Кіріспе

Австралиялық крикет төңкерісі 1879 жылғы Сидней төңкерісі – халықаралық крикет матчының алғашқы кезеңінде болған тәртіпсіздік оқиғасы. Бұл 1879 жылдың 8 ақпанында қазіргі Сидней крикет алаңында (сол кезде Ассоциация алаңы деп аталған) Дейв Грегори басқарған Жаңа Оңтүстік Уэльс және Лорд Харрис басқарған Англия командасы арасындағы матч кезінде орын алды. Төңкерістің себебі даулы шешім болды, яғни Австралияның жұлдызды ойыншысы Билли Мёрдокты ағылшындардың қызметкері, Викториялық Джордж Колтардтың шығарып жіберуі. Бұл шешімге көрермендер арасында наразылық туды, көптеген адамдар алаңға басып кіріп, Колтард пен бірнеше ағылшын ойыншыларын ұрып-сапалады. Жаңа Оңтүстік Уэльс павильонындағы заңсыз құмар ойыншылар, үй командасына үлкен сомада ставка салғандықтан, туристер жеңіске жақын тұрғандықтан төңкеріске ықпал еткен деген күдік туды. Ашудың себебін түсіндіру үшін тағы бір теория бар: колониялар арасындағы бәсекелестік, яғни Жаңа Оңтүстік Уэльс көрермендері Викториялық төрешінің өрескелдігін сезінді. Ойын тоқтатылған кезде Мёрдокты алмастыруға ойыншы жіберілмеді. Жаңа Оңтүстік Уэльстің капитаны Лорд Харристі төреші Колтардты алмастыруға шақырды, оны тиімсіз немесе жақындық танытқан деп есептеді, бірақ ағылшын әріптесі бас тартты. Екінші төреші, болашақ премьер-министр Эдмунд Бартон, Колтард пен Лорд Харристі қорғап, Мёрдокқа қарсы шешімнің дұрыс екенін және ағылшындардың дұрыс әрекет еткенін айтты. Ақырында Грегори Колтардты алмастырмай, ойынды жалғастыруға келісті. Бірақ көрермендер алаңдаулылық тудырып, ойын күні тоқтатылды. Жексенбідегі демалыстан кейін Лорд Харристің командасы бір иннингпен жеңіске жетті. Төңкерістен кейін Англия командасы Сиднейдегі қалған ойындарын жоққа шығарды. Оқиға Англия мен Австралияда көп пікір тудырды. Австралияда газеттер бірауыздан тәртіпсіздікті айыптап, оны ұлттық ұят және жаңағы қарым-қатынастардың бұзылуы деп бағалады. Лорд Харристің оқиға туралы ашық хаты ағылшын газеттерінде жарияланды және Австралия газеттері қайта басып шығарғанда Жаңа Оңтүстік Уэльсте жаңа наразылық тудырды. Жаңа Оңтүстік Уэльс крикет қауымдастығының жауап ретінде жазған қорғаныс хаты қарым-қатынасты одан әрі нашарлатты. Бұл оқиға ағылшын-австралиялық крикет қарым-қатынасының болашағына қауіп төндірген жақсы қарым-қатынастың бұзылуына әкелді. Бірақ, крикет билігі арасындағы шиеленіс Лорд Харрис 1880 жылы Лондондағы "Овал" стадионында саяхаттаушы австралиялықтарға қарсы Англия құрамасын жетектеуге келіскенде басылды; бұл матч төртінші Тест матчы болды және ағылшын-австралиялық Тест матчтарының дәстүрін бекітті.

Өмірбаян

Англияның Австралияға крикет турлары 1861 жылы басталды, және сәтті болғанымен, алғашқы тестілік матч 1877 жылы өткізілгеніне қарамастан, 1879 жылы әлі де даму кезеңінде болды. Командалардың сапасы әртүрлі болды; промоутерлер ең жақсы крикетшілерді іздесе де, олар шарттарға келісуі керек еді. Сонымен қатар, көптегендер ұзақ теңіз сапарына, турға және кері сапарға уақыт бөле алмады – сапардың өзі екі айға дейін созылуы мүмкін еді. 1868 жылы Австралия аборигендерінің турынан басқа, 1878 жылы Дейв Грегори басқарған науқан Англияға жасалған алғашқы маңызды австралиялық тур болды. Тур жалпы алғанда сәтті деп есептелді; ең жарқын сәт – австралиялықтардың В.Г. Грейсті қамтитын, өте күшті Мэрилебон Крикет клубын төрт сағаттан кем уақытта жеңгені болды. Осы жетістіктің артығын алуға тырысқан Мельбурн Крикет клубы – Халықаралық крикет бойынша Австралиялық Бақылау кеңесі 1905 жылға дейін құрылмады – сол кездегі көрнекті әуесқой крикетші Лорд Харристі Австралияға командамен жетектеуге шақырды. Команда бастапқыда толығымен әуесқойлардан тұруы керек еді, бірақ екі кәсіби Йоркшир боулингшісі, Джордж Улитт пен Том Эммет, екі Миддлсекс ойыншысы қайғыға ұшырағандықтан тур командасына қосылды. Әуесқойлар мен кәсіпқойлар арасындағы басты айырмашылық – әлеуметтік мәртебе болды, және әуесқойлар ойнағаны үшін ақы алмаса да, олар кәсіби ретінде алғаннан әлдеқайда көп "қаржылық шығыстарды" алды. Командада екі кәсіби ойыншы болғанына қарамастан, ағылшындарды «Джентльмендер» деп атады, бұл әуесқойларға қатысты эвфемизм. Улитт пен Эммет командаға қосылғаннан кейін, олар боулингтің көп бөлігін өздеріне алды, және комментаторлар Харрис оларды тым көп жүктеді деп ойлады. Сол кезде ағылшын крикетіне әуесқойлар басымдық берді. Әдетте Харроу және Итон сияқты жеке мектептерде, Оксфорд және Кембридж сияқты университеттерде білім алған олар үшін спорт көбінесе әлеуметтік демалыс еді. Ал, 19-ғасырдың әлеуметтік стандарттары бойынша австралиялықтар дөрекі, шулы және мәдениетсіз деп есептелді. Нед Келли сияқты қарақшылар Австралияда қарақшылар мәдениеті бар деген пікірді күшейтті. XIX ғасырдағы Австралияда спорт алаңдарында мас көрермендер мен құмар ойыншылар арасында зорлық-зомбылық, әжуалау және ұятсыз сөздер жиі кездесетін, ал құмар ойындардың таралуы көпшілік арасында тәртіпсіздіктің басты себебі ретінде қарастырылды. 1878 жылғы Англияға жасалған тур кезінде ойыншылардың мінез-құлқына қатысты көптеген алаңдатарлық жағдайлар болды, ал Грегоридің командасы тазартылмаған және шулы деп есептелді. Алдау 19-ғасырдың австралиялық крикетінде жиі кездесетін құбылыс болды, ал отарлар арасындағы бәсекелестік күшті болды – қазіргі Австралия штаттары 1901 жылы федерацияға дейін бөлек отарлар болып саналды. Шын өмірдегідей, спорттық бәсекелестік ең көп халқы бар және саяси жағынан ең күшті екі отар, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория арасында ең қатыгез болды. Отарлар арасындағы Сидней немесе Мельбурн Австралияның астанасы бола ма деген мәңгілік дау ақырында екі қаланың арасында Канберраның салынуына келісім берді. Спортқа қатысты екі отардың да крикет әкімшілері шекарадан тыс әріптестерін әлсіретуге тырысты. Ал алаңдағы матчтарда "тізе көтеру" соғыстары басым болды. Екі отар да қарсыластардың ойыншыларын тежеу үшін физикалық қорқытуды қолдану үшін өз командаларын шекаралық және кейде ашық түрде заңсыз боулинг әрекеттері бар ойыншылармен толықтыруға тырысты. Грегоридің әрекеті өте күмәнді деп есептелді, ол өзінің Жаңа Оңтүстік Уэльс командасында заңсыз боулингке көз жұмған саясатты ұстанды. Осы отарлар арасындағы алауыздық пен соғысқа бейім австралиялық спорт мәдениетінің аясында төңкеріс болды. Грегоридің 1878 жылғы австралиялық командасы үйге оралғаннан кейін көп ұзамай Лорд Харристің ағылшын командасы келді. Австралия бірінші матчты 10 қақпамен жеңіп алды. Бұл матч кейін тарихтағы үшінші тестілік матч ретінде танылды. Жаңа Оңтүстік Уэльстің пассивтері Фред Споффорт – өзінің айбынды жылдамдығы үшін «Шайтан» деп аталды – матчта 13 қақпа алды, соның ішінде тарихтағы алғашқы тестілік хет-трик. Келесі тур матчы Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы өтті және 24 қаңтарда Сиднейдегі Ассоциация алаңында басталды. Жаңа Оңтүстік Уэльс бес қақпамен жеңіске жетті, бірақ Споффорт – матч басталғаннан бір күн бұрын білезігін бұғатып, үй командасынан шығып қалды – және Грегори, жаттығудан қатыспағаны және болмауына түсінік бермегені үшін командадан шығарылды.

Беттестіру

Ағылшын XI (Лорд Харрис басшылығымен) мен Грегори капитанындағы Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы үшінші тур матчы және екінші ойын 7 ақпанда Ассоциация алаңында басталды. Колтард – Мельбурн командасының алаңды дайындаушысы, бірақ ол әлі бірінші сыныпты крикетте дебют жасаған жоқ. Колтард Тест матчынан кейін Харристің командасымен Мельбурннен бірге келді. Жаңа Оңтүстік Уэльс Эдмунд Бартонды таңдады, ол кейіннен Австралияның бірінші премьер-министрі болды. Грегори мен Споффорт команда құрамында болғандықтан, букмекерлер ағылшындардың жеңісіне тартымды коэффициенттер ұсынды, ал Жаңа Оңтүстік Уэльс бұрынғы матчта одан да нашар құраммен жеңіске жеткендіктен, үлкен қолдауға ие болды. "Сидней Морнинг Геральд" газеті "павильонда ашық түрде тікелей ставкалар жасалғанын" айыптап, құмар ойындарға тыйым салынғаны туралы ескертулерге қарамастан, бұл жағдайға наразылық білдірді. Лорд Харрис жеребе тастап, соққы жасауды жөн көрді. Шамамен 4000 көрерменнің алдында сағат 12:10-да А.Н. Хорнби мен А.П. Лукас Англия иннингін ашты. Том Эммет соңғы жеті қақпаны алып, 8/47 есебімен ойынды аяқтады. Мёрдок 82 ұпай жинап, жергілікті жанкүйерлердің назарында батыр атанды. Кейіннен "Waltzing Matilda" атты австралиялық халық әнінің авторы атанған жас Банжо Патэрсон да алаңға басып кірді. 10 000 көрерменнің арасында шамамен 2000-ы тәртіпсіздікке қатысты. 10 ақпанда "Сидней Морнинг Геральд" газеті тәртіпсіздікке қатысқандардың санын "ең көп дегенде 2000 адам" деп бағалады. 31 мамырда Харристің хаты жарияланғаннан кейін The Argus газеті одан да аз санды атап, "тек бірнеше жүз адам қарсылық білдірді. Көбірек зорлық-зомбылық көрсеткендердің саны одан да аз болды, және олар көпшіліктің жақсы ниетті адамдарымен бақыланды". Колтардты итеріп жібергенде, оны қолдау үшін алаңға қайтқан Лорд Харриске қамшымен немесе таяқпен соққы берді, бірақ ол жарақат алмады. Хорнби, бұрын Харриске капитандыққа ұсынылған, бірақ одан бас тарған, Харристің шабуылшысын ұстап алып, "оны жеңіспен павильонға жеткізді"; кейін ол қате адамды ұстағаны айтылды. Хорнбиге де шабуыл жасалып, көйлегін жоғалтуға айналды. Эммет пен Улиетт қорғану үшін әрқайсысы бір бұтақ алып, Лорд Харристі бірнеше жанкүйерлердің көмегімен алаңнан шығарды. Осы уақытта халықтың ашуы күшейді және толқудың күшеюіне қатысты қорқыныш пайда болды, себебі көрермендер Хорнбидің тұтқынына босатуға тырысады деп күдіктенді. Алайда, ойыншылар павильонға эвакуацияланғанда тек итерісу болды, ал жарақаттар ұсақ кесулер мен көк нүктелермен шектелді. Алаңда болған ағылшын теңіз капитанының шляпасын көзіне тартты және кейбір көрермендер оны сөзбен қорлады. 30 минуттан кейін алаң тазартылды. Алаң толық тазарғаннан кейін, Гарристің сөзіне сүйенсек, Грегори Колтардты алмастыруды талап етті. Харрис келіспегенде Грегори: "Олай болса, ойын аяқталды" деді. Харрис Бартоннан матчты тікелей жеңіс ретінде талап етуге бола ма деп сұрады. Бартон: "Егер соққышылар қайтып келмесе, мен оны екі минут ішінде беремін" деді. Харрис Бартоннан Грегоридің ниетін анықтау үшін онымен сөйлесуін сұрады. Бартон шыққанда ол Алик Баннерман мен Нат Томсонның Жаңа Оңтүстік Уэльс иннингін жалғастыратынын мәлімдеді. Олар алаңға кіріп, қақпаларға жетті, бірақ допты алуға үлкермес бұрын, көрермендер тағы да алаңға басып кірді және ойынның соңына дейін сонда қалды. "Сидней мейлі" газетінің хабарлауынша, шамамен 90 минут ойын уақыты жоғалған. Лорд Харрис алаңдағы орнын сақтап, "көрермендер арасында мұстағы шаша отырып", "тік тұрып", аренадан кетуі жеңіліске әкеледі деп қорқып тұрды. Жексенбі демалыс күні болғандықтан, матч дүйсенбі, 10 ақпанда қайта басталды. Лорд Харрис көрермендерді "айқайлаған бұқара" деп атап, "Мен әлі күнге дейін Колтардтың қасиеттері туралы пікірімді өзгертудің немесе оның келісімін өкінудің еш себебін көрмедім, және бүкіл командамен келісемін" деді. Мельбурн крикет клубы ұйымдастырған қоштасу кешінде Харрис тонау туралы алғаш рет ашық айтты. Ол өзінің командасына Жаңа Оңтүстік Уэльс баспасөздерінің бір бөлігінің қалай қарағанын сынады, олар "мүмкін емес", "бірақ күмәнді сыпайылықпен", оларды "серуендеп жүрген актерлердей, әдемілердің тобындай емес" деп сипаттады. Олар көптеген көрермендерді тартты, округтер оларды қабылдамағаны үшін өкініш білдірді. Ақырында Суррейдің хатшысы К.В. Алкок лорд Харристен австралиялықтармен ойнау үшін өкілдік команда құруды сұрады, ал Грейс делдал ретінде әрекет етті. Австралиялықтар үшін, лорд Харрис өзінің капитаны Мёрдок пен жетекші ойыншысы Споффортпен жеке қарым-қатынасқа ие болды, әсіресе олардың лақтыруға қарсы ұстанымдары ортақ болды. Келісімге қол жеткізілді, және лорд Харрис команданы басқаруға келіскенімен, атақты Сидней матчында ойнаған үш крикетші – Хорнби, Эммет және Улиетт – ойнаудан бас тартты. Харрис үш Грейс ағасы да бар күшті команда құрады, ал Австралия, күшті қарсыластармен кездеспеген және жұлдызды лақтырушы Фред Споффортсыз, 45 000 көрерменнің алдында бес қақпамен жеңіліске ұшырады. Кейіннен тарихтың төртінші Тест матчы және Англияда өткен алғашқы матч ретінде танылған бұл ойын, нәтижесінен гөрі Англия мен Австралия арасындағы крикет турларының дәстүрі бекітілгенімен маңыздырақ болды. Жалпы алғанда, тур қаржылық жағынан сәтті болды және қарым-қатынасты жақсартуға тиімді болды; команда тур соңында Лондонның мэрімен қабылданды және сыйлықтар алды. Пайда көп болды және екіжақты крикет қарым-қатынасы туралы хабардарлық артты.