that time. At the same time, many people were moving from the city to the surrounding countryside because of the advent of railroad and steamship transportation. Downing believed interacting with nature had a healing effect on mankind and wanted all people to be able to experience nature.
Өлім
1852 жылдың 28 шілдесінде Даунинг әйелі мен туған-туыстарымен бірге "Генри Клей" пароходымен саяхаттап жатқан. Кеме Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласының оңтүстігінде, Гудзон өзенінде болғанда, кеме ортасынан өрт шықты. Қазанның жарылуы тізгінсіз жалынды ағаштан жасалған кеменің барлық бөлігіне таратып, Даунинг 80 адаммен бірге қаза тапты. Бірнеше күннен кейін оның күлі мен киімдері табылды. Даунингтің денесі алдымен Ескі қала зиратына жерленді, бірақ кейіннен оның туған жері – Нью-Йорк штатының Ньюбург қаласындағы Седар-Хилл зиратына көшірілді. Даунингтің қазасынан кейін Уизерс пен Вокс оның архитектуралық практикасын өздеріне алды. Оның өлімінен кейін, жазушы және досы Натаниел Паркер Уиллис Даунингті "біздің елдің күнделікті өміріміздегі сұлулықтың тапшылығын толықтыруға қабілетті жалғыз үміті" деп сипаттады. Ол – дала мен орманды қарап, олардан не жасауға болатынын айту үшін шақырылатын жалғыз адам еді.
Мұра
Даунинг Воксқа ғана емес, сонымен қатар ландшафт сәулетшісі Фредерик Лоу Ольмстедке де әсер етті; екі адам Даунингтің Ньюбургтегі үйінде кездесті. 1858 жылы олардың бірлескен жобасы – «Гринсуард жоспары» Нью-Йорктегі жаңа Орталық парктің жобалау конкурсында жеңіске ие болды. 1860 жылы Ольмстед пен Во жаңа паркте Даунингтің бюстін орнатуды ұсынды, бұл «марқұм А. Дж. Даунингтің еңбегіне қоғамның риазылығының лайықты танылуы» болар еді. Паркте ескерткіш салынбады, бірақ Даунингті құрметтеу үшін орнатылған ескерткіш урна Смитсон қамалының жанындағы Энид А. Хаупт бағында тұр (Эндрю Джексон Даунинг урнасына қараңыз). Даунинг жобалаған ең жақсы сақталған құрылым – Нью-Виндзордағы Джоэл Т. Хедлидің «Cedar Lawn» үйі, Нью-Йорк штаты, Вокспен алғашқы ынтымақтастығының бірі. Тағы бірнеше сақталған құрылымдардың қатарында Ньюбургтегі Дэвид Мур үйі мен доктор Уильям А. М. Калберт үйі бар, бірақ екеуі де өзгертілген немесе қираған. Оның бастапқы көзқарасын Мэтью Вассардың «Спрингсайд» иелігіндегі қақпа үйі көрсетеді, ол Нью-Йорк штатының Поукипси қаласында орналасқан. Қақпа үйі мен Даунинг жобалаған бақтар Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие. Даунингтің әйелі мен отбасының достары Ньюбургтегі үйінің жанына Даунингтің құрметіне урна пішіндес ескерткіш орнатты. Олар оған оның өзі жазған сөздерді жазды: «Қалаларыңызға кең саябақтар отырғызыңыз және олардың қақпаларын таңертеңгідей барлық халыққа ашыңыз!». Даунингтің итальян стилінде салынған тағы бір сақталған құрылымы – Роберт Додж үйі, ол бүгінде Джорджтаун қаласында (Колумбия округі) орналасқан, бірақ ол көп өзгерген. Додж үйі Даунинг пен Вокс жобалаған Фрэнсис Додж үйінен мүлдем өзгеше болды, терезелер, терезелердің орналасуы және сәндік әшекейлерден басқа. 1889 жылы Ньюбург қаласы Ольмстед пен Вокстан саябақ жобалауды тапсырды. Олар бұрынғы ұстаздарының есімін берген жағдайда ғана келісті. Саябақ 1897 жылы «Даунинг паркі» деп аталды. Бұл олардың соңғы бірлескен жұмысы болды. Ботаник Джон Торри Даунингтің құрметіне «Downingia» туысын атады.
Таңдалған шығармалар
Солтүстік Америкаға бейімделген, 1841 жыл. Коттедждік үйлер: немесе, ауылдық коттедждерге арналған жобалар сериясы және Солтүстік Америкаға бейімделген, 1842 жыл; Эндрю Джексон Даунинг, Викториандық коттедждік үйлер, Довер басылымдары, 1981 жылы қайта басылды. Американың жемістері және жеміс ағаштары: немесе, бақта және жеміс бақшасында жеміс ағаштарын өсіру, көбейту және күтіп бағу, жалпы алғанда: осы елде өсірілетін ең жақсы жергілікті және шетелдік жеміс түрлерінің сипаттамалары, 1847 жыл. Ауылдық үйлердің сәулеті: коттедждер, шаруашылық үйлер және виллалардың жобаларын қоса алғанда, интерьер, жиһаз және ең жақсы жылыту және желдету тәсілдері туралы ескертулермен, D. Appleton & Company, 1850 жыл; Эндрю Джексон Даунинг, Ауылдық үйлердің сәулеті, Довер басылымдары, 1969 жыл.