Томас Уэнтворт Уиллс: Австралия спортының негізін қалаушысы

Кіріспе

Австралиялық спортшы (1835–1880)

Австралиялық спортшы Томас Уэнтуорт Уиллс (19 тамыз 1835 – 2 мамыр 1880) – Австралияның алғашқы маңызды крикетшісі және Австралиялық футбол ережелерінің негізін қалаушы саналатын австралиялық спортшы. Уиллс британдық Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясында, тұтқыннан тараған бай отбасында дүниеге келді. Ол өзінің әкесі, жер иесі және саясаткер Горацио Уиллстің иелігіндегі станцияларда, қазіргі Виктория штатында өсті. Бала кезінде ол жергілікті аборигендермен дос болып, олардың тілі мен әдет-ғұрыптарын үйренді. 14 жасында Уиллс Англияға Регби мектебінде оқуға барып, онда крикет командасының капитаны болды және регби футболының алғашқы нұсқасын ойнады. Регбиден кейін Уиллс Кембридж университетінің атынан жыл сайынғы Оксфордқа қарсы крикет матчында өнер көрсетті, сондай-ақ Кент және Мэрилебон крикет клубы үшін бірінші класта ойнады. Тактикалық ойға ие, шебер боулер және жан-жақты ойыншы ретінде ол Англиядағы ең жақсы жас крикетшілердің бірі саналды. 1856 жылы Викторияға оралған Уиллс Виктория крикет командасының капитаны болып, колонияаралық матчтарда бірнеше рет жеңіске жетті. Ол Мельбурн крикет клубында ойнады, бірақ оның әкімшілігімен жиі қақтығысты, оның еркелігі мен бәсекелес клубтарға кетуі олардың қарым-қатынасын қиындатты. 1858 жылы крикетшілерге қысқы ойын табу үшін ол "заң кодексімен" футбол клубын құруды ұсынды. Ол сол қыста Мельбурн командасының капитаны болды, ал 1859 жылы оның ережелерін – Австралиялық футбол ережелерінің негізін жазды. Мансабында ол және оның туысы Х.К.А. Харрисон ойынды ойыншы, төреші және әкімші ретінде одан әрі дамытты. 1861 жылы, атақ-даңқының шыңында Уиллс Квинслендтің шұғылалы аймағына барып, жаңа отбасылық станцияны басқаруға көмектеседі. Оның келгеннен кейін көп ұзамай, әкесі мен 18 станция қызметкері аборигендердің жасаған ең ірі шабуылында қаза тапты. Уиллс аман қалды және 1864 жылы Викторияға оралды, ал 1866–67 жылдары Австралия бойынша саяхаттаған аборигендер крикет командасын капитан-бапкер ретінде жетектеді. Даулы мансабында Уиллс крикеттің әуесқойлық және кәсіби аражігін бұзды және қорқыту тактикасын насихаттады деп айыпталды, мысалы, басынан жоғары лақтырылатын доп. Сондай-ақ, ол спорт ережелерін алдауға дейін бұрып, әсіресе, допты лақтыру арқылы беделге ие болды. Ол осымен мақтанып, 1872 жылы Австралияның ең үздік матчында алғашқы рет ереже бұзған крикетші болды. Виктория командасынан шығарылған Уиллс 1876 жылы қайта оралуға тырысты, бірақ ол өткен дәуірдің қалдығы саналды. Осы кезеңде ол Австралияның алғашқы ұйымдастырылған әйелдер крикет командасын қолдады. Оның соңғы жылдары әлеуметтік оқшаланумен, қарыздардан қашумен және мас ішімдікпен сипатталды, бұл соққыдан кейін пайда болған посттравматикалық стресс синдромының (ПТСР) белгілерін басуға бағытталған болды. 1880 жылы, делирийден зардап шеккен Уиллс өзін жүрегіне пышақтап өлтірді. Австралияның алғашқы спорттық жұлдызы Уиллс қайтыс болғаннан кейін ұмытылған, бірақ 1980-жылдардан бастап австралиялық мәдениетте қайта жандануды басынан өтті. Бүгінде ол трагедиялық спорттық кейіпкер ретінде және Австралияның түпкілікті және еуропалық тұрғындары арасындағы келісімнің символы ретінде сипатталады. Ол сонымен қатар "футбол тарихындағы соғыстардың" орталық тұлғасына айналды – аборигендердің доп ойыны, Марн Грук, Австралиялық футболдың ерте дамуына әсер еткені туралы дау. Биограф Грег де Мурдың айтуынша, Уиллс "барлық ақымақтығымен, бұзылған теңдікпен және өзін-өзі жоюмен жалғыз тұр – дәуірдің ең үздік крикетшісі және футболшысы".

Thomas Wentworth Wills (19 August 1835 – 2 May 1880) was an Australian sportsman who is credited with being Australia's first cricketer of significance and a founder of Australian rules football. Born in the British penal colony of New South Wales to a wealthy family descended from convicts, Wills grew up in the bush on stations owned by his father, the squatter and politician Horatio Wills, in what is now the state of Victoria. As a child, he befriended local Aboriginal people, learning their language and customs. Aged 14, Wills went to England to attend Rugby School, where he became captain of its cricket team and played an early version of rugby football. After Rugby, Wills represented Cambridge University in the annual cricket match against Oxford, and played at first class level for Kent and the Marylebone Cricket Club. An athletic bowling all rounder with tactical nous, he was regarded as one of the finest young cricketers in England. Returning to Victoria in 1856, Wills achieved Australia wide stardom captaining the Victoria cricket team to repeated victories in intercolonial matches. He played for the Melbourne Cricket Club but often clashed with its administrators, his larrikin streak and defections to rival clubs straining their relationship. In 1858, seeking a winter pastime for cricketers, he called for the formation of a "foot ball club" with a "code of laws". He captained a Melbourne side that winter, and in 1859 co wrote its laws—the basis of Australian rules. Over their careers, he and his cousin H. C. A. Harrison further developed the game as players, umpires and administrators. In 1861, at the height of his fame, Wills went to outback Queensland to help run a new family station. Soon after his arrival, his father and 18 station personnel died there in Australia's largest massacre of colonists by Aboriginal people. Wills survived and returned to Victoria in 1864, and in 1866–67, he led an Aboriginal cricket team on an Australian tour as its captain coach. In a career marked by controversy, Wills subverted cricket's amateur professional divide, and was accused of popularising intimidatory tactics, such as the head high bouncer. He also earned a reputation for bending sporting rules to the point of cheating, in particular throwing. This he boasted about, and in 1872 he became the first cricketer to be called in a top class Australian match. Dropped from the Victorian team, Wills failed in an 1876 comeback attempt, by which time he was considered a relic of a bygone era. During this period, he supported Australia's first organised women's cricket team—the only prominent male cricketer to do so. His final years were characterised by social alienation, flights from creditors, and heavy drinking, likely as a means of numbing post traumatic stress disorder (PTSD) symptoms that resaulted from the massacre. In 1880, suffering from delirium tremens, Wills fatally stabbed himself in the heart. Australia's first sporting celebrity, Wills fell into obscurity after his death, but has undergone a revival in Australian culture since the 1980s. Today he is described as an archetypal tragic sports hero and as a symbol of reconciliation between Indigenous and non Indigenous Australians. He has also become the central figure in "football's history wars"—an ongoing dispute over whether Marn Grook, an Aboriginal ball game, influenced early Australian rules. According to biographer Greg de Moore, Wills "stands alone in all his absurdity, his cracked egalitarian heroism and his fatal self destructiveness—the finest cricketer and footballer of the age".

Отбасы және ерте жылдары

Уиллс 1835 жылғы 19 тамызда қазіргі Канберраның жанындағы Молонгло жазығында, британдық жазалау колониясы – Жаңа Оңтүстік Уэльсте (қазіргі Австралия штаты) Хорацио мен Элизабет (құрметті әкесі Макгуайр) Уиллстің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Том – Австралиядағы қылмыстық әулеттің үшінші буыны: анасының ата-анасы ирландтық сотталғандар болса, әкесінің атасы Эдвард – ағылшын қарақшы, қарулы тонау үшін берілген өлім жазасы көлікке айырды және 1799 жылы "тозақ кемесі" Хиллсборомен Ботани шығанағына келді. 1803 жылы Эдвард шартты түрде кешірілді, Сиднейде еркін әйелі Сарамен (құрметті әкесі Хардинг) сауда арқылы байлыққа ие болды. Ол 1811 жылы, Горацио туғанға дейін бес ай бұрын қайтыс болды, ал Сара Австралияның алғашқы газетінің иесі Джордж Хоуға тұрмысқа шықты. Көбінесе өзін-өзі тәрбиелеген Хорацио жас кезінен бастап Газет кеңсесінде жұмыс істеді, 1832 жылы редактор болды, сондай-ақ сол жылы Параматтадан келген жетім Элизабетпен танысты. Олар 1833 жылғы желтоқсанда үйленді. Туғаннан кейін он жеті ай өткен соң Том Сиднейдегі Сент-Эндрюде мемлекет қайраткері Уильям Уэнтуорттың құрметіне Томас Уэнтуорт Уиллс деп крещение алды. Уиллс Уэнтуорттың валюталық жазбалары мен эмансипациялық қозғалысына сүйене отырып, ұлттық журналында "Валюталық бала" (1832–33) Австралия республикасын құруға алғашқы шақыру жасады. 1830-жылдардың ортасында Хорацио мал шаруашылығына көшті және отбасымен бірге Молонгло өзенінің жанындағы Бура Бура қой шаруашылығына көшті. Том ерте жасынан спортқа бейім болды, бірақ денсаулығына қатысты қиындықтарға тап болды, 1839 жылы ата-анасы оның жазылуына "күдікпен" қарады. Келесі жылы Томас Митчеллдің "Австралия Феликс" есебіне сүйене отырып, Уиллстер бақташылар мен олардың отбасыларымен бірге Порт-Филлип округіндегі (қазіргі Виктория штаты) Грампиан тауларына оңтүстікке қарай көшті. Олар Вильям тауында тоқтады, содан кейін Арарат тауының етегіне бірнеше шақырым қашықтықта қоныстанды, Хорацио оны "Нұхтың кемесі сияқты, біз онда демалдық" деп атады. Грампианда болған кезде Хорацио діни ынтаға берілді; кейде оның күнделігі сиқырлауға дейін төмендеді, бірқатар ғалымдардың пікірінше, "мүмкін тіпті ақылсыздыққа" ұшырады. Ол өзі мен Томнан өмірін Жоханның Жақсы Жаңалықтарына негіздеуді өтінді. Шатырларда тұратын Уиллс отбасы Лексингтон (қазіргі Мойстонның жанында) деп аталатын үлкен жерді иеленді, бұл аймақ Джаб Вуррунг аборигендерінің бас қосу орыны ретінде пайдаланылды. Отбасы мүшелерінің айтуынша, Том сол аймақтағы ақ балалардың бірі болғандықтан, "аборигендермен көп араласты". Бала кезінен бергі корроборилер туралы әңгімелерінде туысы Х. К. А. Харрисон Томның абориген әндерін үйрену қабілетін, олардың дауысын және қимылдарын еліктеуін, "олардың тілін өздері сияқты еркін сөйлей білуін" еске алды. Ол аборигендердің ойындарын ойнаған болуы мүмкін. Хорацио ұлының аборигендермен туыстығы туралы жылы сезімдермен жазды және жергілікті тайпаларға Лексингтонда өмір сүруге және аң аулауға рұқсат берді. Алайда, ауданның аборигендерді қорғау басшысы Джордж Огастус Робинсон Хорацио мен басқа жергілікті қоныстанушыларды аборигендерді өлтіруге кінәлады. Ол аймақтағы қақтығыстарды тудырған "алыс жыртқыш тайпаларды" айыптады, ал аборигендерді өлтіргенін мойындауға ең жақын сәтте губернатор Чарльз Ла Тробеге жазған хатында: "біз өзін-өзі қорғау үшін бізді жағымсыз салдарларға түсіретін шараларға мәжбүр боламыз". Томның алғашқы сіңлісі Эмили 1842 жылғы Рождество күні дүниеге келді. 1846 жылы Уиллс Мельбурндағы Уильям Бриквуд мектебінде оқуға түсті, онда ол Хорационың ағасы Томаспен (Томның құрметіне аталған), Викториялық сепаратист және Уиллс отбасының теңіз саудасындағы серіктесі, сотталған Мэри Рейбидің күйеуімен бірге тұрды. Том мектепте алғашқы крикет матчтарында ойнады және клубтың вице-президенті Бриквуд арқылы Мельбурн крикет клубымен байланысқа келді. 1849 жылы, Уиллстің Мельбурндағы оқуы аяқталған кезде, оның отбасы Седрик, Хорас және Эгберт інілерімен толықты. Хорацио балаларының, әсіресе Томның біліміне қатысты амбициялық жоспарлар жасады:
Қазір математикалық және классикалық білімге деген құштарлығымды қатты өкінемін. Бос өкініш! Бірақ менің ұлым! Ол менің тәжірибемді лайықты деп таныса екен! Ол үшін мен аман қалсам екен, елге пайдалы болар еді. Мен әкемнің қамқорлығын ешқашан сезінбедім.

Wills was born on 19 August 1835 on the Molonglo Plain near modern day Canberra, in the British penal colony (now the Australian state) of New South Wales, as the elder child of Horatio and Elizabeth (née McGuire) Wills. Tom was a third generation Australian of convict descent: his mother's parents were Irish convicts, and his paternal grandfather Edward was an English highwayman whose death sentence for armed robbery was commuted to transportation, arriving in Botany Bay aboard the "hell ship" Hillsborough in 1799. Granted a conditional pardon in 1803, Edward became rich through mercantile activity in Sydney with his free wife Sarah (née Harding). He died in 1811, five months before Horatio's birth, and Sarah remarried to convict George Howe, owner of Australia's first newspaper, The Sydney Gazette. Mainly self educated, Horatio worked in the Gazette office from a young age, rising to become editor in 1832, the same year he met Elizabeth, an orphan from Parramatta. They married in December 1833. Seventeen months after his birth, Tom was baptised Thomas Wentworth Wills in St Andrew's, Sydney, after statesman William Wentworth. Drawing on Wentworth's pro currency writings and the emancipist cause, Horatio, in his nationalist journal The Currency Lad (1832–33), made the first call for an Australian republic. Horatio turned to pastoralism in the mid 1830s and moved with his family to the sheep run Burra Burra on the Molonglo River. Tom was athletic early on but also prone to illness, his parents at one stage in 1839 "almost [despairing] of his recovery". The following year, in light of Thomas Mitchell's account of "Australia Felix", the Willses overlanded south with shepherds and their families to the Grampians in the colony's Port Phillip District (now the state of Victoria). After squatting on Mount William, they moved a few miles north through the foothills of Mount Ararat, named so by Horatio because "like the Ark, we rested there". Horatio went through a period of intense religiosity while in the Grampians; at times his diary descends into incantation, "perhaps even madness", according to a number of scholarly assessments. He implored himself and Tom to base their lives upon the Gospel of John. Living in tents, the Wills family settled a large property named Lexington (near present day Moyston) in an area used by Djab wurrung Aboriginal clans as a meeting place. According to family members, Tom, as one of the few white children in the area, "was thrown much into the companionship of aborigines". In an account of corroborees from childhood, his cousin H. C. A. Harrison remembered Tom's ability to learn Aboriginal songs, mimic their voice and gestures, and "speak their language as fluently as they did themselves, much to their delight." He may have also played Aboriginal sports. Horatio wrote fondly of his son's kinship with Aboriginal people, and allowed local clans to live and hunt on Lexington. However, George Augustus Robinson, the district's Chief Protector of Aborigines, implicated Horatio and other local settlers in the murder of Aboriginal people. Horatio blamed "distant predatory tribes" for provoking hostilities in the area, and the closest he came to admitting that he had killed Aboriginal people was in a letter to Governor Charles La Trobe: " we shall be compelled in self defence to measures that may involve us in unpleasant consequences". Tom's first sibling, Emily, was born on Christmas Day 1842. In 1846 Wills began attendance at William Brickwood's School in Melbourne, where he lived with Horatio's brother Thomas (Tom's namesake), a Victorian separatist and son in law of the Wills family's partner in the shipping trade, convict Mary Reibey. Tom played in his first cricket matches at school and came in contact with the Melbourne Cricket Club through Brickwood, the club's vice president. By 1849, the year Wills' schooling in Melbourne ended, his family had grown to include brothers Cedric, Horace and Egbert. Horatio had ambitious plans for the education of his children, especially Tom:
I now deeply vainly deplore my want of a mathematical and classical education. Vain regret! But my son! May he prove worthy of my experience! May I be spared for him—that he may be useful to his country—I never knew a father's care.

Регби мектебі

Уиллстің әкесі оны 1850 жылдың ақпанында он төрт жасында Англияға, сол кезде елдегі ең беделді мектеп саналған Регби мектебінде оқуға жіберді. Балалары үшін жасаған жоспарында Хорацио Томның Кембридж университетінде құқық білімін алып, Австралияға "атақты маман" ретінде оралуын қалады. Том бес айлық теңіз сапарынан кейін Лондонға келді. Ол мектептен демалысқа шыққанда әкесінің әпкесі Сарамен бірге тұрды. Сара күйеуі, сотталған Уильям Редферн қайтыс болғаннан кейін Сиднейден көшіп келген еді. Атақты директор Томас Арнольд жасаған реформалар Регбиді "батырлық христиандыққа" толы ортаға, Уиллстің "спортқа құштарлық" сезімін қалыптастырған орынға айналдырды. Уиллс Эванс үйіне келгеннен кейін бір апта ішінде крикетпен айналыса бастады. Басында ол төменнен лақтырып ойнады, бірақ ол көне стиль деп есептелді, сондықтан ол қолды дөңгелектей бұрып лақтыруға көшті. Ол осы стильді қолданып, алғашқы допты соққымен құлатты және: "Мен боулер екенімді сезіндім" деді. Уиллс көп ұзамай үйіндегі крикет статистикасы бойынша көшбасшы болды. Ойнағанда ол мықты қорғанысы бар "жазалаушы" болды, бірақ сол кезде әуесқойлардан көркем ойын күтілгендіктен, Уиллстің стилі жоқ деп айтылды. 1852 жылдың сәуір айында он алты жасқа толғанда ол Регби мектебінің XI құрамына қосылды. Бірнеше айдан кейін "Лордс" стадионында "Мэрилебон" крикет клубына қарсы өткен алғашқы ойынында ол 12 қақпаны құлатты. Оның сол жылы көрсеткен нәтижесі Регбиді Англия крикетінің ең үздік мектебі ретінде бекітті, бірақ анонимді сыншылар баспасөз беттерінде оның допты лақтыруы үшін жазаланбауы керек деді. Регби жаттықтырушысы Джон Лиллиуайт, боулинг бойынша сарапшы саналған ол шәкіртінің қорғанына тұрып, оны одан әрі даудан құтқарды. Уиллз сол заманғы жетекші крикетшілермен, соның ішінде Альфред Миннмен бірге ойнады және олардан мақтау алды. Спортқа берілгендіктен, Уиллз оқуда қалып қойды, бұл оның әкесінің наразылығын тудырды. Оның бір сыныптасы "Австралияда көшпелі өмір сүрген" соң, "кәсіби жұмысқа оқуға батылы жетпеді" деп еске алды. Үйін сағынып, Уиллз кабинетін Австралияны еске түсіретін заттармен, соның ішінде аборигендердің қару-жарағымен безендірді. Томға жазған хатында Хорацио оның балалық шағындағы достары, Джаб Вуррунгтың оны жиі айтатынын хабарлады: "Олар сіз келген кезде сізді бізге жіберуге айтты".

Wills' father sent him to England in February 1850, aged fourteen, to attend Rugby School, then the most prestigious school in the country. In his scheme for his children, Horatio wanted Tom to go on to study law at the University of Cambridge and return to Australia as a "professional man of eminence". Tom arrived in London after a five month sea voyage. There, during school holidays, he stayed with his paternal aunt Sarah, who moved from Sydney after the death of her first husband, convict William Redfern. Reforms enacted by famed headmaster Thomas Arnold made Rugby the crucible of muscular Christianity, a "cult of athleticism" into which Wills was inculcated. Wills took up cricket within a week of entering Evans House. At first he bowled underhand, but it was considered outdated, so he tried roundarm bowling. He clean bowled a batsman with his first ball using this style and declared: "I felt I was a bowler." Wills soon topped all of his house's cricket statistics. At bat he was a "punisher" with a sound defence; however, in an era when stylish stroke play was expected of amateurs, Wills was said to have no style at all. In April 1852, aged sixteen, he joined the Rugby School XI, and on his debut at Lord's against the Marylebone Cricket Club (MCC) a few months later, he took a match high 12 wickets. While his bowling proved vital that year in establishing Rugby as the greatest public school in English cricket, anonymous critics in the press stated that he ought to be no balled for throwing. Rugby coach John Lillywhite, considered an authority on bowling, came to his protégé's defence, rescuing him from further scandal. Wills went on to play with, and attracted praise from the leading cricketers of the age, including Alfred Mynn. Consumed by sport, Wills fell behind in academics, much to his father's chagrin. One schoolmate recalled that he "could not bring himself to study for professional work" after "having led a sort of nomadic life when a youth in Australia". Suffering from homesickness, Wills decorated his study with objects to remind him of Australia, including Aboriginal weapons. In a letter to Tom, Horatio informed him that his childhood friends, the Djab wurrung, often spoke about him: "They told me to send you up to them as soon as you came back."

Либертаниялық крикетші

1855 жылдың маусым айында, 20 жасқа жақындағанда, Уиллс мектепті бітірді. Регбидің үлгілі спортшысы ретінде даңққа ие болған оның крикетші ретіндегі беделі басқалардың көзінде оны анықтады. Қоштасу кешінде сыныптастары оны қарапайым ғана "мектептің доп тастаушысы" деп атады. Регбиден кеткен соң, әкесінен тұрақты қаржылық қолдау алып, Уиллс крикетке деген құштарлығымен Ұлыбританияны аралады. "Королдықтағы ең перспективті крикетшілердің бірі" саналатын ол патшалықпен ойнады, MCC, Kent County Cricket Club және түрлі джентльмендер командалары үшін бірінші сыныптық матчтарда өнер көрсетті, сондай-ақ "Англия крикетінің циган лордтары" атанған I Zingari клубымен байланыс жасады – экзотикалық киімдерімен және гедонистік өмір салтымен танымал бай әуесқойлар клубы. Горационың тілегіне қайшы, Том, емтиханды тапса алмағандықтан, Кембриджде оқуын жалғастырмады, бірақ университеттің крикет командасы (сондай-ақ Магдалина колледжі) үшін ойнады, әсіресе 1856 жылы Оксфордқа қарсы өткен матчта, студент еместерге Университет матчында қатысуға тыйым салатын ережелерді елемеді, ал Кембридж "бір ойыншы жетіспейді" деп мәлімдеді. Маусым айында Уиллс Регби мектебінде соңғы рет крикет ойнады, ол MCC құрамында Лорд Гернси, Винтертон графы және болашақ Тасмания губернаторы Чарльз дю Кейнмен бірге өнер көрсетті. Ирландиядағы бір айлық крикеттен кейін, Горационың өтінішімен Уиллс Англияға оралып, Австралияға сапарын дайындады. Соңғы он сегіз ай Уиллске "жер бетіндегі ең бай спорттық тәжірибе" сыйлады. Англиядағы алты жылы оның өмір салтын – ішімдікке құмарлық, бейшаралық жұмсау және ойын-сауыққа деген шексіз құштарлықты – қалыптастырды, ол өмірінің соңына дейін осы жолмен өтті.

Колониялық батыр

Уиллз 1856 жылғы 23 желтоқсанда Oneida пароходымен Австралияға оралды, Мельбурнға келді. Оның жастық шағындағы шағын порты Виктория алтын асығының қарқынды дамыған қаржы орталығы ретінде әлемге әйгілі болды. Хорацио, қазір Виктория парламентінің Мүшелер Ассамблеясының депутаты, 1853 жылдан бері Уиллзтер отбасының үйі болған Гиллонг маңындағы Пойнт-Генридегі "Белле-Вью" шаруашылығында тұрды. Мельбурнға оралған алғашқы жазда Уиллз Харрисондармен, өз туыстарымен Виктория Парадтағы үйлерінде тұрып, әкесіне жақын болу үшін Коллинз көшесіндегі заң фирмасына орналасты, бірақ ол тәжірибеден өте қойған жоқ сияқты; заң туралы айтқан аз сөздерінен ол оған қызығушылық танытпағанын көрсетеді. "Том ешқашан ақымақ болған емес", - деп жазады Грег де Мур. Ол "ұлылыққа жол ашты". 1850 жылдары Австралия колониялары "крикетке бейім" деп сипатталды, ал Викториялықтар, әсіресе, "крикет атмосферасында" өмір сүрді делінді. 1851 жылы алғаш рет өткізілген колониялар аралық жарыстар Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы кейде шиеленіске толы бәсекелестікке мүмкіндік берді. Өзінің жақсы беделіне ие болған Уиллз Викторияның ескі колонияға қарсы алғашқы матчында жеңіске жету үмітін білдірді. Англиядағы бұрынғы танысы, қазір Виктория XI командасының капитаны Уильям Хаммерсли Уиллстің Мельбурн крикет алаңында (MCG) өткен сынақ матчындағы алғашқы ойынын еске алады, ол оралғаннан кейін бір аптадан соң өтті: 1857 жылғы қаңтарда Сиднейдегі Доменде өткен Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы колониялар аралық матшта Уиллз он ойыншыны құлатқан ең табысты боулингші болды, бірақ соққымен көзге түспеді. Викториялықтар қарсыластарының "ескірген" төменнен лақтыруын сықақ етті. Алайда, соңғы стиль тиімді болып шықты, нәтижесінде Жаңа Оңтүстік Уэльс 65 ұпаймен жеңіске жетті. Викторияға оралғаннан кейін Уиллз көптеген клубтарға қосылды, соның ішінде Джилонг қаласындағы провинциялық Корио крикет клубы мен элиталық Мельбурн крикет клубына (МКК). Ол Кориоға көбірек жақын болғанымен, МКК Уиллз олардың мүшесі екенін мәлімдеді және оның бір клубқа адал болмауына ренжіді. Екі команда арасындағы матчтарда Уиллзді қамтамасыз ету үшін МКК Кориоға оның орнын толтыру үшін қосымша бес ойыншыны алаңға шығаруға рұқсат берді. Парламент пен бизнес Мельбурнда 1858 жылғы қаңтарда Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы колониялар аралық матчқа тоқтады. Викторияның капитаны Уиллз 8 қақпаны құлатты, бұл оның командасының ең көп көрсеткіші болды. Екінші күні ортаңғы қатарда ойнағанда, доп алаңдағы кемшілікке тиіп, оны есінен айырды. Ол жазылып, екі сағат бойы ойнады және күннің соңында 49* ең жоғары ұпаймен жеңіске жетті. Көпшілік алаңға асығып, Уиллзді жеңіспен көтеріп алып, жеңіс тойымы бүкіл колонияда бірнеше күнге созылды. Қазір әйгілі және Мельбурн элитасының сүйіктісі болған Уиллз "жердегі ең ұлы крикетші" деп жарияланды. Уиллз жоғары әуесқой мәртебесін ұнатса да, ол жұмысшы табының кәсіби крикетшілерімен араласып, оларды қолдады – бұл теңдікке ұмтылу кейде спорт шенеуніктерімен қақтығысқа әкелді, бірақ оны қарапайым халыққа жақындастырды. Уиллздің кәсіпқойларға деген адалдығы 1858 жылғы ақпанда Тасманияда болған оқиғада айқын болды, онда Лаунсестон крикет клубы оның Виктория командасының кәсіби мүшелерін қабылдаудан бас тартты. Ашуланған ол "бейтаныс жерде" "тасталып" қалғанына наразылық білдірді. Бір аптадан кейін, Хобарттағы ойын кезінде Уиллз тасманиялық ойыншыны қатал боулингпен жарақаттағаннан кейін "қуанышпен секіріп", жергілікті тұрғындардың ашуын тудырды. Уиллз 1857-58 маусымында МКК хатшысы болды. Бұл рөлде ол хаотикалық және ұйымсыз екенін көрсетті. МКК делегаттары Уиллздің кездесулерге "тұрақты қатыспауына" наразылық білдірді, ал клуб қарызға түскенде, оның нашар әкімшілік дағдылары кінәланды. 1858 жылдың ортасында ол бір жыл бойы айтылған қауіптерге көніп, клубты тастап кетті, оның жазбалары мен жайлылықтары бұзылды; бүгінгі күнге дейін оның хатшылығынан шыққан жалғыз МКК хаттамалары табылмайды. Уиллз бен МКК-нің ішкі тобы арасында тұрақты шиеленіс болды. Мартин Фланаганның айтуынша, "Бұл Уиллздің бір ғана жолы болғандықтан, ұзаққа созыла алмайтын қарым-қатынас болды".

Wills returned to Australia aboard the Oneida steamship, arriving in Melbourne on 23 December 1856. The minor port city of his youth had risen to world renown as the booming financial centre of the Victorian gold rush. Horatio, now a member of the Legislative Assembly in the Victorian Parliament, lived on "Belle Vue", a farm at Point Henry near Geelong, the Wills' family home since 1853. In his first summer back in Melbourne, Wills stayed with his extended family, the Harrisons, at their home on Victoria Parade, and entered a Collins Street law firm to appease his father, but he seems never to have practised; the few comments he made about law suggest it meant little to him. "Tom was no dunce", writes Greg de Moore. He was "negotiating a path to greatness." The Australian colonies were described as "cricket mad" in the 1850s, and Victorians, in particular, were said to live "in an atmosphere of cricket". Intercolonial contests, first held in 1851, provided an outlet for the at times intense rivalry between Victoria and New South Wales. With his reputation preceding him, Wills bore Victoria's hopes of winning its first match against the elder colony. William Hammersley, a former acquaintance in England and now captain of the Victoria XI, recalled Wills' first appearance on the Melbourne Cricket Ground (MCG) for a trial match, staged one week after his return: In the January 1857 intercolonial against New South Wales, held on the Domain in Sydney, Wills was the leading wicket taker with ten victims, but failed with the bat. Bowling fast round arm, the Victorians scoffed at the "antiquated" underhand action of their opponents. The latter style proved effective, however, giving New South Wales a 65 run win. Back in Victoria, Wills joined numerous clubs, including the provincial Corio Cricket Club, based in Geelong, and the elite Melbourne Cricket Club (MCC). Although he had a greater affinity for Corio, the MCC maintained that Wills belonged to them, and took offence at his lack of loyalty to any one club. In order to secure Wills in matches between the two teams, the MCC allowed Corio to field an extra five men to make up for his loss. Parliament and business came to a standstill in Melbourne for the January 1858 intercolonial match between Victoria and New South Wales, held at the MCG. Captaining Victoria, Wills took 8 wickets, the most of his side, and on the second day, batting in the middle order, a ball hit an imperfection in the pitch and knocked him unconscious. He recovered, played on for two hours, and won the match at day's end with a top score of 49*. The crowd rushed the field and chaired Wills off in triumph, and victory celebrations lasted for several days throughout the colony. Now a household name and the darling of Melbourne's elite, Wills was proclaimed "the greatest cricketer in the land". Although Wills enjoyed his lofty amateur status, he liked to socialise with and support working class professional cricketers—an egalitarian attitude that sometimes led to conflict with sporting officialdom but endeared him to the common man. Wills' allegiance to professionals was highlighted by an incident in Tasmania in February 1858 when the Launceston Cricket Club shunned professional members of his touring Victorian side. Infuriated, he spoke out against being "forsaken" in a "strange land". One week later, during a game in Hobart, Wills earned the locals' ire as he "[jumped] about exultantly" after maiming a Tasmanian batsman with a spell of hostile fast bowling. Wills served as the MCC's secretary during the 1857–58 season. It was a role in which he proved to be chaotic and disorganised. MCC delegates took issue with Wills' "continued non attendance" at meetings, and when the club fell into debt, his poor administrative skills were blamed. In mid 1858, he acted on year long threats and deserted the club, leaving its records and amenities in disarray; to this day, the only MCC minutes that cannot be found date from his secretaryship. A lasting tension existed between Wills and the MCC's inner circle. According to Martin Flanagan, "It was a relationship which couldn't last as Wills only knew one way—his own."

Танымалдардың биіктігі

MCC-мен келіспеушіліктерден кейін Уиллс Викторияда еркін жүріп, өзі қалаған клубтарда ойнады. Ол Коллингвудтың президенті және Ричмондтың вице-президенті болды, соңғы клубтың ойын деңгейін көтеріп, оны колониядағы ең жақсы клубқа айналдырды. Уиллстің белгілі бір клубтық матчтардан шеттету туралы ұсыныстар болды, себебі оның күтпеген пайда болуы, көбінесе соңғы сәтте қосылуы, тікелей нәтижеге әсер етіп, букмекерлерді «барлық ставкалар жойылды» деп жариялауға мәжбүр етті. Барлық клубтар Уиллзге олардың мақсаттарына сай келгенде құлшындықпен қарады, және ол крикет ойнамайтын немесе жаттығудан қалысқан күн болған жоқ. Уиллс 1859 жылғы қаңтарда Доменде өткен Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы колонияаралық матчта Виктория құрамасының капитаны қызметін сақтап қалды. Бірінші күні аулауға тырысқанда оң ортаңғы саусағын сындырғанына қарамастан, Уиллс бірінші таймда 15* ұпай жинап, 5/24 және 6/25 нәтиже көрсетіп, Викторияның күтпеген жеңіске жеткеніне себепкер болды. Сол жылы ол Томпсонның Нью-Саут Уэльске қарсы келесі матч алдында жаттығуларға қатыспағаны үшін оны ашық сынағаннан кейін наразылық білдіріп, колонияаралық матч комитетінен кетті. Келесі жаттығу матчында ойыншылар күннің ыстығына шыдамай қиналды, ал зейнеткерлікке шығу туралы ұсыныстарды елемеген Уиллс күн соққысына шалдықты. Хаммерсли Уиллстің оны көруге жиналған көпшілік алдында өнер көрсетуге міндетті сезінгенін жазды. 1860 жылғы ақпанда Уиллз басқарған Викторияның Нью-Саут Уэльске қарсы ойынын көру үшін 25 000-нан астам адам MCG-ге келді. Уиллс екі таймда да өзгеріссіз ойнап, 6/23 және 3/16 нәтиже көрсетті, ал 20* ұпаймен ең көп ұпай жинады. Виктория 69 ұпаймен жеңіске жетті. Мельбурн медиасы Уиллзге «Колонияның ұлы қаруы» деген лақап ат қойды. Британдық тілші оны «туған крикетші» деп атады. Сидней баспасөздері Уиллсті Жаңа Оңтүстік Уэльстің тумасы ретінде қолдап, келісті: «Тал бойлы, денелі және әдемі, мырза Уиллс асыл ойынның барлық саласында өркендеу үшін табиғатпен қалыптасқан сияқты. Оны алаңда барлығы құрметпен қарайды, ал оның жетістіктерінің үйлесімінде [әріптестері] еңбекқор және епті капитанның одан да қиын міндеттерін мақтан тұтады». Уиллс 1859 жылдан 1860 жылға дейін Австралия футболындағы ықпалды тұлға болып қала берді. Ол бірнеше регби мектебінің әдет-ғұрыптарын қабылдау үшін күрескен кезде – белгілеу үшін еркін соққы, овал пішінді доп және (сәтті болмаған) арқанды пайдалану – ол ойынды капитан және тактик ретінде жаңа бағыттарға итермеледі. 1860 жылғы матчта ол кодтың офсайд ережесінің болмауынан пайдалану үшін позициялық ойынды қолданды, сол кезде, Джеймс Ковентридің айтуынша, «спорттың толық әлеуеті іске асыла бастады». Уиллстің талабы бойынша оның туысы Х. К. А. Харрисон 1859 жылы футбол ойнауға кірісіп, тез арада жетекші ойыншы және капитан болды. Харрисон Уиллсті «спортшының идеалы» деп атап, құрметтеді – Харрисонның Викторияның үздік жүгіршісі екенін ескерсек, бұл жоғары баға. Олардың Гиллонгта болуы футболға жергілікті қызығушылықты оятты және ойынның алғашқы жылдары Гиллонг футбол клубының үстемдігін қамтамасыз етуге көмектесті, оны 1860 жылы Уиллс басқарды. Ойыншылар клубтар арасында еркін ауысқан заманда ол кейде капитандыққа тағайындалып, Мельбурн комитетінің мүшесі болды, ал 1860 жылы Ричмонд футбол клубының бірінші капитаны және хатшысы болды (қазіргі AFL клубымен ешқандай байланысы жоқ). Осы кезде кодекс қайта қаралып, негізінен басымдықты иеленген ойыншылардың алаңдағы әрекеттеріне жауап ретінде өзгерістер енгізілді. «Уилл мен Харрисоннан басымдығы жоқ еді», - деп жазады Ковентри.

After falling out with the MCC, Wills moved freely about Victoria, playing for any club of his choosing. He became president of Collingwood and vice president of Richmond, raising the standard of the latter club's play to make it the best in the colony. There were calls to ban Wills from certain club matches, for his unexpected appearance in a side, often as a late inclusion, altered the odds to such an extent that bookmakers felt compelled to declare "all bets are off". All clubs still coveted Wills when it suited their cause, and scarcely a day passed when he did not play or practice cricket. Wills retained the Victorian captaincy for the January 1859 intercolonial against New South Wales, held at the Domain. Despite breaking his right middle finger on day one while attempting a catch, Wills top scored in the first innings with 15* and took 5/24 and 6/25, carrying Victoria to an upset win. Later that year, he resigned from the intercolonial match committee in protest after Thompson publicly chastised him for not attending practice ahead of the next match against New South Wales. During a follow up practice match, players struggled in the day's heat, and ignoring calls to retire, Wills suffered a near fatal sunstroke. Hammersley wrote that Wills felt obliged to perform for the large crowd that had gathered to watch him. Over 25,000 people attended the MCG in February 1860 to see Victoria, captained by Wills, play New South Wales. Wills bowled unchanged in both innings, taking 6/23 and 3/16, and top scored with 20*. Victoria won by 69 runs. The Melbourne media gave Wills the sobriquet "Great Gun of the Colony". A British correspondent called him "a cricketer born". The Sydney press, championing Wills as a native New South Welshman, agreed:
Tall, muscular, and slender, Mr. Wills seems moulded by nature to excel in every branch of the noble game, on the field we find him the admiration of the ground, while in the combination of his successes, [his teammates] recognise with pride the still more arduous duties of an unwearied and most discreet captain. Wills remained an influential figure in Australian football from 1859 to 1860. While he fought for the adoption of several Rugby School customs—such as a free kick for marking, the use of an oval shaped ball, and (unsuccessfully) a crossbar—he pushed the game in new directions as a captain and tactician. During an 1860 match, he used positional play to exploit the code's lack of an offside law, at which point, according to James Coventry, "the full potential of the sport started to be realised". At Wills' insistence, his cousin H. C. A. Harrison took up football in 1859, and quickly became a leading player and captain. Harrison venerated Wills, terming him "the beau ideal of an athlete"—high praise given Harrison's status as the champion runner of Victoria. Their presence in Geelong fuelled a local craze for football and helped ensure during the game's early years the supremacy of the Geelong Football Club, which Wills captained in 1860. In an era when players moved freely among clubs, he still occasionally captained, and served on the committee of Melbourne, and in 1860, became the first captain and secretary of the Richmond Football Club (no connection with today's AFL club). The code underwent revisions around this time, principally in response to the on field actions of dominant players. "And there were none more dominant than Wills and Harrison", writes Coventry.

Квинсленд штаты

Англиялық крикет командасының Австралияға алғашқы сапары жоспарланып жатқан кезде Уиллс спорттан зейнетке шығуын жариялады. Әкесінің шақыруымен Уиллс Викториядан Квинсленд штатының шұғылалы аймағындағы Ногоа өзенінде жаңа отбасылық шаруашылық, Куллин-ла-рингоны құруға және басқаруға көмектесуге келісті. Ол Викторияның ауылдық жерінде алты ай бойы дайындалып, онда шаруаның кәсібін үйренді. Өз өсиетінде Хорацио Томның мінез-құлқының "терең түсінігін" көрсетіп, оның ұлы шаруашылықтан алынып, басқарушы ретінде "дұрыс жүрмейтін" жағдайда мұрасының азаятынын жазды. 1861 жылдың қаңтарында Том, Хорацио және қызметкерлердің тобы мен олардың отбасылары Брисбенге кемемен барып, Мортон шығанағына түсіп, мал мен жабдықтарымен бірге Квинслендтің қалың ішкі аймағы арқылы сегіз айлық саяхатқа шықты. Азық-түлік тапшы болғандықтан, Том аштықтан сақтану үшін жергілікті жануарларды аулады. Олар көптеген қиындықтарға тап болды, тіпті Тоуомбада Хорационың бір адамы суға батып қайтыс болды. Дарлинг Даунс аймағында 10 000-нан астам қой жиналды. Осыған дейін бұл аймаққа келген ең ірі отаршылар тобы – Уиллдер тобы, жергілікті аборигендердің назарын аударды. Орталық Квинслендтегі "ақтар мен қаралар арасындағы мәңгілік соғыс" деп атаған жағдайдан сақтанып, Хорацио қақтығыстан аулақ болуға тырысты. Топ қазан айының басында Гаири аборигендерінің жерінде орналасқан Куллин-ла-рингоға жетіп, лагерь құрды.

Куллин-ла-ринго қырғыны

17 қазанда Горацио мен оның 18 серігі Австралияда аборигендер жасаған ең қанды қырғынның құрбаны болды. Том сол кезде шаруашылықтан алыс болды, ол екі малшымен бірге сапар жолында қалған жабдықтарды жинауға жіберілген еді. Бірнеше күннен кейін ол қираған орынға оралды. Көңілі құлазып, кекке толы Уиллс алдымен Мельбурндағы Харрисонға хат жазып, оған қаза тапқандардың тізімін берді және оның орнына "көрген әр қара адамды атып өлтіретін" адамдарды жіберуін сұрады. Келесі апталарда полиция, жергілікті полиция және көршілес шаруашылықтардан келген жасақшыл топтар Гайри тайпасын құрып-жоюға дейін жеткізді; шамамен 370 адам қаза тапты. Сыртқы әлемге қайшы хабарлар жетіп, Томның да қаза болғанынан қорқыныш туды. Баспасөз Хорационы ескертулерді елемегені үшін және аборигендерге оның жеріне енуге рұқсат бергені үшін айыптады. Жаза да шамадан тыс деп есептелді. Том әкесін кез келген сыннан қатысты қорғады. Харрисонға жазған хатында ол жеке түрде: "Егер біз қарапайым сақтық шараларын қолданғанда, бәрі жақсы болар еді" деп мойындады. Кейіннен белгілі болғандай, Том лагерьтен кетер алдында "біртекті сезімге" ие болған және қалып қойғандарға, соның ішінде Горациоға қарулануға кеңес берген, ол оған "Бұл тек менің балалық қорқынышым" деп сендірген. Квинсленд баспасөздері қырғыннан кейін "қазір Квинсленд азаматы" Уиллстің колонияның крикет командасының капитаны болуын ұсынды. Оқиғаның себептері туралы сол кезде әртүрлі пікірлер айтылды. Көптеген отарлаушылар үшін бұл аборигендердің қатыгез жабайылар екенін көрсететін кең таралған сенімді растады. Том оқиғаның өзінің нұсқасын жазбаша түрінде айтқан жоқ, бірақ оның інісі Седрик жылдардан кейін бұл оқиғаның көрші шаруа Джесси Грегсон жасаған жергілікті аборигендерге жасалған шабуылға жауап ретінде болғанын жазды, олар оны Горацио деп жаңылысқан. Седрик Томның: "Егер шындық белгілі болса, сіздер Грегсонның сол қараларды атуынан болғанын білесіздер; бұл кісі өлтірудің себебі болды" деген сөздерін келтірді. Қырғыннан кейінгі жылдары Уиллс естеліктерге қайта оралып, қорқынышқа ұшырады және жүрегі ауырсыды – қазіргі кезде посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) деп белгілі симптомдар. Колониялық спорттың ішімдік мәдениетіне белсенді қатысып, ол жадты жою және ұйқыны жақсарту үшін алкогольді ішуді көбейтті. Уиллстің әпкесі Эмили қырғыннан екі ай өткен соң: "Ол өмірінде ешқашан осылай өзгеретінін сезінбегенін айтады", - деп жазды.

On 17 October, Horatio and 18 of his party died in Australia's deadliest massacre of colonists by Aboriginal people. Tom was away from the property at the time, having been sent with two stockmen to collect supplies the party left en route. He returned several days later to a scene of devastation. Despairing and vengeful, Wills first wrote to Harrison in Melbourne, listing for him the victims and requesting that he send replacements: "men that will shoot every black they see". Over the following weeks, police, native police and vigilante groups from neighbouring stations drove the Gayiri to near extinction; an estimated 370 were killed. Conflicting reports reached the outside world and for a time it was feared that Tom had died. In the press, Horatio was accused of ignoring warnings and allowing Aboriginal people to encroach on his property. The retribution was also deemed excessive. Tom vehemently defended his father against any perceived criticism. Privately, in his letter to Harrison, he admitted, "if we had used common precaution all would have been well". It was later revealed that, prior to leaving the camp, Tom "had a sort of presentiment" and advised those remaining to arm themselves, including Horatio, who assured him "It was only his boyish fears". The Queensland press, still in the wake of the massacre, suggested that Wills, "now a Queenslander", be approached to captain the colony's cricket team. Different reasons were put forward at the time to account for the Wills tragedy. For many colonists, it confirmed the popular belief that Aboriginal people were bloodthirsty savages. Tom never articulated his version of events in writing, but his brother Cedric wrote years later that it was an act of revenge for an attack made on local Aboriginal people by Jesse Gregson, a neighbouring squatter whom they mistook to be Horatio. Cedric quoted Tom as saying, "If the truth is ever known, you will find that it was through Gregson shooting those blacks; that was the cause of the murder." In the years following the massacre, Wills experienced flashbacks, nightmares and an irritable heart—symptoms of what is now known as posttraumatic stress disorder (PTSD). Having eagerly participated in the drinking culture of colonial sport, he increased his alcohol consumption in a likely attempt to blot out memories and alleviate sleep disturbance. Wills' sister Emily wrote of him two months after the massacre: "He says he never felt so changed in the whole course of his life".

Көтеріліс және қуу

Уилс Хорационың қабірінің үстінде Куллин ла рингода қалуға және оны "Квинслендтің мақтанышы" етуге ант берді. Де Мурдың айтуынша, бұл сөздер Томды отбасының жаңа басшысы ретінде "қалыптастырып, тұтқындады". 1861 жылдың желтоқсанында Куллин ла рингоны басқаратын қайын ағасы Уильям Руптың келуін күтіп, станцияны қайта құруға кірісті, бірақ Уиллстің оған "өте жаман" қарауынан кейін ол көп ұзамай кетті. Уиллс үнемі сергек болып, бір түнде үш сағат қана ұйықтады, мылтығын қолға ұстап, аборигендердің тағы шабуыл жасамауы үшін күтіп отырды. Ол бірнеше апта бойы "құмдық аурудан" жартылай соқыр болып қалды. Жұмысшылар жетіспегендіктен, кейде ол жалғыз қой бағумен айналысты. "Бұл жерде ескі Томды сүйетін ешкім жоқ, тек иісмалы эвкалипттер мен кішкентай қозылар ғана", - деп анасына жазды ол. 1863 жылдың қаңтарында Сиднейге барып, Доменде Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы Виктория командасын басқарды. Ойыннан қашуға байланысты дау Уиллстің ойыннан бас тартуына әкелді. Көпшілік дүрлігі болды, "капуста ағашы тобы" Викториялықтарды тастармен таспен ұрып, таяқтармен соқты; Уиллс полициямен бірге ер адамдарымен алаңнан қашып кетуден бұрын, бетіне таспен "ауыр соққы" алды. Осыған қарамастан, Уильям Гривс пен Джордж Маршалл қаладан қашып кеткендіктен, тек тоғыз ойыншысы бар болса да, ол ойынды келесі күні жалғастыруға келісті. Ол 8 жүлде алды және екі таймда да үздік гол соқты (25* және 17*), бірақ бұл жеңіске жету үшін жеткіліксіз болды. Мельбурн медиасы Уиллсті ойынды қайта бастауға рұқсат бергені үшін сынады, ал Сидней тұрғындары оны Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін ойнауға берген уәдесін бұзғаны үшін сатқын деп атады. Ол барлық айыптауларды жоққа шығарды және The Sydney Herald газетіне ашулы хат жазды: "Мен Виктория ешқашан да "Он бірді" осында жібермейді деп ойлаймын". Викторияға оралғаннан кейін, ол жерді басып алған адамның қызы Джули Андерсонмен кездесуге келісті. Ол отбасылық үміттерді орындау үшін осылай істеген сияқты. Дегенмен, бауырлары оны қызға жақындаудың орнына крикетке көбірек көңіл бөлгені үшін сөккен. Мамыр айында анасы оның Куллин ла рингоға немқұрайды қарағаны туралы алаңдағандықтан, Уиллс оңтүстікке барып, Джилонгте футбол ойнауға кетті. Уиллс Квинслендке мамыр айында оралды және Брисбенге келгеннен кейін Бейбітшілік судьясы болып ант берді. Келесі бірнеше айда ол Куллин ла рингода баспаға жергілікті отаршыларға, оның құрбандарының қатарында бағушы да болған, кем дегенде үш өлімге әкелген аборигендердің шабуылы туралы хабарлады. Ол мемлекеттік қызметкерлерді қорғаныш үшін полиция бөлімін жібермегені үшін айыптады және Ногоа аймағындағы аборигендердің жағдайына жанашырлық танытқан қала тұрғындарынан ашуланды. Крикет маусымы жақындаған кезде Уиллс Квинслендтің капитаны болып, Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы команданы басқаруға келісті, содан кейін колонияны тастап, Джордж Паррдың "All England Eleven" командасына қарсы MCG-де Виктория XXII командасын басқарды. Англиялықтар оның крикет ойнау үшін құрлық арқылы 1800 мильді жүріп өткеніне таң қалды, бұл сапарды ақымақтық деп ойлады. Уиллс матчтың соңғы күні зор қуанышпен қарсы алынды және орынбасар ретінде алаңға шықты. Содан кейін ол Викторияның саяхаттарына қосылды. 1863-64 маусымда Уиллстің Андерсонмен қарым-қатынасы күйреп, мүмкін оның әйелдерге құмарлығынан туындаған болуы мүмкін. Ал Куллин ла рингоның сенімділері оны мүлкін дұрыс басқаруда, ішінара отбасылық қаржыны алкогольге ысырап ету арқылы, оны станция шығыны деп көрсету арқылы айыптады. Олар оның Викторияда қалып, үйдің қарызы үшін жауап беруін талап етті. Осыған жауап ретінде Уиллс Австралиядан Паррдың XI құрамына қосылып, Жаңа Зеландияға бір айлық турнеге шықты. Бастапқыда төреші болып, ол ағылшынға қарсы жергілікті командалардың капитаны болды және Мельбурндағы турдың соңында Виктория XXII үшін сол рөлді атқарды. Көп ұзамай ол сенімділермен кездесті. Анасының қарсылығымен олар оны Куллин ла рингодан босатып, Хорационың өсиетіндегі болжамды орындады.

Wills made a vow over Horatio's grave to remain on Cullin la ringo and make it "the pride of Queensland"—words that, according to de Moore, "enshrined and imprisoned" Tom as the new head of the family. He began to rebuild the station pending the arrival of his uncle in law, William Roope, who took control of Cullin la ringo in December 1861, but soon left due to Wills' "exceedingly ill" treatment of him. Hypervigilant, Wills slept only three hours a night with a rifle within reach and watched for signs of another Aboriginal attack. Bushrangers and wildlife also posed threats, and for several weeks "sandy blight" left him half blind. Short of station hands, he at times led the solitary life of a shepherd. "There is no one up here to love old Tom but the gum trees and the little lambs", he wrote to his mother. He went to Sydney in January 1863 to captain Victoria against New South Wales on the Domain. A run out dispute led to Wills' decision to abandon play. A crowd riot ensued, with the "cabbage tree mob" stoning and beating the Victorians with sticks; Wills received a "severe blow" in the face from a stone before escaping the ground with his men under police escort. Despite this, and with only a nine man batting order due to William Greaves and George Marshall having fled the city, Wills agreed to resume play the next day. He took 8 wickets and top scored in both innings (25* and 17*), but it was not enough to secure victory. The Melbourne media castigated Wills for allowing the game to resume, and Sydneysiders called him a turncoat for reneging on an earlier promise to play for New South Wales. He denied all accusations and wrote in an angry letter to The Sydney Herald: "I for one do not think that Victoria will ever send an Eleven up here again." Back in Victoria, he became engaged to Julie Anderson, a squatter's daughter. He seems to have done so to meet familial expectations. Even so, he was chided by his siblings for prioritising cricket over courtship. In May, as his mother grew concerned over his neglect of Cullin la ringo, Wills extended his sojourn south to play football in Geelong. Wills finally returned to Queensland in May and was sworn in as a Justice of the Peace upon arrival in Brisbane. Over the next few months at Cullin la ringo, he reported to the press at least three fatal Aboriginal attacks on local colonists, a shepherd of his numbering among the victims. He accosted government officials for failing to send a native police detachment to his station for protection, and scorned city dwellers for sympathising with the plight of Aboriginal people in the Nogoa region. With the cricket season approaching, Wills agreed to captain Queensland against New South Wales, and then left the colony to lead a Victoria XXII at the MCG against George Parr's All England Eleven. In awe of his 1,800 mile dash across the continent to play cricket, the English thought it a madman's journey. Wills arrived on the final day of the match to a rapturous reception, and went in as a substitute fielder. He then joined the visitors on their Victorian tour. The 1863–64 season saw Wills' engagement to Anderson collapse, possibly due to his womanising, and the trustees of Cullin la ringo accused him of mismanaging the property, in part by squandering family finances on alcohol while claiming it as station expenditure. They demanded that he stay in Victoria to answer for the property's runaway debt. In response, Wills left Australia to join Parr's XI on a month long tour of New Zealand. Initially standing in as umpire, he went on to captain local teams against the English, and filled the same role for a Victoria XXII at the end of the tour in Melbourne. He faced the trustees soon after. With his mother's reluctant approval, they dismissed him from Cullin la ringo, thus fulfilling the premonition in Horatio's will.

Викторияға оралу

Уиллз Гелонгтегі отбасылық үйге көшіп барды. Әрқашан қара қой болғандықтан, ол осы кезден бастап анасы мен әпкесі Эмилиден барған сайын алыстады. 1864 жылдың ортасынан бастап келген отбасылық хаттар Уиллстің "әйелі" болғанын – Эмилидің айтуынша, "жаман әйел" болғанын көрсетеді. Бұл бұрыннан тұрмысқа шыққан Сара Барбор (туған есімі Дафф) туралы болуы мүмкін. Дублинде туған ол құпия тұлға, бірақ Уиллстің өмір бойы серіктесі болғаны белгілі. Олардың қарым-қатынасының де-факто сипаты, тіпті Барбордың өзінің бар екендігі, Виллстің анасынан бірнеше жыл бойы жасырын сақталған. 1865 жылғы футбол маусымында Уиллс сол кездегі ең күшті клубтар – Мельбурн мен Джилонг командаларында ойнады және олардың комитеттерінде жұмыс істеді. Қыстың соңында оны қай команда "меншікке алғанын" анықтау үшін көптеген жазбаша даулар болды. Соңында Уиллз карьерасының қалған бөлігін Джилонгке көшірді, бұл «Беллс лайф ин Виктория» газеті Мельбурн «футбол алаңындағы ең жақсы көшбасшыны» жоғалтты деп хабарлауға себеп болды. Келесі жылы, Харрисон төрағалығымен клуб делегаттарының кездесуінде жүгіру және басқа да ережелер ресми түрде бекітілгенде, Уиллс қатыспады; Гиллонгке көшуі оны Мельбурндағы ереже жасау процесінен алды. Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы колониялық матчтар 1865 жылғы Бокс күні МКГ-да қайта басталды, Сиднейдегі тәртіпсіздіктерге үш жыл толды. Сэм Костик, Уильям Каффен және басқа да Викториялық кәсіпқойлар MCC-мен төлемақы мәселелеріне байланысты қарсылас колонияға кетіп қалды. Виллс әлсіз Виктория құрамасын қарсылыққа қарамастан жеңіске жеткізіп, 6 қақпа соқты және 58 ұпай жинады – Австралиядағы бірінші сыныпты крикеттегі алғашқы жарты ғасырлық көрсеткіш – жалпы есепте 285 ұпай жинады, бұл колониялық матчтардың рекордтық көрсеткіші. Уиллс жеңіске жету үшін алдап өткен деген айыптамалар оның халық қаһарманы және Виктория үшін «мәңгілік үміт көзі» деген мәртебесіне нұқсан келтірмеді.

Аборигендер крикет командасы

1866 жылдың мамыр айында МКК Викторияның Батыс округінен келген аборигендер командасын қабылдап, олармен матч өткізуді жоспарлады. Сол жылы Бокс күніне белгіленген матчтің себебі қаржылық болатын, ал тамыз айында Уиллс абориген ойыншыларын жаттықтыруға келісті. Уиллстің осы қызметке келісу себептері әлі де құпия сақталып отыр, бірақ ақшаға мұқтаждығының күшеюі оның шешіміне әсер еткен болуы мүмкін. Бұл қадам оның әуесқой спортшыдан кәсіби спортшыға өтуінің бастамасы болды. Уиллс қараша айында Эденхоуп пен Харроу қалаларынан ойыншыларды жинау үшін ішкі аймаққа сапар шекті, онда олар станция жұмысшылары болып жұмыс істеді. Олардың жұмыс берушілерінің бірі Уильям Хейман бірнеше жыл бойы оларды крикетке үйретуге көмектескен және команданың менеджері мен "қорғаушысы" рөлін атқарды. Көбінесе Жардваджали тайпасынан шыққан олар, көршілес Джаб Вуррунг тайпасымен ортақ сөздік қорын пайдаланды, бұл Уиллске бала кезінде үйренген абориген тілінде оларды жаттықтыруға мүмкіндік берді. Уиллс Уоллес көліндегі жаттығу алаңынан "тактикалық әрекет" жасап, Мельбурн баспасөзіне абориген ойыншыларының шеберлігімен, әсіресе Муллаг деп белгілі Унамуриманның шеберлігімен мақтанды. Уиллстің талаптарына наразы болған МКК Бокс күні матчіне мүше емес ойыншыларды қосып, құрамын күшейтті. Бұл кеңінен сынға ұшырады, ал желтоқсан айының соңында Мельбурнға келген аборигендер ойыншыларына жұртшылықтың қолдауы білдірілді. Оларды көру үшін 10 000-нан астам көрермен MCG стадионына келді. Уиллс капитаны болған команда МКК-ның күшейтілген құрамына қарсы жеңіліске ұшырады, бірақ олардың көрсеткен ойыны үшін бірауыздан мақтау алды. Уиллс кейіннен МКК-ны "сатқындық" жасады деп айыптады. Бұл матч абориген халқына жасалған бұрынғы қатыгездіктер және нәсілдер арасындағы болашақ қарым-қатынастар туралы көптеген қоғамдық талқылауларға себеп болды. Уиллс пен оның аборигендер командасының осы кең ауқымды әлеуметтік және саяси мәселелер туралы не ойлағаны белгісіз. Уиллстің кейбір замандастары оның әкесінің қайтысынан кейін аборигендермен қарым-қатынас жасағанына таңқалды. Басқалары, мысалы, "Империя" журналының бір авторы оны батыр деп атады: "Сіз бұл фактіні толық түсінбесеңіз де, сіз осы елдің аборигендеріне және адамзатқа дейін келген барлық адамдардан гөрі үлкен қызмет көрсеттіңіз". Уиллстің рөлі символдық мағынаға ие болды: оның жақтастары да, қарсыластары да оның "туған" (Австралияда туған отарлаушы) статусын оның "туған" (түпкілікті) командаластарымен байланыстыру үшін пайдаланды, сондай-ақ ол "өздерінің тілінде" сөйлей білуімен де танылды. "Команданың әзілкеші" Джеллико (Муррумгунриман) баспасөзге: "[Уиллс] енді біздің жанымызға тым жақын. Ол енді тек қара тілінде ғана сөйлейді" деді. Мельбурндықтар Уиллс пен аборигендер командасына қызығушылық танытқан кезде, Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы жыл сайынғы колониялық матч – әдетте маусымның басты оқиғасы – көпшіліктің қызығушылығын тудырмады, ал Викторияның Сиднейдегі жеңілісі ішінара Уиллстің қатыспауымен байланысты болды. Ол қаңтар айында Викторияда сапармен болған кезде аборигендер ойыншыларының жағдайы жақсарды. Гиллонгте жеңіске жеткеннен кейін Уиллс команданы "Белле-Вьюге" анасымен таныстыру үшін апарды. Мельбурнда екі ойыншы, Булоки (Булленчанах) және Кузенс (Елена), Виллзге қосылып, Викторияны Тасманиялық XVI командасына қарсы көрсетті. 1867 жылдың ақпан айында олар колониялық және шетелдік турнелерді бастау үшін Сиднейге барды. Турдың табысты болу мүмкіндігін білген Жаңа Оңтүстік Уэльс капитаны Чарльз Лоуренс командаға кіру үшін алдымен оларды өзінің Манли Бич қонақ үйіне шақырды. Олар Редферндегі Альберт Граундта оның клубына қарсы ойнағанда, полиция қызметкерлері алаңға кіріп, Уиллсті тұтқындап, ойынды кенеттен тоқтатты. Ол және турдың ұйымдастырушысы В.Е.Б.Гурнет менеджерлік қызметке бәсекелес болды, нәтижесінде Уиллс келісімшартты бұзғаны үшін Дарлингхерст түрмесіне қамалды. Наурыз айында босатылғаннан кейін бірнеше күн ішінде Гурнет қаражаттың бір бөлігін ұрлап, команданы Сиднейде тастап кетті, бұл шетелге сапар шегу үмітін жойды және Уиллстің оны алаяқ деп күдіктенгенін растады. Лоуренс команда үшін "қайырымдылық" матч ұйымдастырды және Сиднейден тыс сапарларына қосылды. Жаңа Оңтүстік Уэльс аймағындағы турдың соңында ол Уиллсті капитандықтан ығыстырды. Енді үлкен көрермендер мен БАҚ назарына ие болмаған команда мамыр айында Батыс округіне оралды; Лоуренс командамен бірге қалды, ал Уиллс футбол ойнау үшін Джилонгке барды. Айтуынша, оның ішімдік әдетіне байланысты Уиллс ойыншыларға "жаман әсер" еткен, олардың төртеуі тур кезінде немесе одан кейін аурудан қайтыс болды; Ватти (Билвайарримин) қазасына қатысты тергеу және полиция есебі ойыншылар арасында алкогольге тәуелділікке дәлелдер тапты. Қалған мүшелер 1868 жылы Англияға Лоуренс апарған аборигендер XI құрамына кірді, бұл Австралияның шетелге сапар шеккен алғашқы спорт командасы болды. Уиллс онысыз команданы жаңартуы үшін Лоуренске наразы болды; оның осы маңызды турдан шеттетілуі оның спорттық мансабының трагедиясы деп аталды.

In May 1866, plans were made by the MCC to host and play against an Aboriginal team from Victoria's Western District. The motive behind the match, set for Boxing Day of that year, was a financial one, and in August, Wills agreed to coach the Aboriginal players. Wills' reasons for accepting the role remain a mystery, but a growing need for money likely influenced his decision. The enterprise was to mark the beginning of his transition from amateur to professional sportsman. Wills travelled inland in November to gather the players from Edenhope and Harrow, where they worked as station hands. One of their employers, William Hayman, had helped train them in cricket over the preceding few years, and acted as the team's manager and "protector". Mostly Jardwadjali men, they shared common vocabulary with the neighbouring Djab wurrung people, which enabled Wills to coach them in the Aboriginal language he learnt as a child. From their training ground at Lake Wallace, Wills, in a "tactical strike", boasted to the Melbourne press of the Aboriginal players' skills, especially the batsmanship of Unamurriman, commonly known as Mullagh. Unsettled by Wills' claims, the MCC strengthened the ranks of its Boxing Day side with non members. This drew widespread criticism, and public sympathy was with the Aboriginal players when they arrived in Melbourne in late December. Over 10,000 spectators went to the MCG to see them play. Captained by Wills, they lost against the MCC's reinforced side, but won unanimous praise for their performance. Wills afterwards accused the MCC of "treachery". The team provoked much public discussion over past mistreatment of Aboriginal people and future relations between the races. It is unknown what Wills and his Aboriginal teammates made of these broader social and political dimensions of the enterprise. Some of Wills' contemporaries were shocked that he would associate with Aboriginal people in the shadow of his father's death. Others, such as this contributor to The Empire, addressed him as a hero:
Although you may not be fully aware of the fact, allow me to tell you that you have rendered a greater service to the aboriginal races of this country and to humanity, than any man who has hitherto attempted to uphold the title of the blacks to rank amongst men. Wills' role took on a symbolic significance: supporters and critics alike used his status as a 'native' (Australian born colonist) to identify him with his 'native' (Indigenous) teammates, and he was also noted for speaking in "their own lingo". Jellico (Murrumgunarriman), the "team jester", joked to the press: "[Wills] too much along of us. He speak nothing now but blackfellow talk". While Melburnians were enthralled by Wills and the Aboriginal team, the annual intercolonial between Victoria and New South Wales—usually the season highlight—failed to excite public interest, and Victoria's loss in Sydney was partly attributed to Wills' absence. The Aboriginal players improved as they toured Victoria under his captaincy in January. After an easy win in Geelong, Wills took the team to "Belle Vue" to meet his mother. Back in Melbourne, two members, Bullocky (Bullenchanach) and Cuzens (Yellana), joined Wills in representing Victoria against a Tasmanian XVI. In February 1867, they went to Sydney to begin an intercolonial and overseas tour. Aware of the tour's lucrative potential, New South Wales captain Charles Lawrence sought to work his way into the team, first by inviting them to stay at his Manly Beach hotel. When they played against his club at the Albert Ground in Redfern, policemen brought the game to an abrupt halt by entering the field and arresting Wills. He and W. E. B. Gurnett, the tour promoter, had been vying to take over as manager, and Wills ended up in Darlinghurst Gaol for a breach of contract. Within days of his release in March, Gurnett embezzled some of the funds and left the team stranded in Sydney, dashing any hopes of a trip overseas and confirming Wills' suspicion that he was a con artist. Lawrence set up a "benefit" match for the team and joined them on their travels outside Sydney. By the end of the New South Wales leg of the tour, he had usurped Wills as captain. No longer attracting significant crowds or media attention, they returned to the Western District in May; Lawrence stayed with the team while Wills went to Geelong to play football. It has been said that, due to his drinking habit, Wills exercised a "bad influence" upon the players, four of whom died from illness during or soon after the tour; the inquest into one death, that of Watty (Bilvayarrimin), and a follow up police report found evidence of alcohol abuse among the players. The surviving members formed part of the Aboriginal XI which Lawrence took to England in 1868, making it the first Australian sports team to travel overseas. Wills resented Lawrence for reviving the team without him; his exclusion from the landmark tour has been called the tragedy of his sporting career.

Екіжақты кәсіби

Спорттан тыс мансаптық мүмкіндіктері болмағандықтан, Уиллс 1867-68 маусымының басында МКК-ға кәсіби ойыншы ретінде қосылды; алайда, ол бұл туралы ашық айтылмады. Оның орнына клуб оның әуесқой статусын сақтау үшін «түтор» деген лауазымды ойлап тапты. 1867 жылғы желтоқсанда MCG-де өткен Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы колониялық матч, негізінен Уиллстің тоғыз викет алып, Ричард Уордиллдің жүздік шегіне жеткенінің арқасында бірінші команданың жеңісімен аяқталды. Уиллс он жылдан астам уақыт Виктория құрамасының таңдаулы капитаны болды. Спорт жазбаларында Хаммерсли Уиллс жалақы алатын крикетші болғандықтан, әуесқойларға қарағанда «әдепкі билігінен» айырылғанын жазды. 1869 жылғы наурыз айында Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы матч алдында капитандықтан аматор Уордиллге өткеннен кейін, ол оның немесе басқа біреудің басшылығында ойнаудан бас тартты. Викториялықтар Уиллсты айыптады және онысыз жалғастыруға шешім қабылдады, бірақ ол кейін ойнамайтынына келісім берді. Бұл Доменде өткен соңғы колониялық матч болды, Виктория Уордиллдің «алмасты қамырынан» кейін 78 ұпаймен жеңіске жетті. Уиллс бір ойында 7 викет алды. Матчтан кейін Уиллс Виктория үшін ешқашан ойнамайтынын, тіпті колония оны қаласа да, мәлімдеді. Ол 1869 жылдың басында Куллин-ла-рингоға оралуды жоспарлаған, бірақ анасы, әлі де оған «нашар қанағаттанған», станциядан алыс болуын өтінді. МКК оны қайта қабылдады және ол клубта түтор ретінде жұмысын жалғастырды. Уиллстің бұрынғы аборигендер командаластары Муллаг пен Кузенс МКК-ға ақылы боулерлер ретінде қосылды. Уиллстің сыртқы түрі нашарлаған: салмақ жинап, шашы түсіп, жалпы түрі шаршаңқы болды, «алкогольден қызарған еңкейген бетімен» жасынан үлкен көрінді. 1870 жылғы крикет матчында денесін «қатаң» деп сипаттап, ол алғаш рет талантының азайғанын білдірді. Дегенмен, Австралияның ең көрнекті крикетшісі ретінде оның беделі сақталды, бір журналист былай деп жазды:

Ардагер «Томми Уиллс» Австралиядағы ең шебер крикетші деп ұзақ уақыттан бері танылды. Ол команданы басқаруға ең жақсы жалпы капитан; викеттерден шығаруға ешкім одан қиын емес; және соңғы кезге дейін оның боулингі ең қиын, сонымен қатар ең қауіпті болды.

Бейшаралық және құлдырау

1856 жылы Уиллз Австралияға оралғаннан кейін оның күдікті боулинг әрекетіне қатысты қоғамдық пікірлер бір жылдың ішінде тоқтамады. Мұндай пікірлер оның жасы ұлғайған сайын және кәсіби карьерасын бастағаннан кейін күшейді. 1870 жылы оны қорғауға тырысқан көптеген бұрынғы одақтастары, журналистер мен шенеуніктердің ішінде, оны әдейі лақтырумен айыптады. Уиллстің даңқы мен беделі оны крикеттегі жаман жігіттің "оңай карикатурасына" айналдырды, оның сыншылары колониялардағы ойынның мүддесі үшін оны тоқтату керек деді. 1870 жылдың ақпанында Уиллз Виктория құрамасының капитаны ретінде Нью-Саут-Уэльс командасымен өткен ойында 265 ұпаймен жеңіске жетті. Бұл командада Лоуренс жалдаған абориген ойыншысы Твопенни (Джараук) болды, ол Уиллстің "лақтыруларына" қарсы тұру үшін шақырылған еді. Екеуін салыстырып, Мельбурн баспасөзі: "Уиллз кейде лақтырады, бірақ оның ісінде бір жақсылық, бір жасырыныс бар" деді. Наурыз айында Уиллз басшылығымен Виктория Лансестонда Тасмания құрамасын жеңді, бірақ оның боулинг әрекеті сынға түсті. Уиллз Австралияда лақтыру "жақсылықсыздігін" қоздырды деген айыптаулардың арасында, бұрынғы одақтасы Хаммерсли, қазір Мельбурнның ең танымал спорт жазушысы, оның ең қатал қарсыласы болды. Ол Уиллсті қартайған сайын жылдамдықты сақтау үшін лақтыруға көшкенін айыптап, соққы берушілерді жарақаттау және қорқытуға арналған жаңа тәсіл енгізгенін сынады. Хаммерслидің "Австралазиан" газеті Уиллстің әрекетін былайша сипаттады: "Егер мен сіздің викетіңізге тие алмасам немесе сізге мүмкіндік бермесем, сізді соққыға жығып, мүмкін болса, ауыртымын. Сізді қорқытамын". Мансабындағы қиын кезде Уиллз 1870-71 жылғы Австралиялық крикетшілер нұсқаулығында лақтыруды мойындады және осылайша қарсыластарын тоқтатуға шақырды. Дегенмен, ол 1871 жылдың наурызында Альберт Граундында өткен Нью-Саут-Уэльске қарсы колониялық матчта Виктория құрамасын басқарды. Уиллстің бірінші иннингтегі 39* ұпайы алаңдағы мас күйдегі мінез-құлқымен көмкерілді, және ол шақырылмас үшін боулингке шығудан тартынған сияқты көрінді. Виктория 48 ұпаймен жеңіске жетті. Бірақ көп ұзамай Уиллз клубтық матчта алғаш рет лақтыруы үшін ескерту алды. Көп ұзамай қарсыластың иесі судьямен бірігіп, Уиллске қарсы сөз байласып отыр деген қауесет тарады. 1872 жылдың ақпанында клубтық крикетте көрсеткен тамаша нәтижелері, оның ішінде Сент-Килдаға қарсы 9 ұпайға 10 викет алуы, Уиллстің жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы келесі колониялық матчта Виктория құрамына кіретініне күмән қалдырмады. Ойын алдында екі колонияның өкілдері кездесіп, Уиллстің ойынға қатысуын шектеу мақсатында екіжақты келісімге келді. Ол боулингті ашқанда, Уиллз Австралиядағы топтық матчта лақтыруы үшін алғаш рет ескерту алған крикетші болды. Төреші оны екі оверде тағы екі рет ескертті, және ол қайтадан боулингке шықпады. Ол тағы да ескерту алды, өйткені Виктория құрамасы оның басшылығымен Нью-Саут-Уэльс, Тасмания және Оңтүстік Австралиядан құралған біріккен командаға жеңілді. Хаммерсли Уиллстің колониялық крикеттен шеттетілуіне қол жеткізгендей көрінді. Баспасөздегі жеке шабуылдар алмасу кезінде Уиллз Хаммерслинің ешқандай шарсыз сюжеттің авторы екенін айтты және ол және басқа ағылшын отаршылары жергілікті австралиялықтарды қанау үшін келгенін мәлімдеді. Уиллз оған заңдық шаралар қолданумен қорқытты. Хаммерсли: "Енді сіздің ойыныңыз бітті, крикет машинасы тозған және пайдасыз, оған деген барлық құрмет жоғалды. Сіз ешқашан Виктория құрамасының капитаны болмайсыз, колониялық сырадан бас тартыңыз және ант беріңіз, сонда сіздің кемшіліктеріңіз ұмытылуы мүмкін, және сіздің крикетші ретіндегі талантыңыз ғана еске алынады. Сау болыңыз, Томи Уиллс."

Hardly a year had passed since Wills' return to Australia in 1856 without public comment on his suspect bowling action. Such comments increased as he aged and turned professional, and by 1870, many former allies that had once colluded to protect him, including journalists and officials, accused him of deliberately throwing. Wills' fame and influence helped make him a "convenient caricature" of the cricketing villain, one that, his critics urged, ought to be no balled for the good of the game in the colonies. In February 1870 at the MCG, Wills captained Victoria to a 265 run win over a New South Wales side featuring Twopenny (Jarrawuk), an Aboriginal paceman allegedly recruited by Lawrence as a foil to Wills' "chucks". Comparing the two, the Melbourne press surmised: "Undoubtedly Wills throws sometimes, but there is some decency about it, some disguise." In March, Victoria trounced a Tasmanian XVI in Launceston under Wills' leadership, though not without criticism of his bowling action. Amid accusations that Wills had incited a "plague" of throwing in Australia, one time ally Hammersley, now Melbourne's foremost sportswriter, emerged as his harshest critic. He accused Wills of resorting to throwing to maintain pace as he aged, and criticised him for introducing a type of bouncer designed to injure and intimidate batsmen. The Australasian, Hammersley's newspaper, summarised Wills' modus operandi: "If I cannot hit your wicket or make you give a chance soon, I'll hit you and hurt you if I can. I'll frighten you out." In the face of a looming crisis in his career, Wills admitted to throwing in his 1870–71 Australian Cricketers' Guide, and in so doing taunted his enemies to stop him. Nonetheless, he went on to captain Victoria in the March 1871 intercolonial against New South Wales, held at the Albert Ground. Wills' first innings top score of 39* was offset by his drunken behaviour in the field, and he seemed reluctant to bowl for fear of being called. Victoria won by 48 runs. Not long after, Wills was no balled for throwing for the first time in a club match. Rumour soon spread that the opposing club's owner had conspired with the umpire against Wills. A series of superb club cricket performances in February 1872—including a single innings ten wicket haul for 9 runs against St Kilda—removed any doubt that Wills would play for Victoria in the next intercolonial against New South Wales, scheduled for March on the MCG. Before the game, representatives from both colonies met and entered into a bilateral agreement designed to call Wills. When he opened the bowling, Wills became the first cricketer to be called for throwing in a top class Australian match. The umpire called him two more times in two overs, and he did not bowl again. He was again no balled when a Victorian side under his captaincy lost to a combined XIII from New South Wales, Tasmania and South Australia late in 1872. Hammersley had seemingly triumphed in his campaign to have Wills banned from intercolonial cricket. In an exchange of personal attacks in the press, Wills implied that Hammersley was an architect of the no ball plot, and protested that he and other English colonists were out to oppress native born Australians. Wills went on to threaten him with legal action. Hammersley closed:
You are played out now, the cricketing machine is rusty and useless, all respect for it is gone. You will never be captain of a Victorian Eleven again, Eschew colonial beer, and take the pledge, and in time your failings may be forgotten, and only your talents as a cricketer remembered. Farewell, Tommy Wills.

Грейс және қайта оралу әрекеті

Виктория дәуірінің ең әйгілі крикетшісі В. Г. Грейс 1873–74 жылдары Англия құрамасын Австралияға әкелді. Уиллс Грейске қарсы Виктория құрамасына қатысуға тырысты, ал қарсыластар оның мүмкіндігіне қарсы күресті. Іріктеуші Хаммерсли оның қатыспауына көз жеткізді. Уиллс ағылшындармен бірге тур жасап, оларға қарсы ойнады. Уиллстің үнемі қасында болуы Грейске ұнамай, ол өзін бүкіл Австралияның өкілі деп санайтынын айтты. Грейс туған жеріне қайтқанда Оңтүстік Австралияның астанасы Аделаидада соңғы матч өткізуі күтілді, бірақ ол мыс өңіріндегі шалғай кен қаласы Кадина одан көп ақша ұсынғанда қаладан өтті. Уиллс Кадина шахтерлерін жаттықтырып, Грейстің құрамасына қарсы капитандық етті. Ойын ашық, тасты, күйген топырақпен жабылған жазықта өтті және ол фарс деп есептелді. Уиллс екі рет шығып қалды, ал Грейс кейіннен оны "ескі Ругбиан" деп атады. Грейс Уиллстің өзін 6/28 есебімен қаққандығын айтпады. Джилонгте Уиллс әлі де қадірленді, бірақ ол қанағаттанбағандай көрінді, үлкен қалаларда крикет арқылы ақша табуға тырысты. Ол "ойындардың патшасы" деп атаған футболдың дамуына қызығушылық танытты. Ол жарақаттарды азайту үшін артқы итеру ережесі сияқты ережелерді өзгертуді ұсынды және Джилонгтың капитаны ретінде спорттың ойын стилін қалыптастыруға көмектесті. Джилонгтың жас ойыншыларының жылдамдығы мен шеберлігін пайдаланып, Уиллс "ғылыми футбол" деп атаған жаңа ойын жоспарын жасады – допты пас беру және бос кеңістікке жүгіруге негізделген. Ол Балларатта тағы бір тактикалық маневр жасады, өз ойыншыларын үй командасының гол соғуына жол бермеу үшін қорғанысқа көптеп жиналуға бұйырды. Ол және оның ойыншылары көрермендерді ашуландырып, уақытты ысыраптап, қасақана допты алаңнан шығарып, оларды одан да ашуландырды. Бірнеше жылдан кейін, сирек кездесетін дипломатиялық әрекетте Уиллс қарсыласы Джилонгқа қарсы "әдепсіз тактикасын" қолданғаннан кейін тудырған шиеленісті басып тастады. Ол соңғы футбол ойынын 1874 жылы өткізді. 1874 жылдың сәуір айында Австралиядағы алғашқы ұйымдастырылған әйелдер крикет матчы Викториядағы Бендигода екі жергілікті команда арасында қайырымдылық мақсатында өтті. Бір жылдан кейін олар Мельбурнда ойнау туралы ұсыныс жасады, бірақ қала баспасөздерінің қорлауына байланысты одан бас тартты, бір журналист былай деді: "Халықтың пікірі оны мақұлдауға алыс, сондықтан [Бендиго командасының] ерекше мысалы басқа жерде қайталанбауы мүмкін." Оған жауап ретінде Уиллс, Корио хатшысы ретінде, команданы Джилонгте ойнауға шақырды. Ол колонияларда мұндай шақыруды бірінші болып берді және олармен ойнау үшін жергілікті әйелдер командасын құруға тырысты. Жаман ауа райына байланысты матч 1876 жылға дейін кейінге қалдырылды, бірақ сол кезде Бендиго командасы тарап кеткен. Австралияда әйелдер крикеті танылып, қадірленгенше тағы бір он жыл өтті. 1872 жылы жоғары сыныпты крикеттен шеттетілгеннен кейін Виктория XI Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы үш ойында жеңіліске ұшырады. 1874–75 жылдарғы Австралия крикетшілерінің нұсқаулығында Уиллс Викторияға жаңа капитан қажет екенін айтты. "Оның сөздерін оқыған ешкім оның ниетін түсінбеуі мүмкін емес – Викторияға Том Уиллс қажет болды", – деп жазады де Мур. Бірнеше жылдан кейін Уиллс Виктория іріктеушілерінің тізіміне енді. Мельбурн баспасөздері оның біртіндеп әлсіреген шеберлігі мен нашарлаған беделін байқап: "Капитан ретінде оның теңдесі жоқ деген сезімтал пікір бар" деп жазды. Үмітсіздік үмітке жол берді, өйткені Уиллс колонияның даңқын қалпына келтіруге уәде берді және 1876 жылдың ақпан айында Виктория XI-ді Альберт Граундына жетектеді. Соңғы қатарда соққы берген ол 0 және 4 ұпай жинады және өз командасының ең көп оверін өткізгеніне қарамастан, бірде-бір қақпа соға алмады. Бұқаралық ақпарат құралдары Викторияның 195 ұпаймен жеңіліске ұшырауы үшін оны кінәлады. Ол да өз кезегінде командаластарын кінәлады.

W. G. Grace, the Victorian era's most famous cricketer, brought an English team to Australia in 1873–74. Wills strove to play for Victoria against Grace and rival factions fought over his possible inclusion. Hammersley, a selector, ensured that he missed out. Wills went on to tour with, and play against the Englishmen. Irked by Wills' constant presence, Grace remarked that he seemed to regard himself as a representative of the whole of Australia. It was assumed that, on his homeward journey, Grace would play a final match in the South Australian capital of Adelaide, but he bypassed the city when Kadina, a remote mining town in the Copper Triangle, offered him more money. Wills coached Kadina's miners and captained them against Grace's XI. Played in an open, rock strewn plain of baked earth, the game was deemed a farce. Wills made a pair and Grace later wrote of the "old Rugbeian" as a has been. Grace neglected to mention that Wills bowled him, ending with 6/28. In Geelong, Wills was still idolised, though he seemed discontented, seeking any chance to earn money through cricket in the major cities. He maintained an interest in the development of football, what he called "the king of games". He continued to suggest rule changes, such as the push in the back rule to curb injuries, and, as captain of Geelong, helped shape the sport's playing style. Utilising the speed and skill of Geelong's young players, Wills devised an innovative game plan—what he called "scientific football"—based on passing and running into open space. He pioneered another tactical manoeuvre in Ballarat by ordering his men to flood the backline to prevent the home side from scoring. Having enraged the crowd, he and his men incited them further by wasting time and deliberately kicking the ball out of bounds. A few years later, in a rare act of diplomacy, Wills quelled tensions after a rival club used his "unchivalrous tactics" against Geelong. He played his last football game in 1874. In April 1874, Australia's first organised women's cricket match took place in Bendigo, Victoria between two local sides, in aid of charity. One year later, they made offers to play in Melbourne, but these were declined amid abuse from the city's press, with one journalist stating: "Public sentiment appears to be so far from approving it, that the eccentric example of the [Bendigo team] is not likely to be followed elsewhere." In response, and as secretary of Corio, Wills invited the team to play in Geelong. He was the only person in the colonies to extend such an invitation, and attempted to organise a local women's team to play them. Due to poor weather, the match was postponed until 1876, but by then, the Bendigo side had folded. Another decade would pass before women's cricket gained traction and recognition in Australia. After Wills' ejection from top class cricket in 1872, the Victoria XI suffered three straight losses against New South Wales. In his 1874–75 Australian Cricketers' Guide, Wills argued that Victoria needed a new captain. "No one reading his words could mistake its intent—what Victoria needed was Tom Wills", writes de Moore. For the first time in years, Wills was shortlisted by Victorian selectors to appear in the next intercolonial against New South Wales. Noting his faded skills and sullied reputation, the Melbourne press lamented, "There is some sentimental notion afloat that as a captain he is peerless." Pessimism gave way to hope as Wills promised to restore the colony's glory, and in February 1876 he led the Victoria XI onto the Albert Ground. Batting last in the order, he went for 0 and 4 and failed to take a wicket despite bowling the most overs of his side. The media blamed him for Victoria's 195 run loss. In turn, he blamed his teammates.

Соңғы жылдар

1877 жылы Уиллстің крикет мансабы "ұсақ-түйек дау-дамайлар мен нашарлап бара жатқан ойынның" сериясына айналды. Ол енді Corio ұйымының мүшесі болмай, Geelong айманындағы төмен деңгейдегі клубтар арасында ақша табуға тырысты. MCC-де жұмысқа орналасу үшін жіберген бірнеше өтінішін қабылдамағаннан кейін, Уиллс ескі крикетшілердің "суыққа қалуын" жазды. De Moore мұны "клубке қарсы айқын шабуыл" деп түсіндірді. Ол былай деді: "Уиллсті жай ғана тіршілік күрелісімен айналысатын адам деп қарау – оны дұрыс түсінбеу болар еді". Футболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Уиллс төрешілік және комитет жұмысына кірісті, қарызға батқандықтан, футбол жарыстарына ақша мен жүлделер сыйлады. 1873-1876 жылдары Geelong вице-президенті, ал 1877 жылы Виктория футбол қауымдастығы (VFA) құрылғаннан кейін қысқа мерзімге клуб делегаты болды, бірақ себебі белгісіз себептермен қызметтен алынды. 1878 жылғы VFA маусымында орталық төреші болып жұмыс істеді және маусым айындағы Carlton мен Albert Park арасындағы матчтағы төрешілік шешімін қорғады, бұл оның соңғы ресми хаты болды. Сол жылы қарыздан құтылу үшін Geelong жерін сата бастады, Barbor екеуі South Melbourne-ге көшіп кетті. South Melbourne Cricket Club-та билікте болған жоқ, тек кейде жергілікті команда тізімінде көрінді. Бірақ ол клубты қыста футбол алаңын ашуға көндірді, бұл алаңның тозуын азайтуға септі болды. 1870-ші жылдардың соңында басқа клубтар да South Melbourne-дің үлгісін қабылдап, футболды овал пішіндегі алаңға бейімдеді. Осы кезде спорт Австралияға тарады, Melbourne матчтары әлемдегі ең көп көрермен жинайтын футбол ойындарына айналды. 1878 жылдың соңында MCC Уиллстің жұмысқа орналасуына қатысты соңғы өтінішін қабылдамады, ал крикеттен түскен кірісі "тоқтатылды". 1879 жылдың ақпан айынан бастап Уиллс Barbor екеуі Melbourne қаласының шетіндегі шағын Heidelberg ауылына көшіп кетті. Сол жылы оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол Heidelberg-тен екі рет саяхатқа шыққандығы белгілі. 1880 жылдың қаңтарында Том Horan оны Victoria және New South Wales командалары арасындағы матчке қатысқан MCG стадионындағы көрермендердің арасында көрді. Осы кезеңде оның және Barbor-дың алкоголизм мәселесі нашарлады. Ол Heidelberg Cricket Club-ына жаттықтырушы болып жұмыс істеді, мүшелері көбінесе фермерлерден құралды. 1880 жылдың 13 наурызында "Bohemians" – бай әуесқойлардың "саяхатшы циркі" командасына қарсы соңғы ойынында өнер көрсетті. Уиллс бес қақпаны құлатты, оның "шабуылы" қиын алаңда "жақсы" жұмыс істеді. Екі күннен кейін Cullin-la-ringo-дағы бауырларына жіберген соңғы хаттарында ол Heidelberg-те өзін "дүниеден тыс" сезінгенін және Тасманияға қашу туралы армандағанын жазды. Ол: "Ешқайсыңнан қайта көмек сұрамауға уәде беремін", - деді.

By 1877, Wills' cricket career "had become a series of petty disputes in petty games" of "ever deteriorating standards." No longer an office bearer with Corio, he moved amongst lower level clubs in the Geelong area, earning scraps of money wherever he could. In a brief postscript to one of several rejected applications for employment at the MCC, Wills wrote of old cricketers being "left in the cold". De Moore interpreted it as an "unmistakable backhander for the club". He continues: "To see Wills simply as a beggar would be to misunderstand him." After retiring as a footballer, Wills turned to umpiring and committee work, and despite his continued slide into debt, donated money and trophies for football competitions. He served as Geelong's vice president from 1873 to 1876, and briefly as club delegate after the 1877 formation of the Victorian Football Association (VFA), but was dropped for unknown reasons. During the 1878 VFA season, he acted as central umpire, and defended his adjudication of a June match between Carlton and Albert Park in what would be his last public letter. That year, Wills, broke and hounded by creditors, began selling land in Geelong to help clear his debt, and moved with Barbor to South Melbourne. He held no positions of power at the South Melbourne Cricket Club and only occasionally appeared in local team lists. He did however convince the club to open its ground to football in winter as a means of improving the turf's durability. Other clubs soon followed South Melbourne's example as football adapted to an oval shaped field in the late 1870s. By this stage, the sport had spread throughout Australasia with Melbourne matches attracting the world's largest football crowds yet seen. In late 1878, the MCC rejected Wills' last application for employment, and his dwindling income from cricket was "finally asphyxiated". From February 1879 onwards, Wills lived with Barbor in Heidelberg, a small village on the margins of Melbourne. Although his life that year went largely unrecorded, he is known to have made only two trips outside of Heidelberg; on one of these, in January 1880, Tom Horan spotted him in the crowd at the MCG during an intercolonial between Victoria and New South Wales. His alcoholism worsened over this period, as did Barbor's, also a heavy drinker. He occasionally coached the Heidelberg Cricket Club, its members composed mostly of farmers. On 13 March 1880, he played for the side against the Bohemians—a "travelling circus" of wealthy amateurs—in his last game. Wills took five wickets, his "chucks" working "sweetly" on the rough pitch. In his last surviving letters, sent two days later to his brothers on Cullin la ringo, he wrote that he felt "out of the world" in Heidelberg, and fantasised about escaping to Tasmania. Begging for money to help pay off debts, he promised, "I will not trouble any of you again".

Өзін-өзі өлтіру

Отбасының көп бөлігінен оқшауланған және жақын туыстарынан да алыс қалған Уиллс, крикет тарихшысы Дэвид Фриттің сөзімен айтқанда, "толыққанды, қауіпті және көрінетіндей емделмейтін алкоголикке" айналды. Уиллстің өмірінің соңында түрмеге түскені немесе Кью психиатриялық ауруханасына жатқаны туралы жиі айтылатын әңгімелер нақты мәліметтермен дәлелденбеген. 1880 жылдың 28 сәуірінде Барбормен бірге ішімдік ішуді тоқтатты; болжам бойынша, олардың ішімдік сатып алуға ақшасы бітіп қалған. Екі күннен кейін Уиллсте алкогольді тастаудың белгілері байқалды, ал 1 мамырда Барбор жағдайдың нашарлап бара жатқанын сезініп, оны Мельбурн ауруханасына жатқызды, онда дәрігер оған "делирий тременс" диагнозы қойып емдеді. Сол түні Уиллс ауруханадан қашып, үйіне оралып, келесі күні параноидтық ойлардан зардап шегіп, жүрегіне үш рет қайшымен ұрып, өз-өзіне қол жұмсады. 3 мамырда сот тергеушісі Ричард Юл басқарған тергеу барысында Уиллс "ішімдікке тым беріліп, ақыл-есі дұрыс болмаған кезде өзін-өзі өлтіргені" анықталды. Оның жерлеуі келесі күні Хайдельберг зиратындағы белгісіз қабірге, жекелеген рәсіммен, барлығы алты адамның қатысуымен өтті: ағасы Эгберт, қарындасы Эмили және туысы Харрисон; Харрисонның қарындасы Адела және оның ұлы Амос; сондай-ақ, кейін қабірге ескерткіш орнату үшін сәтсіз қаржы жинаған крикетші Верни Камерон. Бір журналист оның қайтыс болған ұлы туралы сұрағанда, Элизабет Уиллс Томның ешқашан болмағанын айтты және отбасылық әңгімелерге сәйкес, ол одан кейін оның есімін ешқашан атаған жоқ.

Тұлға

Уиллс замандастарына ерекше, кейде нарциссикалық, тікенді мінезді, бірақ сонымен қатар мейірімді, харизматикалық және жағымды адам ретінде әсер етті. Көптеген дау-жанжалдарға қатысып, оның сөздері мен іс-әрекеттерінің өзін қалай қиын жағдайға түсіретінін түсінбегендей көрінді. Спортқа деген құштарлығы соншалық, басқа ештеңеге қызығушылық танытпады. Матчтар туралы хабарларда оны Тритон, Колосс және "крикетші емес, тағы да көп нәрсе" деп сипаттайды. Өте бәсекеге қабілетті, жеңіске жетуге ұмтылысы достық бәсекелестіктің аматорлық идеалын бұзды, сондай-ақ оның қарсыластарын қорқытуды стратегиялық түрде қолдануы да осыған себеп болды. Табиғи көшбасшы болғандықтан, оның зор сенімі айналасындағыларды батылдырады, тіпті жеңіліске ұшырау мүмкіндігі болғанда да, ол өз командасының тағдырына үмітсіздік білдірген жоқ. Егер ол басқа ойыншының пікірін сұраса, ол әрқашан өз ойынан қайтпайтын, ал матчтың шешуші сәтінде оның ресурстары әрқашан ақылды, кейде бірегей болатын. Ұлыбританияның The Sportsman газеті: "Ол ойынды бағалауда ешқашан өзінен жақсы білетін адам болған емес" деп жазды. The Bulletin газеті оны "крикетке құштар да, гений де" деп сипаттады. Уиллстің генийінің сирек кездесуі оны Уильям Шекспирмен салыстыруға әкелді. Өзін жан-жақты ойыншы ретінде қарастырған Уиллс, негізінен боулингші ретінде танымал болды. "Жарқылдар, қисықтар, тікендер, кескіштер және атушылар" репертуарымен ол батсменнің әлсіз жақтарын анықтау үшін жылдамдығы мен стилін өзгертетін. Оның алдампаздық баяу добы, ұшу кезінде құлауы және үлкен бұрылысымен белгілі, Уиллстің жылдам дөңгелек доптары кейде алаңнан жоғары көтеріліп, қарсыласын қорқытатын. Оның боулингінде кейде "шайтанның күші" бар дегенді айтады; ағылшын крикетшісі сэр Дэвид Сержант Уиллсті өзінен қорқыныш сезінген жалғыз боулингші ретінде еске алады. Допты лақтырып тастағаны үшін жазаланбау үшін Уиллс төрешіні мұқият бақылап, түрлі амалдар жасады, мысалы, допты жеткізу кезінде сызықтың сыртынан шығып кетуі мүмкін деген уайымды білдіретін. Төрешінің назары аяғына ауғанда, Уиллс "бар күшімен допты лақтыратын". Оның ең айқын лақтырулары бейсбол ойыншысының лақтыруларымен салыстырылды. Батсмен ретінде Уиллс кешірімсіз қорғаныс шебері, "өте жаман" стильге ие болды; оның ерекше соққылары – кесулер және аяқ жағына соққылар – қорғаныстың басымдығын қамтамасыз етті. Ол өзінің техникасын былай түйіндеді: "Доп шабақтың ішінен өте алмайды". Ол сондай-ақ кенеттен шабуылға көшіп, бір спорт журналисінің айтуынша, Том Сейерс сияқты күшті соққы бере алатын. Бірде ол MCG стадионында "Ричмонд Пэддок" стадионына сегіз ұпайға соққы берді. Кез келген жерде ең үздік алаңгер болған Уиллс шайбаға қағылып, ұрысшыларды дәл лақтыру арқылы жеңіске жеткізді. Уиллс "шапшаң" футболшы, оның "ерлігі мен шеберлігі" тек Джордж О'Мулланға теңестірілді. Викториядағы ең ұзақ соққы, ол регбидегідей, көзге түспейтін, әртүрлі позицияларда ерекше көзге түсті, ол артта қалған және гол соғушыдан толық қорғауға өтті. Ертедегі футболшылардың ішінде Уиллс ең керемет, ең ақылды капитан ретінде бағаланды және Австралия футболына жаңа тактика мен дағдыларды және еркін ойын стилін енгізгені үшін мақталады. 1860 жылдың шілдесінде баспасөз "coup de main" деп атаған, ал кейіннен қазіргі заманғы футболды алдын ала көрсеткен "тактикалық секіру" ретінде қарастырылған Уиллс өзінің Ричмонд командасын қорғаныстан шабуылға қарай алаңға орналастырып, дәуірдің ойдағыдай офсайд сызығын бұзды. Олар қысқа пас берулер арқылы ұпай жинады. Сол айда Мельбурн командасын жеңіп, ол су басудың бастапқы түрін енгізді; және клубтың тағы бір жеңісі кезінде ойыншылардың аз қатысуын пайдаланып, өз ойыншыларына ашық кеңістікте доппен жүгіруге нұсқау берді. Өзінің маусымдық ойыншыларының рейтингісінде ертедегі футбол тарихшысы К. С. Муллен Уиллсты бес рет "Колония чемпионы" деп атады. Тарихшы Бернард Уимпресс Уиллзді "қазіргі ойынға оңай кірісетін" жаңашыл деп атады. Тарихшы Джеффри Блейн: "Бұл ақылды тактиктерден ерте жылдардағы қаншама айла-шарғы мен амалдар шыққанын біз ешқашан білмейміз" деп жазады.

Wills struck his contemporaries as peculiar and at times narcissistic, with a prickly temperament, but also kind, charismatic and companionable. Often embroiled in controversy, he seemed to lack an understanding of how his words and actions could repeatedly get him into trouble. His obsession with sport was such that he showed little interest in anything else. Match reports refer to him as a Triton, a Colossus, "and many other things besides a cricketer". Intensely competitive, his win at all costs mentality undermined the amateur ideal of friendly competition, as did his strategic use of intimidation. A natural leader, his supreme confidence emboldened those around him, and he never despaired the fortunes of his side, even in the face of probable defeat. On the off chance that he sought another player's opinion, he invariably followed his own mind, and his resources at any critical juncture in a match were said to be always clever, and sometimes unique. "As a judge of the game he never had a superior", wrote Britain's The Sportsman. He was "at once a cricket crank and genius", according to The Bulletin. The rarity of Wills' genius drew comparisons to William Shakespeare's. Classified as an all rounder, Wills saw himself principally as a bowler. With a repertoire spanning "sparklers, rippers, fizzers, trimmers and shooters", he varied his pace and style in order to quickly work out a batsman's weak points. Noted for his deceptive slow deliveries, dropping mid flight and big on break, Wills' fast round arm balls sometimes reared head high from the pitch, terrorising his opponent. His bowling was said to have "the devil" in it at times; English batsman Sir David Serjeant remembered Wills as the only bowler he ever feared. In order to avoid being no balled for throwing, Wills carefully studied the umpire, and developed various tricks, such as worrying aloud that he might be overstepping the crease at the point of delivery. With the umpire's attention diverted to his feet, Wills would "let go a throw for all he was worth". His most flagrant throws were likened to that of a baseball pitcher. As a batsman, Wills was an unapologetic stonewaller with a "peculiarly ugly" style; his characteristic shots—cuts and to the leg side—ensured the primacy of defence. He summarised his technique thus: "The ball can't get through the bat." He could also abruptly turn explosive and, according to one sportswriter, hit as hard as Tom Sayers. On one occasion at the MCG, he made a drive into the Richmond Paddock for eight runs. An outstanding fieldsman anywhere, Wills excelled in the slips and ran out batsmen with deadly accurate throwing. Wills was a "tear away" footballer whose "pluck and skill", it was said, only George O'Mullane matched. The longest drop kick in Victoria, he was an elusive dodger, as at Rugby, and excelled in different positions, moving from a follower and goal scorer in the ruck to full back. Of the early footballers, Wills was appraised as the greatest, most astute captain, and is credited with opening up the Australian game to new tactics and skills and a more free flowing style of play. In July 1860—in what the press called a "coup de main", and what has since been regarded as a "tactical leap" that foreshadowed modern football—Wills breached the era's notional offside line by positioning his Richmond men down the field from defence to attack. By a series of short kick passes, they succeeded in scoring. That same month, captaining Melbourne to victory, he pioneered a rudimentary form of flooding; and, in another win for the club, exploited the low player turnout by instructing his men to dart with the ball in open spaces. In his season by season ranking of players, early football historian C. C. Mullen named Wills "Champion of the Colony" five times. Historian Bernard Whimpress called Wills an innovator who "would fit easily into today's game". Historian Geoffrey Blainey writes: "How many of the tricks and stratagems of the early years came from this clever tactician we will never know."

Мұра

[[Файл:Том Уиллстің қабірі.jpg|thumb|МКК Уиллстің белгісіз қабірінің үстіне оның қайтыс болғанының 100 жылдығына орай ескерткіш орнатты. Еске алу тақтасында: "Австралия футболының негізін қалаушы және өз заманының крикет чемпионы" деп жазылған. 1930 жылдан бері әртүрлі авторлардың бірнеше әрекеттерінен кейін 2008 жылы Грег де Мурдың "Том Уиллс: Австралия спортының алғашқы жабайы адамы" атты толық өмірбаяны жарық көрді. Уиллстің белгісіз қабірі 1980 жылы МКК-ның мемлекеттік қаражат есебінен орнатылған ескерткішпен қайта жаңартылды. Ол 1989 жылы Австралияның Спорттық Даңқ залына енгізілді және 1996 жылы Австралия Футбол Даңқ залының алғашқы мүшесі атанды. MCG-нің Шейн Уорн тұғынағындағы Том Уиллс бөлмесі корпоративтік шаралар өткізу үшін пайдаланылады. Луис Лаумен салған және 2001 жылы орнатылған МКГ сыртындағы мүсін Уиллстің 1858 жылғы Мельбурн Грамматикасы мен Шотланд колледжі арасындағы танымал футбол матчын төрелік етуін бейнелейді. AFL матчтың 150 жылдығын мерекелеу үшін 2008 жылғы AFL маусымында Том Уиллс турындасын ұйымдастырды. Екі мектеп те турдың ашылу матчына дейін МКГ-да алдын ала матч өткізді, онда Мельбурн мен Джилонг командалары өнер көрсетеді. Сол жылы Виктория штатындағы ең жұқ жүретін тас жол, Данденонг-Норттегі Монаш-Ист-Линк, Том Уиллс айырығы деп аталды. 2013 жылы Сидней Олимпиадалық паркінде ашылған Том Уиллс Овалы AFL-дің Ұлы Батыс Сидней Гиганттарының жаттығу базасы болып табылады.

Марнгрук теориясы

1857 жылғы гравировканың фрагменті. Онда жергілікті балалар өсімдік тамырынан жасалған допты теуіп, ұстап тұрғандары бейнеленген. 1980 жылдардан бері Уиллз Грампиан тауларында Джаб Вуррунг тайпасының арасында өскен кезінде аборигендердің футбол ойыны – Марнгрукты ойнаған немесе көрген, ал кейбір ерекшеліктерін ертедегі австралиялық футболға енгізген деген пікір айтылып келеді. Бұл теория қызу пікірталас тудырып, «футбол тарихындағы соғыс» деп аталды. «Австралиялық футбол ойыны 1858 жылдан бері» (2008) жинағында жарияланған «Сәндік миф» атты мақаласында Хиббинс бұл байланысты «интеллектуалды негізі жоқ, эмоционалды сенім» деп сипаттайды. Ол Уиллздің де, футболға негіз салған әріптестерінің де аборигендердің ойындары туралы ешқандай құжатта айтпағанын, ал Уиллз өскен аймақта Марнгрук ойналғандығына ешқандай дәлел жоқ екенін көрсетеді. Бірақ соңыннан этнограф Альфред Уильям Хауиттің жеке қағаздарынан Грампианда Марнгрук ойнағанын еске түсіретін Мукжарравайнт тайпасының өкілімен жасалған сұхбат табылды. Сонымен қатар, аборигендердің ойындары туралы алғашқы жазбаларында аборигендердің құқықтарын қорғаушы Джеймс Доусон футболды білдіретін Джаб Вуррунг сөзін «Мин’горма» деп жазған. Сондықтан де Мур Марнгрук Уиллздің бала кезінде тұрған жерлерде ойналған болуы мүмкін, «не болмаса, жергілікті аборигендер мұндай ойынды білген». Уиллздің Марнгрук туралы білгені болжамдық ең жоғары деңгейде, деп қосты ол. Бұл теорияны қолдаушылар екі ойынның ұқсастықтарына назар салады, мысалы, допты төменнен тепкілеу және секіріп, допты ұстау сияқты әрекеттер. Академиктер Дженни Хокинг пен Нелл Риди Уиллз Мельбурн саябақтарына футболды бейімдеген кезде ойыншыларды жерден және допты ауада ұстауды қалағанын жазады. «Осы тұста, - дейді олар, - регби мен австралиялық футболдың арасындағы кеңістікте [Марнгруктың] ықпалы ең анық көрінеді». Тарихшы Джон Хирст ертедегі австралиялық футбол регби стиліне жақын болған және Марнгруктан ешқандай ұқсастығы жоқ деп қарсылық білдірді. Де Мурдің сөзіне қарағанда, Уиллздің ойынына ең көп әсер еткені – Регби мектебінің футболы, сонымен қатар жергілікті жағдайлар да әсер еткен. Фланаган Марнгрук теориясын «Қоңырау» (1996) романында, Уиллз өміріне арналған тарихи ойын-қиялда және Уиллске арналған эссесінде жариялады. Онда ол Уиллз аборигендердің ойындарын білген болуы керек деп ойлады, өйткені оның табиғатында ойнауға құштарлық болған: «Сен туралы барлығы келісетін екі нәрсе бар – сен кез келген адаммен ішесің және кез келген адаммен ойнайсың». Ол Лоутон Уиллс Кукке сілтеме жасайды, ол Хорас Уиллстің (Томның ағасы) ұрпағы, Томның бала кезінде Марнгрук ойнағаны туралы отбасылық әңгіме айтылғанын мәлімдейді. Отбасы тарихшысы Т. С. Уиллс Кук мұндай әңгіме болмағанын айтып, Марнгрук байланысын «әлдебір шектен тыс» деп атады және саяси дұрыстықпен тудырылған тарихи ревизионизмнің мысалы деп сипаттады. Нақты дәлелдердің жетіспеуіне қарамастан, бұл теория көбінесе факт ретінде ұсынылады. Австралия футболының туған жері саналатын Мойстон қаласында тарихшы Колл Хатчинсон ашқан АФЛ бекіткен ескерткіш орнатылған. Бұл ескерткіш Уиллздің бала кезінде Марнгрук ойнаған аймақта өскенін еске салады.

thumb|Detail of an 1857 etching that shows Aboriginal boys kicking and catching a ball made from plant roots. Since the 1980s, it has been suggested that Wills played or observed an Aboriginal football game, Marngrook, as a child growing up in the Grampians among the Djab wurrung, and incorporated some of its features into early Australian football. The theory has provoked intense debate, amounting to a controversy dubbed "football's history wars". In her essay "A Seductive Myth", published in the AFL's The Australian Game of Football Since 1858 (2008), Hibbins calls the proposed link an "emotional belief" lacking "any intellectual credibility". She points out that neither Wills nor any of his fellow football founders mention Aboriginal games in existing documents, and states that there is no evidence of Marngrook being played in the vicinity where Wills grew up. Since then, among the personal papers of ethnographer Alfred William Howitt, an interview has been found with a Mukjarrawaint man who recalls playing Marngrook in the Grampians. Also, in his first hand account of Aboriginal games, James Dawson, an Aboriginal rights activist, records the Djab wurrung word for football as "Min'gorm". De Moore therefore argues that Marngrook was likely played around where Wills lived as a boy, "or, at the very least, that the local Aboriginal people knew of such a game". That Wills knew of Marngrook, he adds, is speculative at best. Proponents of a link point to the games' similarities, such as drop punting the ball and leaping, catching feats. Academics Jenny Hocking and Nell Reidy write that Wills, in adapting football to Melbourne's parklands, wanted a game that kept the players off the ground and the ball in the air. "It is here", they argue, "in the interstices between rugby and Australian football, that the influence of [Marngrook] can be seen most clearly". Historian John Hirst countered that early Australian football was aligned with rugby style roots, and bore little resemblance to Marngrook. According to de Moore, Wills was "almost solely influenced" by Rugby School football, with local conditions also having an effect. Flanagan promoted the Marngrook theory in his novel The Call (1996), an historical imagining into Wills' life, and argued in an essay addressed to Wills that he must have known Aboriginal games as it was in his nature to play: "There's two things about you everybody seems to have agreed on—you'd drink with anyone and you'd play with anyone." He quotes Lawton Wills Cooke, a descendant of Horace Wills (Tom's brother), who said a family story had been passed down about Tom playing Marngrook as a boy. Family historian T. S. Wills Cooke disputed that such a story existed, calling the Marngrook link "a bridge too far" and an example of historical revisionism motivated by political correctness. Despite lacking in hard evidence, the theory is often presented as factual. In Moyston, the self proclaimed birthplace of Australian football, stands an AFL endorsed monument, unveiled by historian Col Hutchinson, commemorating Wills' childhood in the area playing Marngrook.

"Футболдың атасы"

[[Файл:Том Уиллс мүсіні.jpg|thumb|upright|МКГ сыртындағы Том Уиллстің мүсіні, ол 1858 жылы Мельбурн грамматикалық мектебі мен Шотландия колледжі арасындағы ойынды төрешілік етіп тұр. Тақтада Уиллс «футболшы және төреші, ережелерді бірлесіп жазған және ойынды насияттаған адам ретінде Австралия футболын алғашқы он жылдығында дамытуға ең көп үлес қосты» деп жазылған. Ол сол кезде Викторияда футболды 1857 жылдан бастап насияттауға тырысқанын, «бірақ келесі жылға дейін оған жақсы қатыспады» деп жазған. 1908 жылы, Австралия футболының мерейтойлық тойлануына орай, Г. Харрисон өзінің алаңдағы және одан тыс жердегі айқын беделіне байланысты «футболдың әкесі» деп танылды. Осы кезеңде Уиллс ең көп еске алынатын пионер болды, ал Харрисон оны спортты бастауға себепкер болған адам деп есептеді, ол «австралиялықтар өз ойынын ойлап табуы керек» деп ұсынды. Соңғы тарихи зерттеулер көрсеткендей, Харрисон ұзақ жылдар бойы маңызды рөл атқарса да, ол 1859 жылғы алғашқы ережелерді бірлесіп жазған жоқ және 1858 жылғы ойындарда ойнаған жоқ. Бұл түзетуден кейін көптеген тарихшылар Уиллсті жоғары дәрежеге көтеріп, оны ойынның негізін қалаушы, әкесі немесе ойлап табушысы деп атады. Блейни Уиллс туралы: «Ол ойынды негізін қалады деп айту артық, бірақ ол көптеген негізін қалаушылардың бірі ғана деп айту жеткіліксіз болар еді» деді. Көптеген жағдайларда, оның өзіне-өзі қол жұмсауына байланысты Уиллс ойын тарихынан шығарылған немесе кемсітілген маңызды тұлға ретінде қарастырылған. Де Мур бұл пікірге келіспейді, өйткені Хаммерсли, Смит, Томпсон және басқа да пионерлардың үлесі, Уиллстің үлесіне қарағанда, көбінесе назардан тыс қалды. Ерте футболды талдау барысында Хиббинс Томпсонның ойынды насияттаушы ретіндегі журналистік қабілеті оны ең маңызды пионер етеді және Уиллстің рөлінің маңыздылығы шамадан тыс үлкейтілген деп санайды. Хиббинстің аргументтерін қайталап, Рой Хей Уиллс футболға «катализатор» болғанын, бірақ «ұйымдастыруға қарағанда ойнау мен өнер көрсетуге көбірек қызығушылық танытқандығын» жазады. Британдық тарихшы Тони Коллинс Уиллсті регби мен бейсболдың аңызға айналған ойлап табушылары Уильям Вебб Эллис пен Абнер Даблдеймен салыстырды. Коллинстің Уиллс «футболдық аренадан тез жоғалып кетті» деген ұсынысына жауап ретінде журналист Джеймс Ковентри оның он жеті жылдық ойыншы мансабын (пионерлердің арасында ең ұзағы), көптеген жылдар бойында әртүрлі клубтардың капитаны-жаттықтырушысы ретінде көрсеткен ықпалын және оның әкімшілік жұмысын атап өтті. Ол Коллинс пен басқа да ғалымдардың «Марнгрук теориясын» жоққа шығаруға асығып, Уиллстің нақты үлесін «бұрмалап бағалағанын» қорытындылады.

[[File:Tom wills statue. jpg|thumb|upright|Statue outside the MCG of Wills umpiring the 1858 game between Melbourne Grammar and Scotch College. The plaque reads that Wills "did more than any other person—as a footballer and umpire, co writer of the rules and promoter of the game—to develop Australian football during its first decade." He wrote at this time that he attempted to promote football in Victoria as early as 1857, "but it was not taken to kindly until the following year". By 1908, the year of Australian football's jubilee celebrations, H. C. A. Harrison had become known as the "father of football" on account of his substantial reputation on and off the field. Wills was the next most often recalled pioneer during this period, and Harrison credited him with initiating the sport when he "recommended that we Australians should work out a game of our own." More recent historiography has shown that while Harrison played a pivotal role over a long period, he did not co write the first rules in 1859, nor did he play in the 1858 games. With this correction, a number of historians elevated Wills to a position of pre eminence, variously calling him the game's founder, father or inventor. Blainey said of Wills: "It is far too much to say that he founded the game, but it would be too little to say that he was simply one among many founders." It is often said that, due to his suicide, Wills was written out of the game's history, or at the very least downplayed as an important figure. De Moore rejects this view, noting that the contributions of Hammersley, Smith, Thompson and other pioneers, rather than those of Wills, were generally overlooked. In her analysis of early football, Hibbins concludes that Thompson's journalistic ability as a promoter of the game "probably" makes him the most significant pioneer, and that the importance of Wills' role has been overemphasised. Echoing Hibbins' arguments, Roy Hay writes that Wills, while a "catalyst" for football, was "much more interested in playing and performing than in organising". British historian Tony Collins even compared Wills to William Webb Ellis and Abner Doubleday, the apocryphal inventors of rugby and baseball, respectively. In response to Collins' suggestion that Wills "quickly faded from the footballing scene", journalist James Coventry highlighted his seventeen year playing career (by far the longest of the pioneers), the influence he wielded as captain coach of various clubs for much of that time, and his administrative work. He concludes that Collins and other scholars have "perversely" devalued Wills' real contributions "in their rush to discredit [the Marngrook theory]".

Түсініктемелер

а. Уиллстің туған жері нақты белгісіз, себебі бұл мәселе бойынша сенімді мұрағаттық ақпарат жеткіліксіз, сондай-ақ 1835 жылға жуық кезеңде оның ата-анасының қайда болғанын анықтау қиын. 1869 жылғы өмірбаянда автор Уиллстің өзінен өмірбаянына қатысты жазбалар алғанын айтады, сонда Молонгло оның туған жері деп көрсетілген. Көптегендердің пікірінше, қазіргі Сиднейдегі Паррамата да мүмкін. Викториялықтар Уиллсті өздерінің бірі деп есептегенде, ол өзін «Сиднейлік» деп мақтан тұтатын, бұл оның туған ортасының атауын білдіреді. b. Томның сегіз бауырласы болған: Эмили Спенсер Уиллс (1842–1925), Седрик Спенсер Уиллс (1844–1914), Хорас Спенсер Уиллс (1847–1928), Эгберт Спенсер Уиллс (1849–1931), Элизабет Спенсер Уиллс (1852–1930), Эужени Спенсер Уиллс (1854–1937), Мина Спенсер Уиллс (1856–1943) және Хортенс Сара Спенсер Уиллс (1861–1907). c. Уиллс пен Х. С. А. Харрисон Сара Хауды әжесі ретінде ортақ атады. Харрисон Уиллстен он ай бұрын Жаңа Оңтүстік Уэльсте дүниеге келді, ал кішкентай шағында Порт-Филлип аймағына көшіп келді, онда ол жиі Уиллс отбасын Лексингтонда қонаққа барды. 1864 жылы Харрисон Эмили Уиллсқа үйленгенде олар жеңге-қайын іні болды. d. Батыс округтегі еуропалық жұмыс берушілері аборигендерге лақап ат қойған. Муллахтың жағдайында, ол жұмыс істеген шаруашылықтың атымен аталды. e. Бұл оқиға Уиллс отбасының ауызша тарихында былай баяндалған: «Элизавета Уиллс [құрмет көрсетуге] келмеді, сондай-ақ ол Томның өлімінен кейін оны мойындамады, себебі ол өте діндар болды және [өзін-өзі өлтіруді] үлкен күнә деп есептеді. Журналист Элизаветадан ұлы туралы сұрады. 'Қай ұлыңыз?' деді ол. 'Томас' деді журналист. 'Менің Томас деген ұлым жоқ' деді қарт әйел». f. Гордон 1870 жылы Уиллстің өліміне ұқсас жағдайда, өзін-өзі өлтірді. Ол 1865 жылғы «Ye Wearie Wayfarer» атты ұзын өлеңінде Уиллстің керемет боулинг шебері екенін сипаттады. g. Әрбір абориген тілінде футболдың өзіндік түрі мен атауы болған. Гунджитмара тілінен шыққан «Марнгрук» сөзі абориген футболының жалпылама атауы ретінде қолданылады.

a. Wills' birthplace is a matter of some conjecture as there is a lack of reliable archival information on the subject, and the precise whereabouts of his parents are difficult to pinpoint during the period around 1835. Molonglo is given as his birthplace in an 1869 biographical piece in which the author states that Wills had given him notes on his life. A common alternative is Parramatta in modern day Sydney. When Victorians claimed Wills as one of theirs, he liked to boast that he was a "Sydney man"—a reference to the colony of his birth. b. Tom had eight siblings: Emily Spencer Wills (1842–1925), Cedric Spencer Wills (1844–1914), Horace Spencer Wills (1847–1928), Egbert Spencer Wills (1849–1931), Elizabeth Spencer Wills (1852–1930), Eugenie Spencer Wills (1854–1937), Minna Spencer Wills (1856–1943) and Hortense Sarah Spencer Wills (1861–1907). c. Wills and H. C. A. Harrison shared Sarah Howe as a grandmother. Harrison was born ten months after Wills in New South Wales and as a young boy overlanded to the Port Phillip District, where he often visited the Wills family at Lexington. They became brothers in law in 1864 when Harrison married Emily Wills. d. The Aboriginal men went by sobriquets given to them by their European employers in the Western District. In Mullagh's case, he was named after the station where he worked. e. This story was related in the following piece of Wills family oral history: "Elizabeth Wills refused to attend [the funeral] nor would she acknowledge Tom after his death as she was very religious and considered [suicide] a great sin. A reporter asked Elizabeth about her son. 'Which son?' she asked. 'Thomas' said the reporter. 'I have no son called Thomas' was the old lady's reply". f. Gordon suffered a demise similar to that of Wills, committing suicide in 1870. He describes Wills as a fearsome bowler in his 1865 long poem "Ye Wearie Wayfarer". g. Each Indigenous language group played its own variant of football and with its own name. "Marngrook", from the Gunditjmara language, is used as a generic term for Aboriginal football.