Дене мүшелерін қолмен тексеру процесі

Кіріспе

Денеге қолмен тексеру процесі

Денеге қолмен тексеру – ауруды немесе жағдайды анықтау/диагностикалау кезінде, әсіресе, денені тексеру процесі. Әдетте медициналық қызметкерлермен жүргізіледі, бұл денедегі немесе дене бетіндегі нысанның мөлшерін, пішінін, қаттылығын немесе орналасқан жерін анықтау үшін сезу процесі (мысалы, ветеринар жүкті жануардың қарынды сезіп, оның жақсы күйде екеніне және сәтті босануға көз жеткізеді). Денеге қолмен тексеру физикалық тексерудің маңызды бөлігі болып табылады; бұл тексеруде сезіну қабілеті көру қабілетімен бірдей маңызды. Дәрігерлер дененің тері астындағы проблемаларды анықтауда үлкен шеберлікке ие болады, олар тәжірибесіз адамдар байқамайтын нәрселерді анықтай алады. Жоғары деңгейдегі шеберлікке жету үшін анатомияны жақсы білу және көп практика жасау қажет. Ұсақ тактильдік белгілерді байқау және олардың маңыздылығын немесе салдарына түсіну қабілеті оларды бағалау деп аталады (сияқты, жалпы сөздікте бір нәрсенің маңыздылығын бағалау туралы айтуға болады). Дегенмен, кейбір нәрселерді қолмен сезу мүмкін емес, сондықтан диагноз қою үшін медициналық бейнелеу және зертханалық тесттер сияқты қосымша медициналық зерттеулер қажет болуы мүмкін. Алайда, көптеген басқа да проблемаларды қолмен сезуге болады. Мысалдарға пульстер, іштің ісінуі, жүрек соғысының сезілуі, тремитус, түрлі жарықтар, буын шығуы, сүйек сынықтары және ісіктер жатады.

Қолданылуы

Дәрігерлер, сондай-ақ хиропрактиктер, медбикелер, массаж терапевттері, физиотерапевтер, остеопаттар және еңбек терапевттері пальпацияны пациенттің тінінің текстурасын бағалау үшін (мысалы, ісіну немесе бұлшықет тонусы), белгілі бір анатомиялық нүктелердің кеңістіктік координаттарын анықтау үшін (мысалы, буын қозғалысының ауқымы мен сапасын бағалау үшін) және тіндердің деформациясы арқылы сезімталдықты бағалау үшін (мысалы, қысыммен немесе созумен ауырсынуды тудыру) пайдаланады. Қорыта айтқанда, пальпация ауырсыну аймақтарын анықтау және науқастардың сезінетін ауырсынуын бағалау үшін, немесе пальпацияланатын нысандардың кейбір аспектілерін өлшеу үшін анатомиялық нүктелердің үш өлшемді координаттарын анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Пальпация көбінесе кеуде және іш қуысы тексерулерінде қолданылады, бірақ ісінуді диагностикалау үшін де қолданылуы мүмкін. Пальпация – пульсті тексерудің қарапайым әдісі. Мал дәрігерлері жануарларда жүктілікті тексеру үшін, ал акушерлер ұрықтың орнын анықтау үшін оны пайдаланады. Тактильді пальпация – көз ішілік қысымды бағалаудың ең көне, қарапайым және ең арзан әдістерінің бірі. Егер қайталанатын өлшемдерге қол жеткізуді қаласа, анатомиялық нүктелерді сандық пальпациялау өлшемдері қатаң хаттамаларға сәйкес жүргізілуі керек. Пальпациялық протоколдар әдетте анатомиялық, көбінесе сүйек нүктелерінің орналасуы үшін жақсы сипатталған анықтамаларға негізделген.

Анатомиялық жерлерді анықтау

Анатомиялық нүктелерді табу екі пальпация протоколы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін: 1) қолмен пальпациялау, ол үш өлшемді (3D) цифрлікпен біріктірілген немесе біріктірілмеген қолдарды қолдану арқылы нүктелердің кеңістіктегі орналасуын анықтауға мүмкіндік береді, және 2) медициналық бейнелеуден алынған, мысалы, 3D компьютерлік модельдерде виртуалды пальпациялау. Скелеттік нүктелерді қолмен пальпациялау (бұл жерде науқастың иығында көрсетілген, сол жақтағы суретті қараңыз). Пальпациялаушы қол нүктелерді қанағаттанарлық дәлдікпен (1 см-ден төмен) анықтайды. Рефлективтік маркерлер ғылыми протоколдың бөлігі болып табылады және буын бұзылыстарын бақылау үшін қозғалыстың одан әрі сандық талдауын жүргізуге мүмкіндік береді. 3D сүйек моделінде орналасқан скелеттік нүктелерді виртуалды пальпациялау (осында медициналық бейнелеуден алынған науқастың тізе моделі көрсетілген, оң жақтағы суретті қараңыз). Сүйектердегі түрлі түсті шарлар пальпацияланған скелеттік нүктелерді көрсетеді. Бұл әдіс сандық қолмен пальпациялаумен біріктіріліп, нақты қозғалыс тапсырмалары кезінде (мысалы, жүру, баспалдаққа көтерілу және т.б.) буынның мінез-құлқының нақты көрінісін қамтамасыз етеді. Аталған протоколдарды тәуелсіз түрде қолдануға болады. Қолмен пальпациялау клиникалық іс-шараларда түрлі мақсаттар үшін қолданылады: ауыру сезімі бар жерлерді анықтау; белгілі бір жабдықтарды орналастыру (электромиографиялық электродтар, аускультация, клиникалық қозғалыс талдауында немесе дене бетін сканерлеуде қолданылатын сыртқы нүктелер); немесе морфологиялық параметрлерді өлшеу (мысалы, аяқ-қолдың ұзындығы). Виртуалды пальпациялау медициналық бейнелеуден жеке морфологиялық параметрлерді анықтау үшін пайдалы: аяқ-қолдың ұзындығы; аяқ-қолдың бағыты; буын бұрышы; немесе скелеттің әртүрлі бөліктері арасындағы қашықтық. Екі пальпация протоколынан алынған деректерді біріктіру қосымша талдау жүргізуге мүмкіндік береді: қайталанатын клиникалық стандарттарға сәйкес қозғалысты бейнелеу үшін анықтамалық жүйелерді құруға бағытталған тіркеу протоколдары; бұлшықет-сүйек жүйесін талдау кезінде буын кинематикасын дәл модельдеу; пациенттің жеке анатомиясына сәйкес ортопедиялық құралдарды дәл орналастыру; немесе анимациялық кейіпкерлерді жасау кезінде қозғалыс деректеріне беттік текстураларды орау және масштабтау. Жоғарыда аталған іс-шаралар үшін стандартталған анықтамаларды қолдану нәтижелерді салыстыруға және алмасуға мүмкіндік береді; бұл пациенттерді бақылаудың немесе сапалы клиникалық және ғылыми деректер базасын құрудың маңызды бөлігі болып табылады. Мұндай анықтамалар түрлі білімі бар мамандардың (физиотерапевтер, дәрігерлер, медбикелер, инженерлер және т.б.) нәтижелерді қайталай білуіне мүмкіндік береді. Егер бұл анықтамалар қатаң сақталса, стандарттау арқасында деректерді алмасу және нәтижелерді салыстыру жақсарады. Анатомиялық нүктелерді стандарттаусыз пальпация қателіктерге бейім және нашар қайталанады.

Locating anatomical landmarks can be performed using two palpation protocols: 1) manual palpation that allows the spatial location of landmarks using hands combined or not with three dimensional (3D) digitizing, and 2) virtual palpation on 3D computer models obtained, for example, from medical imaging. Manual palpation of skeletal landmarks (illustrated here on a patient's shoulder, see left image). The palpating hand locates the palpated landmarks with a satisfactory accuracy (below 1 cm). Reflective markers are part of the scientific protocol and allow further quantified motion analysis for joint disorders follow up. Virtual palpation of skeletal landmarks located on a 3D bone model (illustrated here on a patient's knee model obtained from medical imaging, see right image). Colored spheres on bones indicate palpated skeletal landmarks. This method combined with quantified manual palpation allows subject specific visualization of joint behavior during particular motion tasks (e. g., walking, stair climbing, etc.). The above protocols can be used independently. Manual palpation is used in clinical activities for various aims: identification of painful areas; positioning of particular pieces of equipment (electromyography electrodes, auscultation, external landmarks used in clinical motion analysis or body surface scanning); or measurements of morphological parameters (e. g., limb length). Virtual palpation alone is useful to quantify individual morphological parameters from medical imaging: limb length; limb orientation; joint angle; or distance between various skeletal locations. Combining data from both manual and virtual palpation protocols allows achieving supplementary analysis: registration protocols aiming at building reference frames for motion representation according reproducible clinical conventions; to modelize joint kinematics accurately during musculoskeletal analysis; to align precisely orthopedic tools according to the individual anatomy of a patient; or to wrap and to scale surface textures to motion data when creating animation characters. Use of standardized definitions for the above activities allows better result comparison and exchange; this is a key element for patient follow up or the elaboration of quality clinical and research databases. Such definitions also allow acceptable repeat ability by individuals with different backgrounds (physiotherapists, medical doctors, nurses, engineers, etc.). If applied strictly, these definitions allow better data exchange and result comparison thanks to standardization of the procedure. Without anatomical landmark standardization, palpation is prone to error and poorly reproducible.

Эластография

Қазіргі кезде тіндердің қаттылығын анықтау үшін эластографияның медициналық бейнелеу әдісі де қолданылады. Қолмен пальпациялаудың бірнеше маңызды кемшіліктері бар: ол дәрігердің қолына жететін тіндермен ғана шектеледі, аралықтағы кез келген тіндер нәтижені бұрмалайды, сондай-ақ ол сапалық, бірақ сандық емес. Эластография осы қиындықтардың көптерін жеңіп, пальпацияның артықшылықтарын жақсарта алады. Эластография салыстырмалы түрде жаңа технология және клиникалық қолданысқа көбінесе соңғы он жылда енді. Ең көп қолданылатын әдістер ультрадыбыс немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) арқылы қаттылықтың картасын және салыстыру үшін анатомиялық суретті жасауға мүмкіндік береді.

Компьютерлік пальпация

Эластографиялық әдістердің арасында кеңінен таралмаған болғамен, компьютерлік пальпация осы жерде қызығушылық тудырады, себебі ол қатаңдықты өлшеу үшін негізінен пальпацияны қолданады, ал басқа әдістер деректерді алу үшін басқа тәсілдерді пайдаланады. Компьютерлік пальпация, сондай-ақ "Тактильді бейнелеу", "Механикалық бейнелеу" немесе "Кернеу бейнелеу" деп аталады, бұл сенсорлық сезімді цифрлық бейнеге айналдыратын медициналық бейнелеу әдісі. Тактильді бейне – P(x,y,z) функциясы, мұнда P – қолданған деформация кезінде жұмсақ тіндер бетіне түсетін қысым, ал x, y, z – қысым P өлшенген координаталар. Тактильді бейнелеу мануалды пальпацияны жақын түрде қайталайды, себебі құрылғының бетіне орнатылған қысым датчиктері бар зонды, клиникалық тексеру кезіндегі адам саусақтары сияқты, жұмсақ тіндерді сәл деформациялап, нәтижедегі қысым үлгісіндегі өзгерістерді анықтайды.

Жалпы анестезия кезінде пальпация

Жалпы анестезия астында пальпация кейде қажет болады, мысалы, іш немесе кіші кеңеңнің терең жатқан құрылымдарын анықтау қажет болғанда, себебі бұл жағдайда пациентке қатты ыңғайсыздық тудырып, іш бұлшықеттерінің керілуіне себеп болады, бұл тексеруді қиындатады. Мысалы, жатыр мойны қатерлі ісігінің сатысын анықтауда қолданылады.