Кіріспе

Вилла Кэтердің романы «Менің Антониям» – американдық жазушы Вилла Кэтердің 1918 жылы жарық көрген романы, ол оның ең үздік туындыларының бірі саналады. Роман Вирджиниядан келген жетім бала Джим Берден және богемиялық көшпенділер отбасының үлкен қызы Антония Шимерданың тарихын айтады. Екеуі де бала кезінде 19 ғасырдың соңында Небраскаға жаңа өмір бастау үшін келеді. Жаңа орындағы алғашқы жыл екеуіне де терең әсер қалдырып, өмір бойы есте қалады. Бұл роман Кэтердің алғашқы шедеврі деп есептеледі. Кэтер Америка батысын жандандырғаны және оны жеке қызығушылық тудыратындай етіп көрсеткені үшін жоғары бағаланды.

Атау

Атауы АҚШ-тың батыс жазығына көшіп келген жас әйел Антонияға сілтеме жасайды. Оқиғаны оның досы Джим баяндайды, ол он жасында әжесі мен атасымен бірге тұруға келеді. Джим оны өзінің жақын досы, менің Антониям деп есептейді. Антония есімі чех тілінде айтылады. Кэтер былай деп жазады: "Богемиялық Антония есімі ағылшын тіліндегі Энтони сияқты бірінші буынға күшті басымдықпен айтылады, ал 'i' әрпі ұзын 'e' дыбысына ие. Есім An'ton ee ah деп айтылады" (мәтіндегі түсіндірме, І кітаптың басында, "Шимердалар"). Чех тіліндегі жіті акцент басымды буынды көрсетпейді, ол ұзақ дауысты белгілейді; барлық чех сөздері әдетте бірінші буынға басымдықпен айтылады. Ағылшын тіліндегі қысқа 'a' дыбысы, чех тіліндегі 'á' дыбысынан сапалық жағынан өзгеше екенін ескеріңіз. Чех тіліндегі дұрыс айтылуын осы дыбыс файлынан тыңдауға болады.

Баяндылық

Кэтэр бірінші тұлғадан баяндауды таңдады, себебі ол "Менің Антониям" сияқты терең сезімдерді көрсететін романдарды оқиғаның өзіндегі кейіпкердің аузынан айтудың тиімдірек екенін санады. Роман "Кітаптар" деп аталатын бөлімдерге бөлінген: I: Шимердалар; II: Жаңадан жұмысқа орналасқан қыздар; III: Лена Лингард; IV: Пионер әйелінің хикаясы; V: Кузак ұлдары.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Жетім қалған Джим Берден Вирджиниядан Небраска штатындағы ойдан шығарылған Блэк Хоук елді мекеніне пойызбен жол тартады, онда ол әкесінің әжесі мен атасының қолында өседі. Вирджиниядан келген Джейк 10 жасар Джиммен бірге саяхаттайды. Сол пойызбен, сол бағытта Богемиядан келген Шимерда отбасы да барады. Джим әжесі мен атасымен бірге салған үйлерінде тұрады, шаруа жұмысына қолғабыс етіп, олардың еңбегін жеңілдетуге тырысады. Үйдің төменгі қабатында асхана мен асүйі бар, іс жүзінде жертөле сияқты, қабырғаларының жоғарғы бөлігінде кішкентай терезелері бар, бұл Джимнің Вирджиниядағы үйінен мүлдем өзгеше. Жоғарғы қабатта ұйықтайтын бөлмелер мен қонақ бөлмесі орналасқан. Шимерда отбасы үйі жоқ, тек жер астындағы үңгір ғана бар, ал егістік жердің көп бөлігі әлі игерілмеген. Екі отбасы да сирек қоныстанған аймақта бір-біріне ең жақын көрші. Шимерда отбасының үлкен қызы Антония жас Джимнен бірнеше жасқа үлкен. Олар бірден дос болады, себебі Шимерда ханым Джимді екі қызына да ағылшын тілін үйретуін сұрайды. Антония Берден ханымға көмектеседі, оған келіп, тамақ дайындау және шаруашылық жұмыстары туралы біледі. Шимерда отбасы үшін алғашқы жыл өте қиын болады, әсіресе қыс айларында үйі болмағандықтан. Шимерда мырза Рождество сыйлықтары үшін Бердендерге алғыс айтуға келеді, олармен бірге бейбіт күн өткізеді, бірге тамақтанады және протестант Берден мен католик Шимерда екеуі де құрметтейтін христиан дәстүрінің бір бөлігін бөліседі. Ол Богемиядан кеткісі келмеді, онда оған шеберлігімен аты шыққан, үйі және скрипкада ойнайтын достары бар еді. Оның әйелі балаларының Америкада жақсы өмір сүретініне сенімді. Жаңа өмірдің қысымы Шимерда мырзаға тым ауыр тиеді, ол қыс бітіспей өз-өзіне қол жұмсайды. Ең жақын католик діни қызметкер соңғы рәсімдерді оқуға келмейді. Ол жерленген жерінің бұрышында, ешқандай рәсімсіз жерленеді, кейіннен аймақ жолдармен және учаскелерге бөлінген кезде, ол жер жалғыз қалды. Антония сабақтарын тоқтатады және ағасымен бірге жер жыртуға кіріседі. Олар үй салу үшін жиналған ағаштардан үй салады. Джим мүмкіндігінше Антониямен бірге оқиғаларға қатысады, олардың арасындағы табиғатты ашады, жазда түрлі-түсті, ал қыста көбінесе бір текті болады. Ол өмірге толы қыз. Олардың бірлескен оқиғалары екеуінің де естеліктеріне терең ойылады, соның ішінде Джимнің үлкен інісі Амброшқа әкелген ұзын діңгек жыланын сөремен өлтірген кездері. Джим келгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, оның әжесі мен атасы қала шетіне көшіп, фермасын жалға беріп, үй сатып алады. Көршілері Харлингтерде тамақ дайындау және балаларды күтуге көмектесетін үй шаруасы бар. Оларға жаңа үй шаруасы қажет болғанда, Берден ханым Антонияны Харлинг ханыммен таныстырады, ол оны жақсы жалақымен жұмысқа алады. Қалалық қыз болу Антония үшін сәттілікке айналады, өйткені ол балалардың сүйіктісі болады және үй шаруашылығын жүргізу туралы көбірек біледі, ал ағасы ауыр шаруа жұмыстарын атқаруға мүмкіндік береді. Ол қалада бірнеше жыл тұрады, мырза және ханым Каттермен ең жағымсыз жағдайға тап болады. Олар Антония үй шаруасы ретінде жұмыс істеп жатқанда, Антонияға жалғыз қалғанда ыңғайсыздық тудырған сөздер айтқаннан кейін қаладан шығып кетеді. Джим оның орнына қалады, бірақ мистер Каттер Антонияны зорлауға қайта оралады, ол жалғыз және қорғанышсыз болады деп күтеді. Оның орнына Джим шабуылдайды, бірақ ол мистер Каттер екенін кешіктіріп түсінеді. Джим мектепте жақсы оқиды, мектептегі сыныптағы үздік оқушы болады. Ол Линкольн қаласындағы жаңа мемлекеттік университетке түсіп, онда оның ақылы жаңа зияткерлік өмірге ашылады. Екінші курста ол Леннаның да Линкольн қаласында табысты киім тігу бизнесі бар екенін біледі. Ол оны театрға алып барады, олар екеуі де оны ұнатады. Оның мұғалімі Джимнің оқудан алаңдағанын байқайды, сондықтан ол Джимге Бостонға Гарвардта оқуын аяқтауға бірге келуін ұсынады. Ол сонда заңгерлік сабақтарды оқиды. Ол батыс темір жолдарының бірінің адвокаты болады. Ол Антониямен байланыста болады, оның өмірі ауыр бұрылысқа ұшырайды, өйткені ол жақсы көретін адам оған үйленуді ұсынады, бірақ оны алдап, бала күтеді. Ол қайтадан анасына көшіп келеді. Бірнеше жылдан кейін Джим Антонияға барып, оның күйеуі Антон Кузакпен және тағы да он баланың әкесі Небраскадағы фермасында кездеседі. Ол олармен бірге отырып, әсіресе оның ұлдарымен танысады. Олар ол туралы бәрін біледі, өйткені ол анасының балалық шағындағы оқиғаларында жиі еске алынады. Ол өз ұрығымен және шаруа әйелінің барлық жұмысымен бақытты. Джим келесі жылы ұлдарын аң аулауға алып кетуді жоспарлайды.

Жариялану тарихы

Романның пішіні Виола Розбороның үлесімен қалыптасты, ол Кэтердің McClure's Magazine журналының редакторы, түпнұсқа қолжазба бірнеше рет қабылдана қоймағаннан кейін оқып, Кэтерге оны Джимнің көзқарасынан қайта жазу керектігін айтты. «My Antonia» романының 1918 жылғы нұсқасы Кіріспемен басталады, онда автор-баяндаушы, Кэтердің өзі болуы керек, пойыз сапары барысында оның ересек досы Джим Берденмен әңгімелеседі. Джим қазір Нью-Йорктегі сәтті заңгер, бірақ бай, қоғамдық жұмыстармен айналысатын әйелге үйленгеніне байланысты бақытсыз және баласыз өмір сүруге мәжбүр. Кэтер 1926 жылы романның жаңартылған басылымы шыққанда бұл кіріспені жоюға Houghton Mifflin баспасымен келісті.

Романға сілтеме жасау

Дуглас Сирктің "Қырыққан періштелер" фильмі "Менің Антониям" романына 12 жыл бұрын басты кейіпкер ЛаВерн оқыған соңғы кітап ретінде сілтеме жасайды, оны Дороти Малоун сомдайды. Ол кітапты алкогольге тәуелді репортер Бёрк Девлиннің пәтерінде табады, оны Рок Хадсон ойнайды. ЛаВерннің күйеуі Роджер (Роберт Стак ойнайды) ұшақ жарысындағы апаттан кейін қайтыс болғаннан соң, Бёрк Девлин ЛаВерн мен оның ұлы Джекті Чикагоға жібереді, ол оларды Небраскаға жаңа өмір бастау үшін келесі рейске жалғастырады. Соңғы сахнада ЛаВерн ұшаққа отырғанда, Бёрк оған "Менің Антониям" кітабын ұсынады. 2000 жылы Эммилу Харристің "Red Dirt Girl" альбомында "My Ántonia" әні Дейв Мэтьюспен дуэт ретінде орындалады. Харрис әнді Жимнің перспективасынан жазды, ол ұзақ уақыттан бері жоғалған махаббатын еске алады. Француз әнші-композиторы Доминик А романнан шабыдаланып "Антония" әнін жазды ("Auguri" альбомынан, 2001 жыл). Ричард Пауэрстің 2006 жылғы "Эхо жасаушы" романында Марк Шлютер кейіпкері медбикесінің ұсынысымен "Менің Антониямды" оқиды, ол бұл "[А] өте сезімтал роман. Жасы үлкен әйелге құмар болған жас Небраскалық шаруа баласы туралы" (240-бет) дейді. Антон Шаммастың 1986 жылғы "Арабесктер" романында Антонның өмірбаяндық кейіпкері Айовадағы жазушылар семинарына барар жолда ұшақта "Менің Антониямды" оқиды. Бұл оның оқыған алғашқы романы, ол Айовада да Кэтер сипаттағандай, Небраскадағы "шарап лекесі" сияқты шөптер болатынын күтеді. Делавэр штатының Милтон қаласындағы Dogfish Head Brewery сыра зауыты үздіксіз хопталған императорлық пилзнерді "My Ántonia" деп атайды. Дэвид Брукс "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі "2019: Қасқыр жылы" атты жаңа жылдық мақаласының кіріспесінде Павелдің "Менің Антониям" романындағы өлім төсегіндегі әңгімесін еске алды. Павел, күйеу жігіттің досы, күйеу жігітті өзінің қалыңдығын құрбан етуге көндіруге тырысты, бірақ күйеу жігіт оны қорғауға талпынды. Брукс 2019 жылды 19 ғасырдың орыс қысымен салыстырады, онда қасқырлардың адамдарға шабуыл жасағаны белгілі болды, ал "біршама мас" тойды аман қалғандардың екеуі басқарады, олар тірі қалу үшін барлық нәрсені жасауға дайын, тіпті достары мен олардың әйелдерін қасқырларға тастауға дейін. Брет Стивенс 2019 жылдың 19 шілдесінде "Нью-Йорк Таймс" газетінде жариялаған пікір мақаласында "Трампқа қарсы тамаша құрал" деп атады. Уилла Кэтер Американы ұлы еткен нәрсені білген. Стивенс Уилла Кэтердің "Менің Антониям" кітабы "біздің заманымызға арналған кітап – және президентімізге қарсы тамаша құрал" деп жазды. "Менің Антониям" американдық болудің мәнін түсінуге көмектеседі. Біз "өзіміздің нағыз мақсатымызды еске түсіруіміз керек, "Менің Антониямды" қайта оқып бастайық".

Теледидар

"My Antonia" 1995 жылы теледидарға арналған фильм ретінде романнан бейімделді.

Сахна

Миннеаполистегі Иллюзия театры 2010 жылы драматург Эллисон Мурдың "Мой Антония" пьесасы бойынша қойылымды, сондай-ақ Роберта Карлсонның түпнұсқа музыкасын сахналады. Бұл қойылым Айви сыйлығына ие болды және 2012, 2013 жылдары Миннесота штабында, ал 2019 жылы Небраска штабында гастрольдік сапарда болды. Иллинойс штатының Урбана қаласындағы The Station театрындағы The Celebration Company 2011 жылдың желтоқсан айында "Мой Антония" пьесасын сахнаға қойды. Адаптацияны Celebration Company мүшесі Джарет Дапьер жазды. Book It Repertory Театры 2018 жылдың желтоқсанында "Мой Антония" пьесасының сахналық бейімделуін ұсынды. Энни Ларо жазған бұл қойылым 2018 жылдың 29 қарашасынан 30 желтоқсанына дейін Сиэтлдегі Орталық театрда көрсетілді. Seattle Weekly бұл қойылымды жоғары бағалап, былай деді: "Қазіргі әкімшіліктің нәсілдік үрей тудыруына байланысты, Book It Кэтердің 1915 жылғы «Мой Антония» романының тағы бір қырын зерттеп, Энни Ларо бейімдеп, қойған нұсқасында дәстүрлі және дәстүрлі емес актерлерді таңдап, көрермендерді иммигранттар тәжірибесін кең қамтуда қарауға шақырады".