Кіріспе
NFPA 101 деп аталатын Өмір қауіпсіздігі кодексі АҚШ-та кеңінен қабылданған келісімге негізделген стандарт болып табылады. Оны Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығы басқарады, сауда белгісімен, авторлық құқығымен қорғайды және жариялайды. Көптеген NFPA құжаттары сияқты, ол үш жылдық циклмен жүйелі түрде қайта қаралады. Стандарттың атауына қарамастан, бұл заң кодексі емес, заң аспабы ретінде жарияланбаған және өзінің заңдық құқығы жоқ. Дегенмен, ол міндетті түрде қолдануға ыңғайлы тілмен жасалған, осылайша оны заңға қабылдауды жеңілдетуге бағытталған. Стандарттың көп бөлігі өрт кезінде түтін, жылу және уытты газдардың әсерінен туындайтын өмірге қауіпті жағдайларды азайтуға қажетті құрылыс, қорғау және пайдалану ерекшеліктерін қамтиды. Стандарт жалпы өртке қарсы шараларға немесе ғимарат құрылысына қатысты емес, олар әдетте өртке қарсы және құрылыс кодекстерінің құзыретіне жатады.
Тарих
Өмірді қауіпсіз сақтау кодексі 1913 жылы Өмірді қауіпсіз сақтау жөніндегі комитет (ҰҚҚА-ның 200-ден астам комитеттерінің бірі) тарапынан құрылды. 1991 жылғы «Өмірді қауіпсіз сақтау кодексі» анықтамалығында көрсетілгендей, «Комитет өз назарын адам өмірін қиған маңызды өрттерді зерттеуге және осы өлім-жітімнің себептерін талдауға бөлді. Бұл жұмыс баспалдақтарды, өрттен қашу жолдарын және осыған ұқсас құрылыстарды салуға, әртүрлі нысандарда өрттен қорғану жаттығуларын жүргізуге, зауыттарда, мектептерде және басқа да нысандарда эвакуациялық жолдарды салуға және орналастыруға арналған стандарттарды әзірлеуге әкелді, бұл Кодекстің негізін құрайды. Осы зерттеу NFPA-ның «Өрттен қашуға арналған сыртқы баспалдақтар» (1916) және «Фабрика жұмысшыларын өрттен қорғау» (1918) атты алғашқы екі басылымының бастауы болды. 1921 жылы Өмірді қауіпсіз сақтау жөніндегі комитет кеңейтілді және олар 1927 жылы жариялаған нұсқа Ғимараттардан шығу кодексі деп аталды. Жаңа нұсқалар 1929, 1934, 1936, 1938, 1942 және 1946 жылдары жарық көрді. 1942 және 1946 жылдар аралығында болған бірқатар қасіретті өрттерден кейін, соның ішінде Бостондағы «Коконат Гроув» түнгі клубындағы 492 адамның өмірін қиған және Атлантадағы «Вайнкофф» қонақ үйіндегі 119 адамның өмірін қиған өрттерден кейін, Ғимараттардан шығу кодексі әлеуетті заңнама ретінде қолданыла бастады. Алайда, кодекстің тілі құрылыс мердігерлеріне арналған, заңдық нормативтік актілерге емес, сондықтан NFPA Кодексті қайта өңдеуге шешім қабылдады және кейбір түзетулер 1948, 1949, 1951 және 1952 жылғы басылымдарда жарияланды. 1957, 1958, 1959, 1960, 1961 және 1963 жылдары жарық көрген нұсқаларда тіл мен мазмұн одан әрі жетілдірілді. 1955 жылы NPFA101 үш жеке құжатқа бөлінді: NFPA101B (назар ауру үйлерін қамтиды) және NFPA101C (ішкі әрлеуді қамтиды). NFPA101C 1956 жылы екі басылым да алынып тасталғанша және тиісті бөлімдер негізгі мәтінге қайта енгізілгенше бір рет қайта қарастырылды. Өмірді қауіпсіз сақтау комитеті 1963 жылы қайта құрылды және 1966 жылғы алғашқы басылым толық қайта жаңартылды. Атауы Ғимараттар мен құрылыстардағы өрттен өмірді қауіпсіз сақтау кодексі деп өзгертілді. Барлық «кодекс тілі» (legalese) соңғы рет қайта қарастырылды және Кодекс үш жылдық циклмен қайта қаралып, қайта жариялануы шешілді. Кейіннен 1967, 1970, 1973 және 1976 жылдары жаңа нұсқалар жарық көрді. Комитет 1977 жылы қайтадан қайта құрылды және 1981 жылғы Кодекс нұсқасы қазіргі Кодекстің құрылымын көрсететін маңызды редакциялық және құрылымдық өзгерістерді қамтыды.
Ағымдағы өзгерту
NFPA әзірлеген кодекстер жаңа технологияларды және нақты өрт оқиғаларынан алынған тәжірибелерді ескере отырып, үнемі жаңартылып тұрады. 2003 жылы The Station түнгі клубында болған, 100 адамның қаза болуына және 200-ден астам адамның жарақаттануына әкелген өрт, түнгі клубтар мен көп адам жиналатын орындарға қатысты бірнеше түзетулерге жедел назар аударуға себеп болды.
Қазіргі код
Өмір қауіпсіздігі кодексі қауіпсіздік кодекстерінің арасында ерекше, өйткені ол жаңа және қолданыстағы құрылымдарға да қатысты қолданылады. Кодекстің жаңа редакциясы жергілікті заңға енгізілген кезде, қолданыстағы құрылымдарға сәйкестікке көшуге белгілі бір мерзім берілуі мүмкін, бірақ барлық құрылымдар кодекс талаптарына сай болуы керек. Кейбір жағдайларда, құзыретті орган бұрын мақұлданған ерекшеліктерді белгілі шарттармен пайдалануға рұқсат беруі мүмкін. Басқа жағдайларда жергілікті заң Кодексті қабылдау алдында қажет емес бөлімдерді алып тастау арқылы өзгертеді. Кодекстің бір бөлігі немесе толығымен қабылданған жағдайда, оның орындалуын жергілікті жоспарлау кеңестерінің инспекторлары, өрт сөндіру қызметтері, құрылыс инспекторлары, өрт сақшылары және басқа да құзыретті органдар мен мекемелер қамтамасыз етеді. Атап айтқанда, Өмір қауіпсіздігі кодексі ғимараттардағы, қоғамдық және жеке көлік құралдарындағы және басқа да адамдар тұратын орындардағы адам өміріне қауіп төндіретін факторларды қарастырады, бірақ бұл факторлар ғимараттың негізіне бекітілген, ғимаратқа тіркелген немесе адамдар тұруы үшін тұрақты бекітілген жағдайда ғана қолданылады. Ресми түрде қабылданбаған жағдайда да, Өмір қауіпсіздігі кодексі апаттардағы жауапкершілікті анықтау үшін маңызды дереккөз болып табылады, сондай-ақ көптеген кодекстер мен қатысты стандарттарды сақтандыру компаниялары демеушілік етеді. Өмір қауіпсіздігі кодексі Ұлттық электр кодексі NFPA 70, жанар май газы, механикалық, сантехника (жаңбыр сепкіштері және тұрақты құбырлар үшін), энергия және өрт кодекстері сияқты жүздеген басқа құрылыс кодекстерімен және стандарттармен үйлестірілген. Әдетте, Өмір қауіпсіздігі кодексі адамдарды тасымалдауға арналған көлік құралдары мен кемелерді жобалайтын сәулетшілер мен дизайнерлер қолданады. Өмір қауіпсіздігі кодексі апаттардағы жауапкершілікті анықтау үшін маңызды дереккөз болғандықтан, сақтандыру компаниялары оны тәуекелдерді бағалау және тарифтерді белгілеу үшін, сондай-ақ оқиғадан кейін сәйкестікті бағалау үшін пайдаланады. АҚШ-та "Life Safety Code" және "NFPA 101" сөздері NFPA-ның тіркелген тауарлық белгілері болып табылады. NFPA-ның Өмір қауіпсіздігі кодексінің толығымен немесе бір бөлігі елдің барлық аймақтарында жергілікті ереже ретінде қабылданады.