Кіріспе

Азаптау әдісі, азаптау техникасы.

Стреппадо, сонымен қатар корда деп те аталады, – бұл азаптаудың бір түрі. Онда құрбанның қолы артына байланады және құрбанды білезіктеріне бекітілген арқанмен іліп қояды, көбінесе иық шығып кетеді. Әсерін күшейту және ауырсынуды арттыру үшін денеге салмақ қосуға болады. Мұндай азаптау әдетте бір сағаттан аспайды, әйтпесе өлімге соқтыруы мүмкін. Стреппадоның басқа да атаулары: «кері ілу», «Палестиналық ілу» және il tormento della corda. Оны орта ғасырлық инквизиция және көптеген үкіметтер, мысалы, 1543–1798 жылдар аралығындағы Мальтадағы Валеттадағы Кастелланиядағы Сент-Джон орденінің азаматтық соты қолданған. Стреппадо техникасын дұрыс қолданғанда, тұрақты, бірақ көзге көрінбейтін зақымдар туындайды. Ауырсыну мен қарсылық деңгейі құрбанның салмағына және оған қосылған қосымша салмаққа байланысты әртүрлі болады. Бұл, Сэмюэл Джонсон «Ағылшын тілінің сөздігінде» қате жазғандай, «соққымен жазалау» емес.

Нұсқалар

Бұл азаптаудың үш түрі бар. Біріншісінде, құрбанның қолы артына байланады, сосын үлкен арқанды білегіне байлап, төбедегі шүмектен, қабырғадан немесе ілгектен өткізеді. Азаптаушы арқанды тартып, құрбанның қолынан ілініп қалуына жеткізеді. Қолдар құрбанның артына байланғандықтан, бұл өте күшті ауырсынуға және қолдың шығуына әкелуі мүмкін. Адамның денесінің салмағы толығымен иық буындарының созылып, ішке бұрылуы арқасында ұсталады. Бұл техника сыртқы жарақаттарды көрсетпесе де, ұзақ мерзімді жүйке, байланыс тіні немесе шеміршек зақымдануына себеп болуы мүмкін. Әдетте, бұл әдіс қолдың қозғалыс жүйкесінің (брахиалдық плекс) зақымдануына алып келеді, соның салдарынан паралич немесе қолдағы сезімнің жоғалуы мүмкін. Ұзаққа созылған ілініс иық және кеуде қабырғасы бұлшық еттерінің инфарктіне, одан кейін рабдомиолиз, бүйректің жедел зақымдануына және соңында өлімге әкелуі мүмкін. Бұл құрылғы 1692 жылы Массачусетс штатындағы Салемде болған сиқыршылыққа қатысты сот процесінде айыпталған сиқыршыларды азаптау үшін қолданылған деп саналады.

Қазіргі заманғы үлгілер

"Жебе" – Вьетнам соғысының 1964-1973 жылдары американдықтар арасында Ханой Хилтоны ретінде танымал болған Хỏa Lò түрмесінде қолданылған бірнеше азаптау әдістерінің бірі. Бұл жерді Солтүстік Вьетнам армиясы тұтқынға алынған әскерилерді, әсіресе бомбалау шабуылдары кезінде құлаған американдық ұшқыштарды ұстап, азаптап, тексеру үшін пайдаланған. Азаптаудың басты мақсаты ақпарат алу емес, тұтқындардың, жеке және топтық түрде, ерік-жігерін басып, соғыстағы американдық әрекеттерді сынап, өз қамаушыларын мақтайтын жазбаша немесе дыбыс жазбаларына қол қоюға мәжбүрлеу болды. 1997 жылғы Human Rights Watch есебінде бұл әдіс Түркияның қауіпсіздік күштері тарапынан «кеңінен қолданылғандығы» айтылған. 1996 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Түркияны кері іліп азаптау жасағаны үшін кінәлі деп тапты. Amnesty International және басқа да халықаралық құқық қорғау ұйымдары Түркияны осы әдісті қолдануына қатысты ескертті. 2003 жылы Ливиядағы ВИЧ ісінде тергелген болгар медбикесі Снежана Димитрова өзін осылай азаптағанын мәлімдеді. Олар маған қолдарымды арқадан байлады. Содан кейін есіктен іліп қойды. Денеңді барлық жағынан созып жатқандай сезіледі. Дене бұрылып, иық буындары уақыт-уақыт шығып кетті. Ауырсынуды сөзбен жеткізу мүмкін емес. Аудармашы «Жақсылықты мойында немесе мұнда өлесің!» деп айқайлады. 2003 жылдың қараша айында күдікті террорист Манадель әл-Жамади Абу-Грейб түрмесінде АҚШ әскерилерінің Орталық барлау қызметімен бірлескен тексеру кезінде қайтыс болды. 2005 жылдың ақпанында әл-Жамади 30 минуттық тексеруден кейін, қолдары артына байланған күйде ілініп тұрғанда көз жұмғаны белгілі болды. Ричард Белмар 2002-2005 жылдар аралығында Ауғанстандағы Парван ұстау орталығында сотсыз қамауда болған кезде жаза ретінде бірнеше рет осы азаптау әдісіне ұшырағанын айтты. 2017 жылы Мосул шайқасындағы жеңістерден кейін Ирак армиясының әскери қызметкерлері «жебе» азаптауын көрсеткен видео жарияланды. 2023 жылдың наурызында Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Украинаны азаптауға тыйым салуды бұзғаны үшін кінәлі деп тапты, полиция тұтқын Микола Сливотскийді екі кісі өлтіруде кінәлі екенін жалған мойындауға мәжбүрлеу үшін «жебе» әдісін қолданғаны айтылды, бұл қылмысты бұрын басқа адам мойындаған еді.