Кіріспе

Дхат синдромы (санскрит: धातु दोष, IAST: Dhātu doṣa) – Оңтүстік Азия мәдениеттерінде (Пәкістан, Үндістан, Бангладеш, Непал және Шри-Ланканы қоса алғанда) кездесетін жағдай, онда ер адамдар ерте шәует шығару немесе қабілетсіздіктен зардап шегетінін айтады және зәрмен бірге шәует шығарады деп ойлайды. Бұл жағдайдың белгілі бір физиологиялық себебі жоқ. Дәстүрлі индуизмде шәует – «өмірлік сұйықтық» деп сипатталады. Бұл «өмірлік сұйықтықтың» жыныстық қатынас немесе мастурбация арқылы шығарылуы, айқын алаңдаушылық пен дифория сезімімен байланысты. Көптеген науқастар зәр шығару кезінде ақшыл түсті сұйықтықтың жоғалып кеткенін сипаттайды. Кейде пациенттер «артық» мастурбация жасады деген оймен күйреп, кінә сезіміне толы болады. Көптеген дәрігерлер дхатты Оңтүстік Азияда шәует шығару, зәрдің түсінің өзгеруі, әлсіздік және шаршау сезімімен байланысты алаңдаушылық пен гипохондриялық көңіл күйді білдіретін халықтық диагностикалық термин ретінде қарастырады. Дхат – Джириян (Оңтүстік-Шығыс Азия), Прамеха (Шри-Ланка) және Шэнькуэй (Қытай) сияқты мәдениетке байланысты синдром саналады. Дхат синдромы оргазмнан кейінгі басқа да жағдайлармен, мысалы, жыныстық қатынастан кейінгі қайғы (ПКТ), оргазмнан кейінгі ауру синдромы (ПОИС) және жыныстық бас ауруымен байланысты болуы мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

Жас еркектер көбінесе зардап шегеді, бірақ анағұрлым көп вагиналды бөліну немесе лейкореямен әйелдерде де ұқсас белгілер кездеседі, бұл да «өмірлік сұйықтық» деп есептеледі. Сонымен қатар, шаршау мен әлсіздік белгілері де байқалады. Дхат синдромымен ауыратын науқастар көбінесе сперманың жоғалуын (несепте сперма бөлінуі) шамадан тыс мастурбация, жақын армандар және негірсек жыныстық құштарлық сияқты себептерге байланыстырады. Түнгі шығарылым және несепте сперма бөлінуі сперма жоғалуының ең көп танылған белгілері болып саналады. Дхат синдромымен ауыратын науқастар сперма жоғалтудың салдарынан қорқады және оның жыныстық қабілетін төмендетуіне әкеледі деп сенімді болады. Дхат синдромының ең көп кездесетін жанама әсерлері – дене әлсіздігі, жалбырлық, төмен энергия деңгейі және көңіл күйдің төмендеуі. Ерте шығару және импотенция жиі кездеседі. Басқа соматикалық белгілерге әлсіздік, тез шаршау, жүрек қағу, ұйқысыздық, көңіл күйдің төмендеуі, кінә және алаңдаушылық жатады. Кейбір еркектер өздерінің қасаңдауы қысқарғандай сезінеді. Бұл белгілер көбінесе уайым мен депрессивті көңіл күймен байланысты. Бұл синдромның тағы бір белгісі – ақ бөліну. Аюрведа, үнді медициналық жүйесіне сәйкес, осы синдромды бастан өткерген еркектерде көбінесе мазасыздық белгілері байқалады. Бұл ауру – мәдениетке байланысты синдром. Сперма жоғалту әдетте табу және зиянды деп есептеледі. Бұл сондай-ақ төмен әлеуметтік-экономикалық жағдаймен байланысты. Сперма өндіру қабілеті адамның денсаулығының ұзақтығы және белгілі бір күш-қуатының символы ретінде қарастырылады. Дәрігерлер Дхат синдромының психологиялық себептерін бақылауда антидепрессанттардың оң нәтижелер көрсеткенін анықтады.

Эпидемиология

Дхат синдромы Оңтүстік Азияның көптеген қауымдарында кездесетіні хабарланды.

Тарих

Дхат термині санскрит тіліндегі Дхату (धातु) сөзінен туындаған, ол Сушрута Самхитаға сәйкес "денені құрайтын эликсир" деген мағынаны білдіреді. Үндістандық дәрігер Н.Н. Виг 1960 жылы Дхат синдромы терминін енгізіп, оны шаршау, әлсіздік, көңіл сығуы, тәбет жоғалу, кінә сезімі және жыныстық дисфункция сияқты нақтыланбаған психосоматикалық белгілермен сипаттады, мұндай жағдайлар пациенттердің түнгі шығарылу, зәр немесе мастурбация арқылы сперма жоғалтуымен байланыстырылады. Сперманы адам организмінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде сипаттайтын әдебиеттер б.з.д. 1500 жылға дейін жетеді. Дхатудың бұзылулары Шарка Самхитада жазылған, онда Шукрамеха (शुक्रमेह) деп аталатын ауру сипатталған, онда зәрмен бірге сперма шығады. Қытайда (Шен К'уэй), Шри-Ланкада (Прамеха) және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа аймақтарында (Жирян) қолданылатын атаулар, симптомдар мен жағдайлар Дхат синдромымен ұқсас.

Қоғам және мәдениет

Кейбір дәрігерлер Дхат синдромын клиникалық депрессияның мәдениетке байланысты көрінісі, соматизацияланған симптомдар жиынтығы немесе Батыс дәрігерлерінің пациенттердің өз жағдайы туралы айтқандарын дұрыс түсінбеуінің салдары деп санайды. Дхат синдромы непал мәдениетінде де кең таралған. Көбінесе олар "тамшылар" пайда болады деп шағымданып, қатты алаңдайды және оны "еркек күшінің" жоғалуы деп қабылдайды. Ол көбінесе мақтан тұтушы ойлармен және соматоформды симптомдармен байланысты. Суматипала және авторлар тобының пікірінше, бұл сыншылардың айтқанындай мәдениетке байланысты емес, жеке клиникалық құбылыс болуы мүмкін. Олар оны "ұрықтың жоғалуына қатысты алаңдаушылық" синдромының бір түрі ретінде сипаттайды, ол басқа Шығыс мәдениеттерінде – жириан және шен к'уэй сияқты, сондай-ақ Батыс мәдениеттерінде де кездеседі. Уретра инфекциясы (уретрит) болғанда, осы синдромға ұқсас белгілер пайда болуы мүмкін болғандықтан хламидия инфекциясы да онымен байланысты болуы мүмкін. Уретрит көбінесе белгілі болады, нәтижесінде несеп шығару кезінде ауырсынумен (дисурия) бірге пенистен ақ сұйықтық бөлінеді.