Каубойлар мен шекара: Батыс жанрының тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Мультимедиа жанры

Уэстерн – әдетте 1849 жылғы Калифорния алтын асығы мен 1890 жылы шекараның жабылуы аралығында Америка шекарасында өтетін, Батыс АҚШ-тың, әсіресе Оңтүстік-Батыс АҚШ-тың, сондай-ақ Солтүстік Мексика және Батыс Канада халықтық әңгімелерімен байланысты көркем әдебиет жанры. Шекараны көбінесе «Ескі Батыс» немесе «Жабайы Батыс» деп атаған, ал батыс медиасында оны сирек қоныстанған, қауіпті аймақ ретінде бейнелеген, оны каубойлар, заңнан тыс адамдар, шерифтер және көптеген басқа «оқ атушы» кейіпкерлері күзеткен. Уэстерн әңгімелері көбінесе әділет, бостандық, жеке бастың күштілігі, тағдыр, АҚШ-тың ұлттық тарихы мен ұлттық ерекшелігі сияқты кең тақырыптарды пайдалана отырып, қылмысқа толы Америка батысын жарастыруға жасалған біртіндеп әрекеттер туралы болады. Американың жергілікті халқы – «индей» тайпалары көбінесе жауыздар және/немесе жабайылар ретінде көрсетілген. Вакеро дәстүрі мен батыс көркем әдебиетінен бастау алған бұл жанр батыс өмір салтын, кантры-вестерн музыкасын және батыс киімдерін бүкіл әлемге танымал етті. Тарихы бойында жанр бірнеше рет жаңарып, түрлі қосалқы жанрларға еніп отырды.

Әңгімелер мен кейіпкерлер

Классикалық вестерн – бұл моральдық драма, ол жабайы дала мен өркениет арасындағы қақтығысты көрсетеді. Африкалық американдықтар, қытайлық американдықтар, испандықтар/мексикалықтар, құқық қорғау органдарының қызметкерлері, сыйлық саудагерлері, заңнан тыс адамдар, бармендер, саудагерлер, құмар ойыншылар, әскерлер (әсіресе атты әскер) және қоныс аударушылар (фермерлер, мал өсірушілер және қала тұрғындары). Көбінесе атмосфера батыс музыкасымен толықтырылады, оның ішінде американдық халық музыкасы және испандық/мексикалық халық музыкасы, мысалы, кантри, үндістер музыкасы, Нью-Мексико музыкасы және ранчералар.

Орналасқан жерлер

Батыстық фильмдер көбінесе жабайы табиғаттың қаталдығын көрсетеді және оқиғалардың өрісін құрғақ, шөл дала мен таулы аймақтарға орналастырады. Көп жағдайда, кең-салысты жерлер маңызды рөл атқарады, "Америка батысының жазықтары мен шөлдерінің мифтік бейнесін" ұсынады. Нақты орталарға ранчолар, кішкентай шекаралық қалалар, салундар, теміржолдар, жабайы далалар және Жабайы Батыстың шалғайдағы әскери бекіністері жатады. Көптеген батыстық фильмдерде қылмысты көрсетудің жиі қолданылатын сюжеті бар, содан кейін қылмыскерді қуу, нәтижесінде кек алу мен жазалау болады, бұл көбінесе атыс немесе жылдам қолмен болатын дуэль арқылы іске асырылады.

Тақырыптар

Кейде батыс жанры өркениет атынан жабайы табиғатты жаулап алуды, табиғатты бағындыруды немесе шекарада тұратын түпкілікті американдықтардың аумақтық құқықтарын тартып алуды көрсетеді. Батыс қоғамды құрмет кодексі мен жеке, тікелей немесе жеке сот арқылы ұйымдастырылған қоғам ретінде бейнелейді – «шекаралық әділдік» деп аталатын, қарулы қақтығыстар арқылы іске асырылатын әділдік. Бұл құрмет кодекстері көбінесе қастықтарды немесе өздеріне зиян келтірген адамдардан кек алуға немесе жазалауға тырысатын тұлғаларды көрсету арқылы ойнатылады (мысалы, «True Grit» фильмінің басты тақырыбы – кек алу мен жазалау). Батыстың осы бейнесі жеке әділдік пен қалалардағы рационалистік, абстрактілі заңға негізделген әділдік жүйелерінің арасындағы қарама-қайшылықты көрсетеді, онда әлеуметтік тәртіп көбінесе сот залдары сияқты салыстырмалы түрде бейтарап институттар арқылы сақталады. Батыс туралы кең таралған түсінік – көшпенді өмір салған, әдетте ковбой немесе қарулы адамның өміріне орталықтанған әңгіме. «Union Pacific» оқиғасы: Сюжетте теміржол, телеграф желісі немесе басқа да заманауи технологиялардың құрылысы көрсетіледі. Вагон-поезд туралы оқиғалар осы санатқа жатады. Ферма оқиғасы: Фермерлер өздерінің отбасылық фермаларын ұрылардан немесе жерді тартып алмақшы болған ірі жер иелерінен қорғайды. Империя оқиғасы: Сюжетте ранчо немесе мұнай империясын бастапқыдағы қарапайым жағдайдан құру көрсетіледі – классикалық «кедейден байлыққа» сюжеті, көбінесе су немесе минералдар сияқты ресурстар үшін күреспен байланысты. Кек алу оқиғасы: Сюжетте көбінесе әділетсіздікке ұшыраған адамның күрделі қуғыны мен іздеуі көрсетіледі, бірақ оған классикалық детективтік оқиғаның элементтері де кіруі мүмкін. Кавалерия және үндістер оқиғасы: Сюжет ақ қоныс салушылар үшін жабайы табиғатты «жарастыруға» және/немесе американдықтармен күресуге қатысты. Заңсыз оқиғасы: Заңсыз топтар оқиғаның басты рөлін атқарады. Маршал оқиғасы: Заң қызметкерінің қиындықтары мен оның шешімдері сюжетті дамытады. Грюбердің айтуынша, жақсы жазушылар диалог пен сюжетті дамыту арқылы осы негізгі сюжеттерді сенімді әңгімелерге айналдырады.

The Western genre sometimes portrays the conquest of the wilderness and the subordination of nature in the name of civilization or the confiscation of the territorial rights of the original, Native American, inhabitants of the frontier. The Western depicts a society organized around codes of honor and personal, direct or private justice–"frontier justice"–dispensed by gunfights. These honor codes are often played out through depictions of feuds or individuals seeking personal revenge or retribution against someone who has wronged them (e. g., True Grit has revenge and retribution as its main themes). This Western depiction of personal justice contrasts sharply with justice systems organized around rationalistic, abstract law that exist in cities, in which social order is maintained predominantly through relatively impersonal institutions such as courtrooms. The popular perception of the Western is a story that centers on the life of a seminomadic wanderer, usually a cowboy or a gunfighter. Union Pacific story: The plot concerns construction of a railroad, a telegraph line, or some other type of modern technology on the wild frontier. Wagon train stories fall into this category. Ranch story: Ranchers protecting their family ranch from rustlers or large landowners attempting to force out the proper owners. Empire story: The plot involves building a ranch empire or an oil empire from scratch, a classic rags to riches plot, often involving conflict over resources such as water or minerals. Revenge story: The plot often involves an elaborate chase and pursuit by a wronged individual, but it may also include elements of the classic mystery story. Cavalry and Indian story: The plot revolves around "taming" the wilderness for White settlers and/or fighting Native Americans. Outlaw story: The outlaw gangs dominate the action. Marshal story: The lawman and his challenges drive the plot. Gruber said that good writers used dialogue and plot development to develop these basic plots into believable stories.

Фильм

Американдық кино институтының анықтамасына сәйкес, батыс фильмдері – "Америка батысында өрнектелген, жаңа шекараның рухын, күресін және құлдырауын бейнелейтін" фильмдер. Бастапқыда бұл фильмдер "Wild West dramas" деп аталып келді, бұл атау Буффало Билл Коди сияқты Wild West шоуларымен байланысты болды. Батыс фильмдерінің көптеген ерекшеліктері 19 ғасырдағы танымал батыс көркем әдебиетінің бір бөлігі болды және фильмдер танымал өнер түріне айналардан бұрын қалыптасты. Батыс фильмдерінде көбінесе каубойлар, мылтық көтеріп жүретіндер және сыйлық аңшылары сияқты кейіпкерлер кездеседі. Олар көбінесе Стетсон бас киімдерін, банданаларды, шпоры мен букскин киімдерін киеді, револьверлер мен мылтықтарды күнделікті өмірде қолданады және "шекаралық әділдік" арқылы дауларды шешеді. Басты кейіпкерлер шаңды қалалар мен мал шаруашылықтары арасында сенімді аттарымен саяхаттайды. Батыс жанрына жататын алғашқы фильмдер – 1894 жылы Нью-Джерси штатының Вест-Оранж қаласындағы Эдисон студиясында түсірілген бір рулеткалық үнсіз фильмдер. Бұл фильмдерде Буффало Биллдің Wild West шоуының қатысушылары ескі батыста өмір сүру арқылы алған дағдыларын көрсетті, олардың ішінде Энни Оукли (ату) және Сиукстің өкілдері (билеу) болды. Ең ерте кездегі батыс оқиғалық фильмі – 1899 жылы Митчелл мен Кенионның Англияның Блэкберн қаласында түсірген "Индиандардың ұрлауы" атты британдық қысқаметражды фильмі. "Ұлы пойыз тонауы" (1903, бұрынғы британдық фильм "A Daring Daylight Burglary" негізінде түсірілген), Эдвин С. Портердің Бронхо Билли Андерсонның басты рөлде ойнаған фильмі көбінесе бірінші батыс фильмі деп қате айтылады. Алайда, Джордж Н. Фенин мен Уильям К. Эверсон (жоғарыда айтылғандай) "Эдисон компаниясы "Ұлы пойыз тонауына" дейін бірнеше жыл батыс материалдарымен жұмыс істеген" деп атап көрсетеді. Дегенмен, олар Портердің фильмі "батыс фильмінің жанры үшін қылмыс, қуғын-сүргін және жазалау үлгісін" қалыптастырғанына келіседі. Фильмнің танымалдылығы Андерсонға экрандағы алғашқы батыс жұлдызына айналуға мүмкіндік берді, ол бірнеше жүз қысқа батыс фильмдерін түсірді. Жанрдың үлкен танымалдылығына байланысты ол көп ұзамай Том Микс пен Уильям С. Харттан бәсекелестік көрді. Батыс фильмдері үнсіз фильмдер дәуірінде (1894–1927) өте танымал болды. 1927–1928 жылдары дыбыс пайда болғаннан кейін Голливудтың ірі студиялары батыс фильмдерінен тез бас тартып, жанрды кіші студиялар мен продюсерлерге қалдырды. Бұл кіші ұйымдар 1930 жылдары көптеген төмен бюджетті фильмдер мен сериалдар шығарды. Бір ерекшелік – 23 жасар Джон Уэйннің алғашқы басты рөлінде ойнаған және Рауль Уолш режиссерлік еткен 1930 жылғы американдық "The Big Trail" фильмі. Эпикалық фильм шынайылығымен ерекшеленгенімен, Депрессия кезеңіндегі театрлардың кең экранды технологияға инвестиция жасауға дайын болмауына байланысты қаржылық сәтсіздікке ұшырады. 1930 жылдардың соңына қарай батыс фильмі Голливудта "арзан" жанр ретінде қарастырылды, бірақ 1939 жылы Эрол Флинннің қатысуымен "Dodge City", Тайрон Пауэрмен "Jesse James", Джоэл МакКреамен "Union Pacific", Джеймс Стюарт пен Марлен Дитрихпен "Destry Rides Again" және әсіресе Джон Фордтың Джон Уэйннің қатысуымен түсірген "Stagecoach" сияқты ірі студиялық туындылардың арқасында танымалдылығы қайта жаңғырды. Бұл фильм жылдың ең үлкен хиттерінің бірі болды. "United Artists" арқылы шыққан "Stagecoach" Джон Уэйннің он жыл бойы B типті батыс фильмдерінде ойнағаннан кейін негізгі экран жұлдызына айналуына көмектесті. Уэйн 10 жыл бұрын режиссер Рауль Уолштың "The Big Trail" фильмінде басты рөлде ойнаған болатын, бұл фильм Америка батысында, соның ішінде Гранд-Каньонда, Йосемитиде және алып секводаларда түсірілгеніне қарамастан, кассада сәтсіз аяқталды. 1930 жылдардың соңындағы жаңа коммерциялық табыстардан кейін батыс фильмдерінің танымалдылығы 1950 жылдары өзінің шыңына жетті, онда өндірілген батыс фильмдерінің саны барлық басқа жанрларды қоса алғанда, асып кетті. 1940 жылдан 1960 жылға дейінгі кезең "Батыстың алтын ғасыры" деп аталады. Ол Роберт Олдрич, Бадд Боеттичер, Делмер Дейвс, Джон Форд және басқалар сияқты бірнеше көрнекті режиссерлердің еңбектерімен сипатталады. Осы дәуірдегі танымал фильмдердің қатарында "Apache" (1954), "Broken Arrow" (1950) және "My Darling Clementine" (1946) бар. Батыс жанрының танымалдылығының өзгеруі уақыт өте келе бүкіл әлемдегі поп-мәдениетке әсер етті. 1960 және 1970 жылдары Италиядан шыққан спагетти-вестерн фильмдері бүкіл әлемде танымал болды, бұл Серджио Леоненің әңгіме айту әдісінің табысына байланысты болды. Бұрын өлі деп жарияланғаннан кейін, 1990 жылдары "Dances with Wolves" (1990), "Unforgiven" (1992) және "Geronimo" (1993) сияқты фильмдердің арқасында батыс фильмдерінің жаңа толқыны пайда болды, батыс фильмдері тағы да танымал бола бастады.

The American Film Institute defines Western films as those "set in the American West that [embody] the spirit, the struggle, and the demise of the new frontier". Originally, these films were called "Wild West dramas", a reference to Wild West shows like Buffalo Bill Cody's. Most of the characteristics of Western films were part of 19th century popular Western fiction, and were firmly in place before film became a popular art form. Western films commonly feature protagonists such as cowboys, gunslingers, and bounty hunters, who are often depicted as seminomadic wanderers who wear Stetson hats, bandannas, spurs, and buckskins, use revolvers or rifles as everyday tools of survival and as a means to settle disputes using "frontier justice". Protagonists ride between dusty towns and cattle ranches on their trusty steeds. The first films that belong to the Western genre are a series of short single reel silents made in 1894 by Edison Studios at their Black Maria studio in West Orange, New Jersey. These featured veterans of Buffalo Bill's Wild West show exhibiting skills acquired by living in the Old West – they included Annie Oakley (shooting) and members of the Sioux (dancing). The earliest known Western narrative film is the British short Kidnapping by Indians, made by Mitchell and Kenyon in Blackburn, England, in 1899. The Great Train Robbery (1903, based on the earlier British film A Daring Daylight Burglary), Edwin S. Porter's film starring Broncho Billy Anderson, is often erroneously cited as the first Western, though George N. Fenin and William K. Everson point out (as mentioned above) that the "Edison company had played with Western material for several years prior to The Great Train Robbery". Nonetheless, they concur that Porter's film "set the pattern—of crime, pursuit, and retribution—for the Western film as a genre". The film's popularity opened the door for Anderson to become the screen's first Western star; he made several hundred Western film shorts. So popular was the genre that he soon faced competition from Tom Mix and William S. Hart. Western films were enormously popular in the silent film era (1894–1927). With the advent of sound in 1927–1928, the major Hollywood studios rapidly abandoned Westerns, leaving the genre to smaller studios and producers. These smaller organizations churned out countless low budget features and serials in the 1930s. An exception was The Big Trail, a 1930 American pre Code Western early widescreen film shot on location across the American West starring 23 year old John Wayne in his first leading role and directed by Raoul Walsh. The epic film noted for its authenticity was a financial failure due to Depression era theatres not willing to invest in widescreen technology. By the late 1930s, the Western film was widely regarded as a "pulp" genre in Hollywood, but its popularity was dramatically revived in 1939 by major studio productions such as Dodge City starring Errol Flynn, Jesse James with Tyrone Power, Union Pacific with Joel McCrea, Destry Rides Again featuring James Stewart and Marlene Dietrich, and especially John Ford's landmark Western adventure Stagecoach starring John Wayne, which became one of the biggest hits of the year. Released through United Artists, Stagecoach made John Wayne a mainstream screen star in the wake of a decade of headlining B Westerns. Wayne had been introduced to the screen 10 years earlier as the leading man in director Raoul Walsh's spectacular widescreen The Big Trail, which failed at the box office in spite of being shot on location across the American West, including the Grand Canyon, Yosemite, and the giant redwoods, due in part to exhibitors' inability to switch over to widescreen during the Great Depression. After renewed commercial successes in the late 1930s, the popularity of Westerns continued to rise until its peak in the 1950s, when the number of Western films produced outnumbered all other genres combined. The period from 1940 to 1960 has been called the "Golden Age of the Western". It is epitomized by the work of several prominent directors including Robert Aldrich, Budd Boetticher, Delmer Daves, John Ford, and others. Some of the popular films during this era include Apache (1954), Broken Arrow (1950), and My Darling Clementine (1946). The changing popularity of the Western genre has influenced worldwide pop culture over time. During the 1960s and 1970s, Spaghetti Westerns from Italy became popular worldwide; this was due to the success of Sergio Leone's storytelling method. After having been previously pronounced dead, a resurgence of Westerns occurred during the 1990s with films such as Dances with Wolves (1990), Unforgiven (1992), and Geronimo (1993), as Westerns once again increased in popularity.

Теледидар

1940-1950 жылдары теледидар танымал болған кезде, теледидардағы вестерндер тез арада көрермендердің сүйіктісіне айналды. Алғашқыда бұрын түсірілген фильмдердің қайталама көрсетілімдерінен бастап, бірқатар кино ковбойларының өз телешоулары пайда болды. Батыс фильмдеріне деген сұраныс арта түскенде, жаңа сюжеттер мен жаңа жұлдыздар енгізілді. Көптеген ұзақ жылдар бойы көрсетілген телевестерндер өздерінің классикасына айналды, мысалы: «Жалғыз қаңғыбас» (1949–1957), «Өлім аңғарының күндері» (1952–1970), «Уайетт Эрптің өмірі мен аңызы» (1955–1961), «Шайен» (1955–1962), «Гансмоук» (1955–1975), «Маверик» (1957–1962), «Қарулы атпен саяхаттаймын» (1957–1963), «Вагон пойызы» (1957–1965), «Қарулы ат» (1958–1963), «Раухайд» (1959–1966), «Бонанза» (1959–1973), «Виргиниялық» (1962–1971) және «Үлкен аңғар» (1965–1969). «Уайетт Эрптің өмірі мен аңызы» ересектерге арналған алғашқы вестерн телесериалы болды, ол 1955 жылдың 6 қыркүйегінде «Гансмоук» фильмінен төрт күн бұрын көрсетілді. Телевестерндердің ең танымал жылы 1959 жыл болды, ол кезде 26 осындай шоу ең жақсы уақытта көрсетілді. Олардың кем дегенде алтауы қандай да бір дәрежеде Уайетт Эрппен байланысты: «Уайетт Эрптің өмірі мен аңызы», «Бат Мастерсон», «Тумбстоун аумағы», «Сынған жебе», «Джонни Ринго» және «Гансмок». Америка теледидар өндірісінің өсуі 1960 жылдардың басында жарты сағаттық сериалдардың көп бөлігін жойды және оларды бір сағаттық телешоулармен алмастырды, көбінесе түсті түсірілімде. Дәстүрлі вестерндер 1960 жылдардың соңында демографиялық мақсаттағы желілік өзгерістердің және ата-аналардың теледидар топтарының қысымының нәтижесінде жойылды. Келешектегі туындылар басқа жанрлардан элементтерді қамтыды, мысалы, қылмыс драмасы және құпия жұмбақ элементтері. 1970 жылдардағы вестерн шоуларына Хек Рэмси, «Кунг-Фу», «Шөлейттегі үй», «Маклауд», «Гризли Адамстың өмірі мен уақыты» және қысқа ғана көрсетілген, бірақ жоғары бағаланған «Батысты қалай жеңдік» (сол аттас мини-сериалдан шыққан) кірді. 1990 және 2000 жылдары сағаттық вестерндер мен телефильмдер үшін арнайы жасалған, сәнділенген вестерндер енгізілді, мысалы, «Жалғыздықтағы көгершін» (1989) және «Доктор Куинн, медицина әйел». Сондай-ақ, 2002 жылы Джосс Уидон жасаған «Ғарыш вестерні» Firefly сияқты батыс формуласына жаңа элементтер қосылды. «Deadwood» 2004 жылдан 2006 жылға дейін HBO телеарнасында көрсетілген, сыншылар тарапынан жоғары бағаланған вестерн сериалы болды. Бірінші трансконтиненттік темір жолдың құрылысы туралы ойдан шығарылған оқиғаны баяндайтын «Hell on Wheels» 2011 және 2016 жылдар аралығында AMC телеарнасында бес маусым бойы көрсетілді. «Longmire» Вайоминг штатының ойдан шығарылған Абсарока округінің шерифі Уолт Лонгмайр туралы вестерн сериалы. Бастапқыда 2012–2014 жылдар аралығында A&E желісінде көрсетілді, оны 2015 жылы Netflix алды, шоу 2017 жылы аяқталғанша. AMC және Винс Гиллиганның сыншылар тарапынан жоғары бағаланған «Брейкинг Бад» вестерн жанрына қарағанда әлдеқайда заманауи көрініс. 2008 жылдан 2013 жылға дейін Нью-Мексикода орналасқан, ол III сатыдағы өкпе қатерлі ісігімен ауырған химия мұғалімі Уолтер Уайт (Брайан Кранстон) туралы, ол өлгеннен кейін отбасына ақша табу үшін кристалл метамфетаминді пісіріп, сатады, ал баяу заңсыз есірткі нарығына одан әрі әрі қарай өсіп, ақырында аяусыз есірткі сатушысы және өлтірушіге айналады. Шоуда халық көп тұратын қала маңындағы аудандар мен жақын маңдағы Альбукеркиде сахналар болса да, шоудың көп бөлігі шөлде өтеді, онда Уолтер жиі RV машинасын ашық шөлге алып шығып, мет пісіреді, ал көптеген экшендер шөлде өтеді, ескі заманғы батыс фильмдеріне ұқсас. Жабайы батыс пен қазіргі заманғы технологиялар, мысалы, автомобильдер мен ұялы телефондар арасындағы қақтығыс, сонымен қатар, негізінен қылмыс драмасына назар аудару шоуды екі жанрдың да ерекше айналуына әкеледі. Уолтердің шөлдік ортаға арқа сүйеуі батыс шоуда басты рөл атқарады және «Better Call Saul» спин-офф сериясында қолданыла береді.

When television became popular in the late 1940s and 1950s, Television Westerns quickly became an audience favorite. Beginning with rebroadcasts of existing films, a number of movie cowboys had their own TV shows. As demand for the Western increased, new stories and stars were introduced. A number of long running TV Westerns became classics in their own right, such as: The Lone Ranger (1949–1957), Death Valley Days (1952–1970), The Life and Legend of Wyatt Earp (1955–1961), Cheyenne (1955–1962), Gunsmoke (1955–1975), Maverick (1957–1962), Have Gun – Will Travel (1957–1963), Wagon Train (1957–1965), The Rifleman (1958–1963), Rawhide (1959–1966), Bonanza (1959–1973), The Virginian (1962–1971), and The Big Valley (1965–1969). The Life and Legend of Wyatt Earp was the first Western television series written for adults, premiering four days before Gunsmoke on September 6, 1955. The peak year for television Westerns was 1959, with 26 such shows airing during primetime. At least six of them were connected in some extent to Wyatt Earp: The Life and Legend of Wyatt Earp, Bat Masterson, Tombstone Territory, Broken Arrow, Johnny Ringo, and Gunsmoke. Increasing costs of American television production weeded out most action half hour series in the early 1960s, and their replacement by hour long television shows, increasingly in color. Traditional Westerns died out in the late 1960s as a result of network changes in demographic targeting along with pressure from parental television groups. Future entries in the genre would incorporate elements from other genera, such as crime drama and mystery whodunit elements. Western shows from the 1970s included Hec Ramsey, Kung Fu, Little House on the Prairie, McCloud, The Life and Times of Grizzly Adams, and the short lived but highly acclaimed How the West Was Won that originated from a miniseries with the same name. In the 1990s and 2000s, hour long Westerns and slickly packaged made for TV movie Westerns were introduced, such as Lonesome Dove (1989) and Dr. Quinn, Medicine Woman. Also, new elements were once again added to the Western formula, such as space Western Firefly, created by Joss Whedon in 2002. Deadwood was a critically acclaimed Western series that aired on HBO from 2004 through 2006. Hell on Wheels, a fictionalized story of the construction of the first transcontinental railroad, aired on AMC for five seasons between 2011 and 2016. Longmire is a Western series that centered on Walt Longmire, a sheriff in fictional Absaroka County, Wyoming. Originally aired on the A&E network from 2012 to 2014, it was picked up by Netflix in 2015 until the show's conclusion in 2017. AMC and Vince Gilligan's critically acclaimed Breaking Bad is a much more modern take on the Western genre. Set in New Mexico from 2008 through 2013, it follows Walter White (Bryan Cranston), a chemistry teacher diagnosed with Stage III Lung Cancer who cooks and sells crystal meth to provide money for his family after he dies, while slowly growing further and further into the illicit drug market, eventually turning into a ruthless drug dealer and killer. While the show has scenes in a populated suburban neighborhood and nearby Albuquerque, much of the show takes place in the desert, where Walter often takes his RV car out into the open desert to cook his meth, and most action sequences occur in the desert, similar to old fashioned Western movies. The clash between the Wild West and modern technology like cars and cellphones, while also focusing primarily on being a Crime drama makes the show a unique spin on both genres. Walter's reliance on the desert environment makes the Western feel a pivotal role in the show, and would continue to be used in the spinoff series Better Call Saul.

Бейнелеу өнері

Бірқатар суретшілер өздерінің шығармаларын Американың ежелгі Батысын бейнелеуге арнады. Америкалықтар Батысқа бағытталған өнерді кейде "Батыс өнері" деп атайды. Бұл салыстырмалы түрде жаңа өнер саласына суреттер, мүсіндер және кейде американдықтардың жергілікті қолөнері кіреді. Алғашқыда бұл өнерде Батыс штаттарын зерттеу және ковбойлар туралы тақырыптар басты орын алды. Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселл – "Жабайы Батысты" суреттері мен мүсіндері арқылы бейнелеген екі суретші. Ремингтон қайтыс болғаннан кейін Ричард Лоренц Батыс жанрында сурет салудағы ең белгілі суретшіге айналды. Вайоминг штатындағы Баффало Билл орталығы және Лос-Анджелестегі Аутри Ұлттық орталығы сияқты кейбір өнер мұражайларында американдық Батыс өнерінің туындыларын кездестіруге болады.

Аниме және манга

Аниме мен манга жанры көбінесе ғылыми-фантастикалық вестернге қарай бейімделген, мысалы, «Каубой Бибоп» (1998 жылғы аниме), «Тригун» (1995–2007 жылдардағы манга) және «Outlaw Star» (1996–1999 жылдардағы манга). «Коя но Шонен Исаму» (1971 жылғы шонен манга, жапон әкесі мен американдық анасы бар ұл туралы) сияқты заманауи вестерндер де кездеседі, немесе 2007 жылғы «Эль Казадор де ла Бружа» аниме телесериалы қазіргі Мексикада өрбітеді. «JoJo-ның таңғажайып оқиғасы» манга сериясының 7-бөлігі американдық вестерн ортасында өрбітеді. Оқиға «Темір доп» деп аталатын құрлықтық ат жарысына қатысқан жарыскерлерді баяндайды. «Golden Kamuy» (2014–2022) Орыс-жапон соғысының салдарына, әсіресе Хоккайдо мен Сахалинге назар аударады, сондай-ақ американдықтардың орнына айну халқы мен басқа да жергілікті тайпаларды, сонымен қатар танымал вестерн мотивтерін көрсетеді.

Комикстер

Батыс комикстері мазмұнды туындыларды қамтыды (мысалы, 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-шы жылдардың басындағы классикалық комикстер (әсіресе, Кид Колт, Outlaw, Rawhide Kid және Red Ryder) немесе заманауи Блюберри сияқты), сондай-ақ мультфильмдер мен пароди́яларды (мысалы, Кокко Билл және Лакки Люк). 1990-шы және 2000-шы жылдары Батыс комикстері фантастика, қорқыныш және ғылыми-фантастика жанрларына қарай бұрылыс жасады, көбінесе табиғаттан тыс құбылыстарды немесе "Пречигер" сияқты христиандық иконографияны қамтыды. Дегенмен, осы кезеңде дәстүрлі Батыс комикстері де табылады (мысалы, Джона Хекс және Лавлес).

Ойындар

Батыс аркадалық ойындары, компьютерлік ойындары, рөлдік ойындары және бейне ойындары көбінесе тікелей батыс жанрында немесе батыс пен қорқыныштың қосылған гибридтері болып келеді. Батыс тақырыбындағы компьютерлік ойындардың кейбіреулері: The Oregon Trail (1971), Mad Dog McCree (1990), Sunset Riders (1991), Outlaws (1997), Desperados сериясы (2001–), Red Dead сериясы (2004–), Gun (2005) және Call of Juarez сериясы (2007–). Басқа бейне ойындар "ерекше батыс" концепциясын пайдаланады, мысалы, Fallout (1997), Gunman Chronicles (2000), Darkwatch (2005), Borderlands сериясы (2009–), Fallout: New Vegas (2010) және Hard West (2015).

Радиодрамалар

Батыс радио драмалары 1930 жылдан 1960 жылға дейін өте танымал болды. Осы кезеңде батыс радио драмаларының бес түрі болды: антологиялық бағдарламалар, мысалы, «Империя құрылысшылары» және «Шекаралық жауынгерлер»; жасөспірімдерге арналған оқиғалық бағдарламалар, мысалы, «Қызыл Райдер» және «Хопалонг Кассиди»; аңыздар мен халық мүсіндері, мысалы, «Қызыл қаз үнділік ертегілері» және «Каубой Томның жиыны»; «Форт Ларами» және «Шекаралық джентльмен» сияқты ересектерге арналған батыс драмалары; және «Кактус Кейт» сияқты күндізгі драмалар. Көптеген танымал шоулардың қатарында «Жалғыз қаңғыбас» (1933 жылы алғаш рет эфирге шықты), «Сиско Кид» (1942 жылы алғаш рет эфирге шықты), «Доктор Сиксган» (1954 жылы алғаш рет эфирге шықты), «Тапаншасы бар адам – саяхатқа дайын» (1958 жылы алғаш рет эфирге шықты) және «Гансмөк» (1952 жылы алғаш рет эфирге шықты) бар. Көптеген шоулар тікелей эфирде көрсетілді, ал қалғандары жазылып алынды.

Басқа жанрларға әсері

Ежелгі драмалық туындылар ретінде, батыс және самурай жанрлары жылдар бойы стиль және тақырыптар тұрғысынан бір-біріне әсер етті. "Ұлы жетілік" Акира Куросаваның "Жеті самурай" фильмінің қайта түсірілімі, ал "Бір қолдағы доллар" – Куросаваның "Йоджимбо" фильмінің қайта түсірілімі. Куросава американдық вестерн фильмдерінің ықпалында болды және жанрдың, әсіресе Джон Фордтың жанкүйері еді. Салқын соғысқа қарамастан, батыс Шығыс блогының кинематографиясына күшті әсер етті, оның өзіндік көзқарасы болды – "Қызыл батыс" немесе "Остерн". Жалпы алғанда, бұл екі нысанда көрінді: Шығыс блогында түсірілген тікелей батыс фильмдері немесе Ресей революциясы, Ресей азаматтық соғысы және Басмаши көтерілісі туралы әрекет фильмдері. Ғарыш саяхаты туралы сериалдар мен фильмдердің көптеген элементтері батыс жанрының конвенцияларын кеңінен пайдаланды. Бұл әсіресе ғылыми фантастиканың ғарыш батысы жанрында ерекше көзге түседі. Питер Хайамстың "Аутленд" фильмі "Жоғары түскі" сюжетін Юпитердің Ай Айо планетасына көшірді. Жақында "Файрфлай" ғарыш операсы шекаралық әлемдерді бейнелеуде нақты батыс тақырыбын қолданды. "Ковбой Бибоп", "Тригун" және "Outlaw Star" сияқты аниме шоулары ғылыми фантастика мен батыс элементтерінің ұқсас қоспалары болды. Ғылыми фантастикалық батысты батыс немесе ғылыми фантастиканың қосалқы жанры ретінде қарастыруға болады. Батыс фильмдерінің элементтерін басқа жанрларға жататын кейбір фильмдерде де кездестіруге болады. Мысалы, "Келлидің батырлары" – соғыс фильмі, бірақ оның әрекеті мен кейіпкерлері батысқа ұқсас. Хамфри Богарттың "Касабланка" және "Біреуге және жоққа" сияқты нуар фильмдердегі кейіпкері – жеке кодексімен ғана байланысты адам – классикалық батыс кейіпкерімен көп ортақ нәрсеге ие. Өз кезегінде, батыс фильмдері "Pursued" және "Sugar Creek" фильмдеріндегідей нуар элементтерін зерттеді. Роберт А. Хайнлайнның көптеген кітаптарында басқа планеталарды қоныстандыру американдық батыстың қоныстандыру үлгісімен бейнеленген. Мысалы, оның "Аспандағы туннель" романында қоныс аударушылар "Жаңа Қанаан" планетына галактикадағы жұлдызаралық телепорт порталы арқылы, Conestoga вагондарында, капитан сақал мен ешкі сақалмен және Паломино атты мінген күйде аттанды – Хайнлайн колонистерге бірнеше жыл бойы өздігінен өмір сүру қажет екенін түсіндірді, сондықтан аттар машиналардан практикалық. Стивен Кингтің "Қара мұнара" – батыс фильмдерінің, жоғары фантастиканың, ғылыми фантастиканың және қорқыныштың тақырыптарын біріктіретін жеті кітаптан тұратын серия. Басты кейіпкер Роланд Дешейн – Серджо Леоне фильмдеріндегі Аты жоқ адамнан үлкен шабыт алған қарулы адам. Сонымен қатар, супергеройлық фантастика жанры ковбой кейіпкерінен туындаған деп сипатталған, тек қалалық ортада шексіз күшке ие болған. Батыс жанры бірнеше рет пародияланды, оның танымал мысалдары – "Support Your Local Sheriff!", "Cat Ballou", Мел Брукстің "Blazing Saddles" және "Rustler's Rhapsody". Джордж Лукастың "Жұлдыздар соғысы" фильмдері көптеген батыс элементтерін пайдаланады, ал Лукас "Жұлдыздар соғысы" фильмінің кинематографиялық мифологияны жандандыруға бағытталғанын айтты, бұл рөл бір кезде батысқа тиесілі болған. Жедйлер өздерінің атын Жейдайгекиден алды, олар самурайлардың үлгісі бойынша жасалған, Куросаваның ықпалын көрсетеді. Хан Соло кейіпкері архетиптік қарулы адам сияқты киінген, ал Мос Айсли кантинасы ескі батыстың салонына ұқсайды. Осы арада актер Сэм Эллиотты ескі батыстан Лос-Анджелестегі боулингке көшірген "Үлкен Лебовски" және Нью-Йоркте гиголоға айналған оңтүстік жігіті туралы "Ортаңғы түнгі ковбой" сияқты фильмдер батыс тақырыптарын пародия және құрмет көрсету мақсатында заманауи жағдайға көшірді.

Being period drama pieces, both the Western and samurai genre influenced each other in style and themes throughout the years. The Magnificent Seven was a remake of Akira Kurosawa's film Seven Samurai, and A Fistful of Dollars was a remake of Kurosawa's Yojimbo, which itself was inspired by Red Harvest, an American detective novel by Dashiell Hammett. Kurosawa was influenced by American Westerns and was a fan of the genre, most especially John Ford. Despite the Cold War, the Western was a strong influence on Eastern Bloc cinema, which had its own take on the genre, the so called "Red Western" or "Ostern". Generally, these took two forms: either straight Westerns shot in the Eastern Bloc, or action films involving the Russian Revolution, the Russian Civil War, and the Basmachi rebellion. Many elements of space travel series and films borrow extensively from the conventions of the Western genre. This is particularly the case in the space Western subgenre of science fiction. Peter Hyams's Outland transferred the plot of High Noon to Io, moon of Jupiter. More recently, the space opera series Firefly used an explicitly Western theme for its portrayal of frontier worlds. Anime shows such as Cowboy Bebop, Trigun and Outlaw Star have been similar mixes of science fiction and Western elements. The science fiction Western can be seen as a subgenre of either Westerns or science fiction. Elements of Western films can be found also in some films belonging essentially to other genres. For example, Kelly's Heroes is a war film, but its action and characters are Western like. The character played by Humphrey Bogart in noir films such as Casablanca and To Have and Have Not—an individual bound only by his own private code of honor—has a lot in common with the classic Western hero. In turn, the Western has also explored noir elements, as with the films Pursued and Sugar Creek. In many of Robert A. Heinlein's books, the settlement of other planets is depicted in ways explicitly modeled on American settlement of the West. For example, in his Tunnel in the Sky, settlers set out to the planet "New Canaan", via an interstellar teleporter portal across the galaxy, in Conestoga wagons, their captain sporting mustaches and a little goatee and riding a Palomino horse—with Heinlein explaining that the colonists would need to survive on their own for some years, so horses are more practical than machines. Stephen King's The Dark Tower is a series of seven books that meshes themes of Westerns, high fantasy, science fiction, and horror. The protagonist Roland Deschain is a gunslinger whose image and personality are largely inspired by the Man with No Name from Sergio Leone's films. In addition, the superhero fantasy genre has been described as having been derived from the cowboy hero, only powered up to omnipotence in a primarily urban setting. The Western genre has been parodied on a number of occasions, famous examples being Support Your Local Sheriff!, Cat Ballou, Mel Brooks's Blazing Saddles, and Rustler's Rhapsody. George Lucas's Star Wars films use many elements of a Western, and Lucas has said he intended for Star Wars to revitalize cinematic mythology, a part the Western once held. The Jedi, who take their name from Jidaigeki, are modeled after samurai, showing the influence of Kurosawa. The character Han Solo dressed like an archetypal gunslinger, and the Mos Eisley cantina is much like an Old West saloon. Meanwhile, films such as The Big Lebowski, which plucked actor Sam Elliott out of the Old West and into a Los Angeles bowling alley, and Midnight Cowboy, about a Southern boy turned gigolo in New York (who disappoints a client when he does not measure up to Gary Cooper), transplanted Western themes into modern settings for both purposes of parody and homage.