Кіріспе

Уоллес "Уолли" Смит Брокер (1931–2019) – американдық геохимик. 1931 жылдың 29 қарашасында дүниеге келген және 2019 жылдың 18 ақпанында қайтыс болған. Ол Колумбия университетінің Жер және қоршаған орта ғылымдары кафедрасының Ньюберри профессоры, Колумбияның Ламонт-Дохерти Жер обсерваториясының ғалымы және Аризона мемлекеттік университетінің тұрақты даму саласындағы ғылыми қызметкері болды. Ол жаһандық мұхит ағынын байланыстыратын жаһандық "конвейерлік белдеу" тұжырымын жасады және көміртек айналымы ғылымына, сондай-ақ химиялық іздеушілерді және изотоптық талдауды океанографияда қолдануға зор үлес қосты. Брокер "жаһандық жылыну" терминін танымал етті. Ол Crafoord сыйлығының және Vetlesen сыйлығының иегері болды.

Өмір

1931 жылы Чикагода туған ол Уитон колледжінде оқыды және Дж. Лоуренс Кулп, Пол Гаст және Карл Турэкянмен байланыс жасады. Уитон колледжінде ол әйелі Грейс Кардермен танысты. Броекер кейін Колумбия университетіне ауысып, 1953 жылы B.A., ал 1958 жылы Ph.D. дәрежесін алды. Колумбияда ол В. Морис Юингпен бірге Ламонт геологиялық обсерваториясында жұмыс істеді.

1975 жылы Броекер «Климаттың өзгеруі: біз айқын жаһандық жылынудың алдындамыз ба?» деген мақала жариялап, «жаһандық жылыну» терминін танымал етті; бұл фраза бұрын 1957 жылғы газеттік хабарламада Роджер Ревеллдің зерттеулері туралы айтылған болатын. Броекер ғылым журналисі Роберт Кунзигпен бірге климат ғылымы туралы есеп жазды. Бұл еңбекте Брокердің Колумбиядағы әріптесі Клаус Лакнердің атмосферадан көміртегіді ұстау жұмысы талқыланды, Броекер бұл шығарындыларды азайту және жаһандық жылынуға қарсы күресте маңызды рөл атқарады деп сенді. Броекер Нью-Йорк Таймс газетінде геоинженерлік саласындағы пионер ретінде сипатталды. Брокердің 8 баласы, 7 немересі және 7 шөбересі болды. Оның әйелі Грейс Э. Броекер 2007 жылы қайтыс болды. Олар 53 жыл бірге өмір сүрді. Броекер 2009 жылы Элизабет Кларкқа үйленді. Ол 2019 жылдың 18 ақпанында Нью-Йоркте жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Өліміне бірнеше күн қалғанда, ол әріптестеріне тікелей эфирде бейнеүндеу жолдап, адамзат жаһандық жылынуды тоқтату үшін жеткілікті жылдам әрекет етіп жатқан жоқ екенін айтты және ғылыми қауымдастықты «климаттық дағдарысқа қатысты одан да радикальды шешімдерді зерттеуге» шақырды.

Зерттеу

Брокердің зерттеу салаларына плейстоценнің геохронологиясы, радиокөміртекпен мерзімдеу және химиялық океанография кірді, оның ішінде тұрақты және радиоизотоптардың таралуына негізделген мұхиттың араласуы. Бұл зерттеулер көміртегі элементінің биогеохимиялық циклдары мен полярлық мұздар мен мұхит шөгінділерінде сақталған климаттың өзгеруінің жазбаларын қамтыды. Ол, әсіресе, мұздық дәуірде климаттың күрт өзгеруін тудыруда мұхиттың атқарған рөлін ашқандығымен, сондай-ақ әлемдік мұхиттардың айналымын байланыстыратын жаһандық «океан конвейері» идеясын дамытып, танымал еткенімен ең көп танылды. Дегенмен, оның еңбектері «конвейерден» әлдеқайда кеңірек; оның жұмысы көміртек циклы ғылымының негізі болып табылады, ал радиокөміртектерді палеокеанографияға қолдануы – осы саладағы маңызды жетістіктердің бірі. Оның мұхиттағы химиялық маркерлермен (трассерлермен) жұмысы қазіргі заманғы химиялық океанографияның негізгі бөлігі болып табылады. Шын мәнінде, Цун Хун Пэнгпен бірлесіп жазған «Tracers in the Sea» атты оқулығы жарық көргеннен кейін 25 жыл өтсе де, қазіргі ғылыми әдебиеттерде жиі сілтеме жасалады. Брокер термохалиндік айналымдағы режимдердің өзгеруі туралы зерттеулерінде былай деп жазды: «Жердің климат жүйесінің әртүрлі бөліктері өте нәзік, бірақ күшті байланыстармен байланысқандығына нақты дәлелдер бар. Климат жүйесі бұрын да бір режимден екіншісіне ауысқан. Біз жердің климат жүйесінің қалай жұмыс істейтінін түсінуге тырысамыз, соның арқылы режимдік өзгерістерді тудыру үшін не қажет екенін анықтауға ұмтыламыз. Осыны түсінгенше, болашақтағы климаттың өзгеруін дұрыс болжау мүмкін емес».

Стипендиялар мен марапаттар

Брокер Америка өнер және ғылым академиясының және Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі, Америка философиялық қоғамының тұрақты мүшесі, Америка геофизикалық одағының және Еуропа геофизикалық одағының мүшесі болды. Ол 1985 жылы Канада Корольдік қоғамынан теңіз ғылымдары саласындағы А.Г. Хантсман сыйлығын, геоғылымдар бойынша Крейфорд сыйлығын, 1996 жылы Ұлттық ғылым медалін, Америка геофизикалық одағының Морис У. Юинг медалін, Ұлттық ғылым академиясының Александр Агассиз медалін, Еуропа геохимия қауымдастығының Урей медалін, Геохимиялық қоғамның В.М. Голдшмидт сыйлығын, Г. Унгер Ветелсен қорының Ветлесен сыйлығын, Лондон геологиялық қоғамының Волластон медалін, Америка геофизикалық одағының Роджер Ревелл медалін, Оңтүстік Калифорния университетінің Тилер сыйлығын (қоршаған ортаны қорғау саласындағы жетістіктері үшін), Асахи Гласс қорының «Көк планета» сыйлығын, 2008 жылы Филадельфиядағы Франклин институтының Бенджамин Франклин медалін (Жер және қоршаған орта ғылымдары саласында), сондай-ақ 2008 жылы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award сыйлығын (Климаттың өзгеруі саласында) алды. 2008 жылы Брокер ғылымдағы ерекше жетістіктері үшін Балзан сыйлығының иегері атанды. Оның еңбегін Энрик Банда (Барселонадағы Жер ғылымдары институтының геофизика профессоры) бағалады:

2009 жылы Брокер климаттық өзгерістер санатындағы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award сыйлығымен марапатталды, өйткені ол әлемдік мұхиттарды зерттеу арқылы «Жер жүйесі ғылымын дамытуға үлкен үлес қосты, бұл ғылым жаһандық климаттың өткен және қазіргі кездегі өзгерістерін түсінуге негіз болды». Сыйлық сертификатында оның «кең көзқарасы» да аталып өтті, ол оны «күрт климаттық өзгерістердің механизмдерін» анықтауға мүмкіндік берді. Брокер Кембридж университетінен, Оксфорд университетінен, Пенсильвания мемлекеттік университетінен, Гарвард университетінен және Оңтүстік методистік университетінен, сондай-ақ басқа да университеттерден құрметті докторлық дәрежесін алды. 2015 жылдың 28 мамырында Гарвард университеті оған құрметті докторлық дәреже тағайындады.