Америкалық жазушы Зейн Грей өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық романист (1872–1939)

Перл Зейн Грей (31 қаңтар 1872 – 23 қазан 1939) – американдық жазушы және тіс дәрігері. Ол әдебиет пен өнердегі Батыс жанрымен байланысты танымал шығармаларымен белгілі, американдық шекараны бейнелеуде идеалды образ жасады. Оның ең көп сатылған кітабы – «Көгілдір шалфеймен атқандар» (1912). Оның басылған туындыларының табысынан бөлек, кітаптары фильмдер мен теледидарға бейімделіп, жаңа өмірге ие болды және әсерін жалғастыруда. Оның романдары мен әңгімелері 112 фильмге, екі телешоу эпизодына және Дик Пауэллдің «Зейн Грей театры» атты телесериалына бейімделді.

Ерте өмір

Перл Зейн Грей 1872 жылдың 31 қаңтарында Огайо штатының Зейнсвилл қаласында дүниеге келді. Оның туған аты, газеттерде Виктория патшайымының қаралы киімдерін «жемсаң сұр» деп сипаттауынан туындаған болуы мүмкін. Ол 1673 жылы Америка колонияларына көшіп келген ағылшын квакер иммигранты Роберт Зейн мен оның әйелі, тіс дәрігері Льюис М. Грейдің бес баласының төртіншісі болды. Оның отбасы туғаннан кейін тегін «Грей» деп өзгертті. Кейін Грей «Перл» есімін тастап, «Зейн» есімін алды. Грей өзінің әкесінің әкесі Бенджамин Зейннің күйеу інісі Джон МакИнтайр (Сара Зейннің күйеуі) құрған Зейнсвилл қаласында өсті. Грей мен оның ағасы Ромер екеуі де белсенді, спортқа жақын балалар болды, бейсбол ойнауды және балық аулауды ұнататын. Ол кішкентай кезінен тарихқа қызығушылық танытты. Көп ұзамай ол жазуға қызығушылық таныта бастады. Оның ерте қызығушылықтары кейінірек жазушылық жолында табысқа жетуіне септігін тигізді. Мысалы, тарих білімі оның алғашқы үш романына әсер етті, олар Америка Тәуелсіздік соғысында шайқасқан ата-бабаларының ерлігін баяндады. Бала кезінде Грей жиі ұрыс-жанжалға түсетін, бұл оның әкесінің қатал жазалауымен байланысты болуы мүмкін. Грей әкесіндей тез ашуланып, қоғамнан тысқырылатын болса да, оны анасының махаббатымен және әкесінің орнына келген адаммен қолдады. Мадди Майзер – Грейдің балық аулау мен жазуға деген сүйіспеншілігін мақұлдаған, дәстүрлі емес өмірдің артықшылықтары туралы айтқан қарт кісі еді. Грейдің әкесі Майзерден аулақ болуға ескерткеніне қарамастан, бала бес жыл бойы қарттың жанында көп уақыт өткізді. Грей «Робинзон Крузо» және «Leatherstocking Tales» сияқты оқиғалы әңгімелерді, сондай-ақ Буффало Билл мен Дэдвуд Дик туралы арзан романдарды жақсы оқыды. Ол Говард Пайл мен Фредерик Ремингтон сияқты көрнекті суретшілердің суреттерін қатты ұнатып, оларды көшіріп алды. Ол әсіресе Огайо шекарасының тарихы, оның алғашқы романдарына шабыттанған «Біздің батыс шекарамыз» кітабына қатты әсерленді. Грей өзінің алғашқы әңгімесін, «Мұңғымадағы Джимді» он бес жасында жазды. Әкесі оны жыртып, ұрып-соқты. 1889 жылы нашар инвестиция салдарынан болған ауыр қаржылық қиындықтан ұялғандықтан Льюис Грей отбасын Зейнсвилльден көшіріп, Огайо штатының Колумбус қаласында жаңадан бастады. Әкесі тіс дәрігерлік практикасын қайта жандандыруға тырысқанда Грей ауылдық үйлерге барып, әкесі үйреткен қарапайым тіс жұлу процедураларын жасады. Жас Грей штаттық кеңес араласпайынша осы іспен айналысты. Оның ағасы Ромер жүк таситын көлікпен жұмыс істеп, ақша тапты. Грей сонымен қатар театрдың жартылай штаттық жұмысшысы болды және Колумбус Капитолдары үшін жазғы бейсбол ойнады, мажор лигасының ойыншысы болуды армандады. Біраз уақыттан кейін Грейді бейсбол скауты байқап, көптеген колледждерден ұсыныс алды. Ромер да скауттардың назарына ілігіп, кәсіби бейсбол карьерасын бастады. Айви лигасы өте бәсекеге толы және болашақ бейсболшыларды дайындауға арналған тамаша орын болды. Грей мықты соққышы және өте жақсы питчер болды, ол тік түсетін қисайған допқа сүйенді. 1894 жылы питчерлер төбесінен тақтаға дейінгі қашықтық бес футқа 60 фут 6 дюймге дейін ұзартылғанда (негізінен Сай Янгтың питчинг үстемдігін азайту үшін), Грейдің питчинг тиімділігі төмендеді. Ол аутфилдке ауыстырылды. Ұзын емес, жіңішке денелі бейсболшы уақытылы соққы бергенінің арқасында университет қаһарманы болып қала берді. Ол оқуға жалыққан, ең төменгі деңгейге жетпейтін студент болды. Сабақтан тыс уақытын бейсбол, жүзу және шығармашылық жазумен, әсіресе поэзиямен өткізді. Грей 1898 жылы Ньюарк, Нью-Джерси Колтс және бірнеше жыл бойы Оранж Атлетик Клубымен бірге кіші лигалық бейсбол ойнады. Оның ағасы Ромер Карл «Редди» Грей (отбасында «Р.С.» деп аталған) жақсырақ ойнады және кіші лигада кәсіби карьера жасады. Зейн Грей мен Ромер Грей 1895 жылы Интерстейт лигасының Финдлей Слаггерс командасында бірге ойнады. Ромер 1903 жылы Питтсбург Пираттары үшін бір мажор лигасының ойынында ойнады.

Pearl Zane Grey was born January 31, 1872, in Zanesville, Ohio. His birth name may have originated from newspaper descriptions of Queen Victoria's mourning clothes as "pearl grey". He was the fourth of five children born to Alice "Allie" Josephine Zane, whose English Quaker immigrant ancestor Robert Zane came to the American colonies in 1673, and her husband, Lewis M. Gray, a dentist. His family changed the spelling of their last name to "Grey" after his birth. Grey later dropped "Pearl" and used "Zane" as his first name. Grey grew up in Zanesville, a city founded by his paternal grandfather Benjamin Zane's brother in law, John McIntire (husband of Sarah Zane), who had been given the land by Grey's maternal great grandfather, Ebenezer Zane, an American Revolutionary War patriot. Both Grey and his brother Romer were active and athletic boys who were enthusiastic baseball players and fishermen. From an early age, he was intrigued by history. Soon, he developed an interest in writing. His early interests contributed to his later writing success. For example, his knowledge of history informed his first three novels, which recounted the heroism of ancestors who fought in the American Revolutionary War. As a child, Grey frequently engaged in violent brawls, probably related to his father's punishing him with severe beatings. Though irascible and antisocial like his father, Grey was supported by a loving mother and found a father substitute. Muddy Miser was an old man who approved of Grey's love of fishing and writing, and who talked about the advantages of an unconventional life. Despite warnings by Grey's father to steer clear of Miser, the boy spent much time during five formative years in the company of the old man. Grey was an avid reader of adventure stories such as Robinson Crusoe and the Leatherstocking Tales, as well as dime novels featuring Buffalo Bill and Deadwood Dick. He was enthralled by and crudely copied the great illustrators Howard Pyle and Frederic Remington. He was particularly impressed with Our Western Border, a history of the Ohio frontier that likely inspired his earliest novels. Grey wrote his first story, Jim of the Cave, when he was fifteen. His father tore it to shreds and beat him. Because of the shame he felt as the result of a severe financial setback in 1889 due to a poor investment, Lewis Grey moved his family from Zanesville and started again in Columbus, Ohio. While his father struggled to re establish his dental practice, Grey made rural house calls and performed basic extractions, which his father had taught him. The younger Grey practiced until the state board intervened. His brother Romer earned money by driving a delivery wagon. Grey also worked as a part time usher in a theater and played summer baseball for the Columbus Capitols, with aspirations of becoming a major leaguer. Eventually, Grey was spotted by a baseball scout and received offers from many colleges. Romer also attracted scouts' attention and went on to have a professional baseball career. The Ivy League was highly competitive and an excellent training ground for future pro baseball players. Grey was a solid hitter and an excellent pitcher who relied on a sharply dropping curveball. When the distance from the pitcher's mound to the plate was lengthened by five feet to 60 feet 6 inches, in 1894 (primarily to reduce the dominance of Cy Young's pitching), the effectiveness of Grey's pitching suffered. He was re positioned to the outfield. The short, wiry baseball player remained a campus hero on the strength of his timely hitting. He was an indifferent scholar, barely achieving a minimum average. Outside class, he spent his time on baseball, swimming, and creative writing, especially poetry. Grey went on to play minor league baseball with several teams, including the Newark, New Jersey Colts in 1898 and also with the Orange Athletic Club for several years. His brother Romer Carl "Reddy" Grey (known as "R. C." to his family) did better and played professionally in the minor leagues. Zane Grey and Romer Grey played together as teammates for the 1895 Findlay Sluggers of the Interstate League. Romer played a single major league game in 1903 for the Pittsburgh Pirates.

Тіс дәрігерлігі

Мектепті бітіргеннен кейін Грей 1896 жылы Нью-Йоркте «Доктор Зейн Грей» деген атпен жеке практикасын ашты. Бұл өте бәсекелес аймақ болды, бірақ ол баспагерлерге жақын болуды қалады. Тіс дәрігерінің ресми жұмысының бірқалыптылығын сейілту үшін ол кешкі уақытта жазуды бастады. Грей қаржылық және эмоционалдық қиындықтарды бастан өткерді. Ол туа біткен жазушы болғанмен, алғашқы тәжірибелері өрескел және грамматикалық қателерге толы болды. Болған сайын ол Нью-Джерси штатындағы «Orange Athletic Club» командасымен бейсбол ойнады, бұл бұрынғы университет студенттерінен құралған және елдегі ең үздік әуесқой командалардың бірі болатын.

Жазушылық мансабының алғашқы жылдары

Долли Грейдің мансабын басқарып, үш баласын, оның ішінде ұлы Ромер Зейн Грейді тәрбиелеген кезде, Грей келесі екі онжылдықта жиі отбасынан айлар бойы алыстады. Ол балық аулады, кітап жазды және көптеген сүйіктілерімен уақыт өткізді. Долли оның осы мінез-құлқынан хабардар болғанмен, оны таңдаудың емес, кемшілік деп қарады. Өмір бойы бірге болғандарында ол оның мансабын және отбасын басқаруын, сондай-ақ берген эмоционалдық қолдауын жоғары бағалады. Оның үлкен редакторлық шеберлігімен қатар, жақсы бизнес сезімі де болды және баспагерлермен, агенттермен және киностудиялармен барлық келісімшарттарды жүргізді. Оның табысының жартысы Доллиге берілді, ол осы қаражатқа отбасының барлық шығындарын жабды. Олардың көптеген хаттары оның адалдығына, оның сезіміне және оның эмоционалдық күйзелісіне қарамастан, оған деген сүйіспеншілігін көрсетеді. Грейлер 1918 жылы Калифорнияға көшіп келді. 1920 жылы олар Алтадена қаласына қоныстанды, бұл үй кейін "Зейн Грей Эстейт" деп аталды. Алтаденада Грей өзінің сүйіктісі Бренда Монтенегромен де уақыт өткізді. Олар Итон каньонында серуендеу кезінде танысты. Ол оның туралы былай деп жазды: "Мен оның құйылған қара шашын каньонның жартастарына қарсы көрдім. Мен Навахоның қызыл терісін, испандардың зәйтүнді терісін көрдім, бірақ оның терісі оны маған ғана арнап Жаратушының сол сәтте жасағандай көрінді. Мен оны аян деп ойладым. Ол менің кітаптарымда бейнелейтін ашық және жабайы Батыстың өзінің көрінісі болды". Грей қалаға деген сезімін былай түйіндеді: "Алтаденада мен өмірді мағыналы ететін қасиеттерді таптым". Доллинің редакциялық жұмысының арқасында Грей жазуын жақсартты. Оның алғашқы мақаласы "Делавердегі бір күн" 1902 жылғы мамыр айында "Рекреация" журналында жарияланды, бұл Грей бауырларының балық аулау саяқаты туралы қызықты әңгіме болды. Мақаласын сатқаннан кейін қуанған Грей оның көшірмелерін күту бөлмесіндегі науқастарға ұсынды. Жазу арқылы Грей өмірінің қиындықтарынан және ішкі күйзелісінен уақытша құтылды. "Реализм мен үшін өлім. Мен өмірді осы күйінде көтере алмаймын". Ол бейсболдан бас тартты. Грей Оуэн Вистердің "Виргиниялық" романын оқыды. Оның стилін және құрылымын мұқият зерттегеннен кейін, ол толыққанды роман жазуға шешім қабылдады. Грейдің алғашқы романы "Бетти Зейн" (1903) жазуда қиындықтарға тап болды. "Harper & Brothers" баспасы одан бас тартқаннан кейін, ол үмітсіздікке бойлады. Оның жазуының ең күшті жағы - әуелі-ақ, жанды сипаттама беру болды. 1907 жылы Нью-Йорктегі Camp Fire клубында батыс аңшысы және нұсқаушысы, Гарден-Ситидің (Канзас штаты) негізін қалаушы Чарльз Джесси "Быффало" Джонстың лекциясын тыңдағаннан кейін, Грей Гранд-Каньонның Солтүстік жиегіне тау арыстанын аулауға сапар ұйымдастырды. Сапарларын және оқиғаларын суретке түсіру үшін камерасын алып жүрді. Ол сондай-ақ, көріністер мен оқиғаларды ғана емес, диалогтарды да көп жазып алу әдетін қалыптастырды. Оның алғашқы екі сапары қиын болды, бірақ Грей осы сапарлардағы серіктерінен көп нәрсе үйренді. Ол Американың батысы, оның кейіпкерлері және ландшафты туралы сенімді жазуға сенімді болды. Өзендерді қиын жағдайларда кесіп өту, болжамсыз аңдар, суық қыс, қатты ыстық, шөл, жаман су, ашушаң мінез және батырлықпен бірлесіп әрекет ету оның өміріне айналды. Ол былай деп жазды: "Әрине, батыспен байланысқаннан алған барлық сыйлықтардың ішінде, жабайы табиғатты, сұлулықты, түстерді, ұлылықты сүйгенім, мен үшін ең үлкені, ең маңыздысы болды". 1909 жылы үйіне оралғаннан кейін Грей "Аралықтардың соңғысы" атты жаңа романын жазды, онда Буффало Джонстың оқиғалары баяндалады. Harper's редакторы Рипли Хичкок оны төртінші рет қабылдамады. Ол Грейге: "Менің ойымша, бұл сіздің повесть немесе фантастика жаза алатыныңызға дәлел бола алмайды" деді. Грей қайғылы түрде: "Мен қай жаққа бұрылуды білмеймін. Мен енді не жазатынымды шеше алмай отырмын. Мен жазуға ниеттенгенім редакторлардың қалауына сай емес сияқты. Мен толғанып, қызу ыстыққа толымын, бірақ мені күмән, өмірге деген сезімім жалған емес пе деген қорқыныш қысымға алады". Кейіннен кітапты америкалық "Аутинг" журналы басып шығарды, бұл Грейді қанағаттандырды. Грей бұдан кейін журнал мақалалары мен жасөспірімдерге арналған романдарды жазды. Алғашқы баласының дүниеге келуіне байланысты Грей өзінің келесі романын, "Шөлдің мұрасы" романын аяқтауды жөн көрді. Ол оны 1910 жылы төрт айда жазды. Бұл роман тез арада бестселлерге айналды. Грей келесі жұмысын тағы да Хичкокке ұсынды, осы жолы Harper оның романын, мұнда мормон кейіпкерлері маңызды рөл атқаратын тарихи романды басып шығарды. Хичкок одан бас тартты, бірақ Грей өзінің қолжазбасын тікелей Harper вице-президентіне әкелді, ол оны қабылдады. Романның жалғасы болды ("Радуга жолы", 1915), және ол бес рет түсірілді (1918, 1925, 1931, 1941 және 1996 жылдары; бірақ кейінгі фильмдерде жамандар сыбайлас судьялар немесе адвокаттар, емес мормон көп әйелділіктері).

While Dolly managed Grey's career and raised their three children, including son Romer Zane Grey, over the next two decades Grey often spent months away from the family. He fished, wrote, and spent time with his many mistresses. While Dolly knew of his behavior, she seemed to view it as his handicap rather than a choice. Throughout their life together, he highly valued her management of his career and their family, and her solid emotional support. In addition to her considerable editorial skills, she had good business sense and handled all his contract negotiations with publishers, agents, and movie studios. All his income was split fifty fifty with her; from her "share," she covered all family expenses. Their considerable correspondence shows evidence of his lasting love for her despite his infidelities and personal emotional turmoil. The Greys moved to California in 1918. In 1920 they settled in Altadena, California, at a home later known as the '"Zane Grey Estate"'. In Altadena Grey also spent time with his mistress Brenda Montenegro. The two met while hiking Eaton Canyon. Of her he wrote,

I saw her flowing raven mane against the rocks of the canyon. I have seen the red skin of the Navajo, and the olive of the Spaniards, but her her skin looked as if her Creator had in that instant molded her just for me. I thought it was an apparition. She seemed to be the embodiment of the West I portray in my books, open and wild. Grey summed up his feelings for the city: "In Altadena, I have found those qualities that make life worth living." With the help of Dolly's proofreading and copy editing, Grey gradually improved his writing. His first magazine article, "A Day on the Delaware," a human interest story about a Grey brothers' fishing expedition, was published in the May 1902 issue of Recreation magazine. Elated at selling the article, Grey offered reprints to patients in his waiting room. In writing, Grey found temporary escape from the harshness of his life and his demons. "Realism is death to me. I cannot stand life as it is." By this time, he had given up baseball. Grey read Owen Wister's great Western novel The Virginian. After studying its style and structure in detail, he decided to write a full length work. Grey had difficulties in writing his first novel, Betty Zane (1903). When it was rejected by Harper & Brothers, he lapsed into despair. From the beginning, vivid description was the strongest aspect of his writing. After attending a lecture in New York in 1907 at the Camp Fire Club by Charles Jesse "Buffalo" Jones, western hunter and guide who had co founded Garden City, Kansas, Grey arranged for a mountain lion hunting trip to the North Rim of the Grand Canyon. He brought along a camera to document his trips and prove his adventures. He also began the habit of taking copious notes, not only of scenery and activities but of dialogue. His first two trips were arduous, but Grey learned much from his companions on these adventures. He gained the confidence to write convincingly about the American West, its characters, and its landscape. Treacherous river crossings, unpredictable beasts, bone chilling cold, searing heat, parching thirst, bad water, irascible tempers, and heroic cooperation all became real to him. He wrote, "Surely, of all the gifts that have come to me from contact with the West, this one of sheer love of wildness, beauty, color, grandeur, has been the greatest, the most significant for my work." Upon returning home in 1909, Grey wrote a new novel, The Last of the Plainsmen, describing the adventures of Buffalo Jones. Harper's editor Ripley Hitchcock rejected it, the fourth work in a row. He told Grey, "I do not see anything in this to convince me you can write either narrative or fiction." Grey wrote dejectedly,

I don't know which way to turn. I cannot decide what to write next. That which I desire to write does not seem to be what the editors want I am full of stories and zeal and fire yet I am inhibited by doubt, by fear that my feeling for life is false. The book was later published by the American magazine, Outing, which provided Grey some satisfaction. Grey next wrote a series of magazine articles and juvenile novels. With the birth of his first child pending, Grey felt compelled to complete his next novel, The Heritage of the Desert. He wrote it in four months in 1910. It quickly became a bestseller. Grey took his next work to Hitchcock again; this time Harper published his work, a historical romance in which Mormon characters were of central importance. Hitchcock rejected it, but Grey took his manuscript directly to the vice president of Harper, who accepted it. The novel had a sequel (The Rainbow Trail, in 1915), and was filmed five times (in 1918, 1925, 1931, 1941, and 1996; but in later film versions the villains are corrupt judges or lawyers, not Mormon polygamists).

Кейінгі мансап

Зейн Грей әйгілі болғандықтан, Харпер оның барлық қолжазбаларын қуана қабылдады. Басқа баспагерлер де батыс романдарының коммерциялық әлеуетін байқады. Макс Брэнд пен Эрнест Хейкокс – батыс жанрындағы ең белгілі жазушылардың қатарында болды. Грейдің баспагерлері оның романдарын сол кездегі ең шебер суретшілермен жұптастырды, олардың ішінде Н. С. Уайет, Франк Шуновер, Дуглас Дюер, В. Герберт Дантон, В. Х. Д. Коернер және Чарльз Рассел есімдері бар. Грейдің өзінің ең бағалы құмарлығына – балық аулауға уақыты мен қаржысы жетерлік болды. 1918 жылдан 1932 жылға дейін ол Outdoor Life журналына тұрақты үн қосты. Ол журналдың алғашқы танымал жазушыларының бірі ретінде ірі ойын аң аулауды насихаттауды бастады. Ол демалу және жалғыздыққа беріліп, жазу үшін Флоридада бірнеше рет теңізге балық аулауға шықты. «Барлық өмірдің бастауы – теңіз, ол мен үшін ғылым да, дін де болды» десе де, Грей ұлы теңіз романын жаза алмады. Ол теңіздің көңіл күйін жақсартатынын, депрессияны басатынын және терең ойларға жетелуге көмектесетінін сезінді:

blockquote|Теңіздің тартымдылығы – адамды қорқынышпен бірге сүйгізетін қызық сыр. Шөлдің жалғыздығы теңіздің жалғыздығынан гөрі жақын. Құмды шөлде өлім, шексіз мұхиттағы қорқынышты, желді бос кеңістіктегі өлімнен қиялдауға төзімдірек көрінеді. Адамның сүйектері тозаңға айналуды армандайды. Ол көптеген жерде жанкүйерлерімен кездесті. 1919 жылы балық аулау экспедициясымен Орегон штатындағы Рог өзеніне сапар шекті және оған ғашық болды. 1920 жылдары ол Рог өзенінің төменгі ағысына шатыр тігіп, қайта оралды. Грей өзеннің мәнін екі кітабында бейнеледі: «Тәзі суда балық аулау туралы әңгімелер» және «Rogue River Feud». Басқа сапарлары оны Вашингтон штатына және Вайомингке жеткізді. 1923 жылдан 1930 жылға дейін ол жылына бірнеше аптасын Орталық Аризонадағы Могольон Римдегі үйінен өткізді. Ұзақ жылдар бойы тасталып, тозығы жеткен үйді 1966 жылы Финикстің кондиционер өндірушісі Билл Геттл жаңартты. Ол оны тегін музей ретінде жұртшылыққа ашты. 1990 жылы «Дюд» өрті салдарынан үйі қирады. Кейіннен ол 25 шақырым қашықтықтағы Пейсон қаласында қайта салынды. 1925 жылдан 1939 жылы қайтыс болғанға дейін Грей отбасынан алыстап, саяхаттап, жаңа жерлерді зерттеді. Ол бұрынғы табиғатын сақтап қалған жерлерге, әсіресе Тынық мұхитының оңтүстігіндегі аралдарға, Жаңа Зеландия мен Австралияға қызығушылық танытты. Ол Аризонаның туристер мен алыпсатарлардың ықпалына түсіп бара жатқанын ойлады. Өмірінің соңында Грей болашаққа қарап, былай деп жазды:
Адамның өркениеті деп аталатын нәрсе және оның туындылары жер бетінен жойылады, ал құмдардың жылжуы, қызыл тік қабырғалар, қызғылт шалфей және биік ескерткіштер, кең жатқан таулар ешқандай көзге көрінетін өзгеріс көрсетпейді.

Сыншылардың қабылдауы

Грей неғұрлым көп кітап сатса, Хейвуд Браун мен Бертон Раско сияқты белгілі сыншылар оған соғұрлым көп шабуыл жасады. Олар оның Батысты бейнелеуінің тым қияли, тым зорлық-зомбылыққа толы және шекарадағы моральдық шындыққа сай емес екенін айтты. Олар оның кейіпкерлерін шынайы емес, өмірден асып түскен деп есептеді. Браун: «Зейн Грейдің кез келген екі кітабының мәнін пошта маркасының артына сыйдыруға болады» деді. Т.К. Уиппл әдеттегі Грей романын ежелгі Беовульф сағасының заманауи нұсқасы деп мақтады: «бір-бірімен және ерік-жігермен күрескен құштарлықтар, махаббат пен жеккөру, өкініш пен кек алу, қан, құмарлық, құрмет, достық, ашу, қайғы – барлығы зор масштабта және түсініксіз, құпия». Бірақ ол Грейдің жазу стилін де сынға алды: «Мысалы, оның стилі ортаны толық меңгермегендіктен туындайтын қатаңдыққа ие. Ол ағылу мен оңайлықтан мүресіз». Грей өзінің жұмысын өзінің алуан түрлі, бірінші қолынан алған тәжірибесіне, сондай-ақ мұқият жазбалар мен жан-жақты зерттеулерге негіздеді. Оның үлкен сәттілігі мен байлығына қарамастан, Грей сын-пикирлерді оқыды және кейде сынап-жарғаннан кейін теріс эмоцияларға беріліп, шарлап қалатын. 1923 жылы бір сыншы Грейдің «адамгершілік идеялары айқын түрде бұрмаланған» деді. Грей «Сыншыларға жауабым» атты 20 беттік трактат жазып жауап берді. Ол Ескі Батыс тұсында ұлы әдебиет тудыру ниетін қорғады. Ол сыншылардың оқырмандардан оның кітаптары туралы не ойлайтынын сұрауын ұсынды және актер, жанкүйер Джон Бэрриморды мысал ретінде келтірді. Долли оған трактатты жарияламауға кеңес берді, ол көпшілік алдындағы қақтығыстан бас тартты. Оның «Жоғалып бара жатқан америкалық» (1925) романы алғаш рет 1922 жылы «The Ladies’ Home Journal» журналында жарияланды. Адамдар оның навахо батырын Американың ұлы спортшысы Джим Торптың үлгісінде жасалғанын мойындады. Грей навахо халқының ақ үкімет пен миссионерлердің жемқор ықпалына қарсы өздерінің сәйкестігі мен мәдениетін сақтау үшін күресін бейнеледі. Бұл көзқарас діни топтарды ашуландырды. Грей: «Мен 12 жыл бойы навахо индейлерін зерттедім. Мен олардың кемшіліктерін білемін. Сол жерге жіберілген миссионерлердің көпшілігі қарапайым, зұлым, әлсіз, адалсыз, пайдасыз адамдар» деді. Кітапты жариялау үшін Грей құрылымдық өзгерістерге келісті. Осы кітаппен Грей өзінің жазушылық мансабының ең өнімді кезеңін аяқтады, негізгі тақырыптарды, кейіпкерлердің түрлерін және оқиға орындарын белгіледі. Оның «Жауынды даланың саяхатшысы» романы – өзінің жұмбақ автобиографиясы. Оның «Аңшының Елдорадосы, Жаңа Зеландия» атты кітабы Жаңа Зеландиядағы аралдар шығанағын басты ойын балық аулау аймағы ретінде орнатуға көмектесті. Оның кейінгі жазбаларының бірнешеуі (мысалы, «Ренгл Ривер») Австралияда жазылған.

The more books Grey sold, the more the established critics, such as Heywood Broun and Burton Rascoe, attacked him. They claimed his depictions of the West were too fanciful, too violent, and not faithful to the moral realities of the frontier. They thought his characters unrealistic and much larger than life. Broun stated that "the substance of any two Zane Grey books could be written upon the back of a postage stamp." T. K. Whipple praised a typical Grey novel as a modern version of the ancient Beowulf saga, "a battle of passions with one another and with the will, a struggle of love and hate, or remorse and revenge, of blood, lust, honor, friendship, anger, grief—all of a grand scale and all incalculable and mysterious." However, he also criticized Grey's writing: "His style, for example, has the stiffness which comes from an imperfect mastery of the medium. It lacks fluency and facility." Grey based his work in his own varied first hand experience, supported by careful note taking, and considerable research. Despite his great popular success and fortune, Grey read the reviews and sometimes became paralyzed by negative emotions after critical ones. In 1923, a reviewer said Grey's "moral ideas [were] decidedly askew." Grey reacted with a 20 page treatise, "My Answer to the Critics." He defended his intentions to produce great literature in the setting of the Old West. He suggested that critics should ask his readers what they think of his books, and noted actor and fan John Barrymore as an example. Dolly warned him against publishing the treatise, and he retreated from a public confrontation. His novel The Vanishing American (1925), first serialized in The Ladies' Home Journal in 1922, prompted a heated debate. People recognized its Navajo hero as patterned after Jim Thorpe, a great Native American athlete. Grey portrayed the struggle of the Navajo to preserve their identity and culture against corrupting influences of the white government and of missionaries. This viewpoint enraged religious groups. Grey contended, "I have studied the Navaho Indians for 12 years. I know their wrongs. The missionaries sent out there are almost everyone mean, vicious, weak, immoral, useless men." To have the book published, Grey agreed to some structural changes. With this book, Grey completed the most productive period of his writing career, having laid out most major themes, character types, and settings. His Wanderer of the Wasteland is a thinly disguised autobiography. One of his books, "Tales of the Angler's El Dorado, New Zealand," helped establish the Bay of Islands in New Zealand as a premier game fishing area. Several of his later writings (e. g., Rangle River) were based in Australia.

Балық аулау

Грей досымен бірге «Porpoise Club» («Дельфиншілер клубы») құрды, ол Munsey's Magazine журналының Роберт Х. Дэвиспен бірге дельфиндер мен порпоизаларды аулау спортын танымал ету үшін құрылған. Олар алғашқы рет 1912 жылдың 21 қыркүйегінде Нью-Джерси штатының Сибрайт қаласының жағасында балық аулады, онда олар мұңқұртты шағып алып, бір бөтелке мұрынды дельфинге дейін тартып алды. Грейдің ұлы Лорен «Тахити сулары туралы әңгімелер» кітабының кіріспесінде Зейн Грейдің ересек өмірінде жылына орташа есеппен 300 күн балық аулағанын айтады. Грей мен оның інісі Р.С. Флоридадағы Лонг-Кейге жиі баратын, онда олар Генри Моррисон Флаглер салған Лонг-Кей балық аулау клубын құруға көмектесті. Зейн Грей 1917 жылдан 1920 жылға дейін оның президенті болды. Ол пешалық балықты (boohoo fish) аулауды дамытуға бастама көтерді. Грей сағасына оның есімі берілді. Грей балық аулауға деген қызығушылығын Австралия мен Жаңа Зеландияға сапарлармен байытты. Ол алғаш рет 1926 жылы Жаңа Зеландияға барып, онда түрлі ірі балықтарды ұстады, соның ішінде қатыгез күрескер мако акуласын ұстады, ол оған жаңа сынақтар ұсынды. Грей Оралдар шығанағындағы Урупакупа аралындағы Отехей шығанағында база құрды, ол байлар мен атақтылардың сүйікті орнына айналды. Ол халықаралық спорттық журналдарда Жаңа Зеландия балық аулауының ерекшелігін көрсететін көптеген мақалалар жазды, бұл ірі бильфиш, жолақты марлин, қара марлин, көк марлин және кең биль үшін ауыр балық аулау бойынша әлемдік рекордтарға әкелді. 1927 жылы Отехей шығанағында Зейн Грей спорт клубы деп аталатын ложа мен лагерь ашылды. Ол сол кезде көптеген әлемдік рекордтарды жасады және балықты қызықтыру үшін әлі күнге дейін қолданылатын ілмексіз жемді (teaser) ойлап тапты. Грей Жаңа Зеландияға тағы үш рет балық аулауға барды. Екіншісі 1927 жылдың қаңтар-сәуір айларында, үшіншісі 1928 жылдың желтоқсан-наурыз айларында, ал соңғысы 1932 жылдың желтоқсан-ақпан айларында болды. Грей көптеген жаздарды Жаңа Шотландиядағы Уеджпорттан балық аулаумен өткізді. Грей сонымен қатар Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында, әсіресе марлин балық аулаумен танымал Бермагиде теңізде спорттық балық аулауды дамытуға көмектесті. 1936 және 1937 жылдары Бермаги спорттық балық аулау қауымдастығының демеушісі Грей бірқатар әлемдік рекордтарды жасады және өзінің тәжірибесі туралы «Австралиядағы американдық балық аулаушы» кітабында жазды. 1928 жылдан бастап Грей жиі Таитиге барып тұрды. Ол айналасындағы суларда бірнеше ай бойы балық аулап, Вайраода тұрақты балық аулау лагерін ұстады. Ол бұл суларды балық аулаудың ең қиын жерлері деп мәлімдеді, бірақ осы сулардан ол өзінің ең маңызды жазбаларын да алды, мысалы, Грейдің үстіндегі алғашқы марлин. Грей Калифорниядағы Санта-Каталина аралында демалыс үйі салған, ол әлі күнге дейін Зейн Грей Пуэбло қонақ үйі ретінде қызмет етеді. Ол Каталинаның эксклюзивті балық аулау клубының президенті болды, Авалонның тун клубы.

Grey co founded the "Porpoise Club" with his friend, Robert H. Davis of Munsey's Magazine, to popularize the sport of hunting of dolphins and porpoises. They made their first catch off Seabright, New Jersey, on September 21, 1912, where they harpooned and reeled in a bottlenose dolphin. Grey's son Loren claims in the introduction to Tales of Tahitian Waters that Zane Grey fished on average 300 days a year through his adult life. Grey and his brother R. C. were frequent visitors to Long Key, Florida, where they helped to establish the Long Key Fishing Club, built by Henry Morrison Flagler. Zane Grey was its president from 1917 to 1920. He pioneered the fishing of Boohoo fish (sailfish). Zane Grey Creek was named for him. Grey indulged his interest in fishing with visits to Australia and New Zealand. He first visited New Zealand in 1926 and caught several large fish of great variety, including a mako shark, a ferocious fighter that presented a new challenge. Grey established a base at Otehei Bay, Urupukapuka Island in the Bay of Islands, which became a destination for the rich and famous. He wrote many articles in international sporting magazines highlighting the uniqueness of New Zealand fishing, which has produced heavy tackle world records for the major billfish, striped marlin, black marlin, blue marlin and broadbill. A lodge and camp were established at Otehei Bay in 1927 called the Zane Grey Sporting Club. He held numerous world records during this time and invented the teaser, a hookless bait that is still used today to attract fish. Grey made three additional fishing trips to New Zealand. The second was January to April 1927, the third December 1928 to March 1929, and the last from December 1932 to February 1933. Grey fished out of Wedgeport, Nova Scotia, for many summers. Grey also helped establish deep sea sport fishing in New South Wales, Australia, particularly in Bermagui, which is famous for marlin fishing. Patron of the Bermagui Sport Fishing Association for 1936 and 1937, Grey set a number of world records, and wrote of his experiences in his book An American Angler in Australia. From 1928 on, Grey was a frequent visitor to Tahiti. He fished the surrounding waters several months at a time and maintained a permanent fishing camp at Vairao. He claimed that these were the most difficult waters he had ever fished, but from these waters he also took some of his most important records, such as the first marlin over
Grey had built a getaway home in Santa Catalina Island, California, which still serves as the Zane Grey Pueblo Hotel. He served as president of Catalina's exclusive fishing club, the Tuna Club of Avalon.

Өлім

Зейн Грей 1939 жылғы 23 қазанда 67 жасында Калифорния штатының Алтадена қаласындағы үйінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол Лаккаваксен және Юнион зиратында, Лаккаваксен, Пенсильвания штатында жерленді.

Өлгеннен кейін жарық көрген кітаптар

1950 жылғы газет мақаласында Ромер Зейн Грей мен оның анасы Зейн Грейдің аяқталмаған романдарының бірі – Кахуэнга өтегіші бойынша жұмысты аяқтағаны және фильмдік сценарий дайындалатыны хабарланды. 1953 жылы бағанашы Хедда Хоппердің мәлімдемесінше, "Отыз мың мал" деп аталған жоспарланған фильм жобасы оның әйелі аяқтаған Зейн Грейдің аяқталмаған алты романының біріне негізделген.

Голливуд және басқа да ақпарат құралдары

Грей 1916 жылы Уильям Фокс «Жылаңқы саздағы аттылар» романына 2500 доллар төлеп, оның құқығын сатып алғанда Голливудпен байланысын бастады. Грейдің мансабының өрбуі киноиндустрияның дамуымен қатар жүрді. Индустрия өзінің бастапқы кезеңдерінен бастап батыстық оқиғаларды экранға бейімдеуге құлшынды, ал Бронко Билли Андерсон алғашқы танымал батыс жұлдызы болды. Легендарлық режиссер Джон Форд сол кезде жас сахна қызметкері болса, ал нағыз ковбой болған Том Микс кинодағы ковбой бейнесін қалыптастырды. Грей отбасы киноиндустриясына жақындау үшін және Грейдің Тынық мұхитында балық аулауына мүмкіндік беру үшін Калифорнияға көшті. Оның алғашқы екі кітабы экранда пайда болғаннан кейін Грей жеке кинокомпаниясын құрды. Бұл оған өндіріс сапасын және кітаптарына адалдықты бақылауға мүмкіндік берді. Жеті фильмнен кейін ол компаниясын Paramount Pictures негізін қалаушының серіктесі Джесси Ласкиге сатты. Paramount Грейдің шығармалары негізінде бірнеше фильм түсіріп, оны кеңесші ретінде тартты. Оның көптеген фильмдері кітаптарында сипатталған жерлерде түсірілді. 1936 жылы Грей Австралияда түсірілген «Ақ өлім» (1936) көркем фильмінде өзін-өзі сомдады. Сонымен қатар ол «Рангл Ривер» (1936) фильмінің сценарийін жазды. Грей өзінің туындыларын коммерциялық мақсатта пайдаланудан және авторлық құқықтың бұзылуынан наразы болды. Ол өзінің оқиғалары мен кейіпкерлері фильмге бейімделгенде бұрмаланады деп ойлады. Оның шамамен 50 романы 100-ден астам батыс фильміне айналдырылды. Грейдің қайтысынан кейін Фриц Лэнгтің 1941 жылғы «Батыс Одағы» фильмінің сәттілігі, оның кітабының негізінде түсірілген фильм, Голливудта батыс фильмдерінің жаңадан өркендеуіне ықпал етті. Фильмде Рэндольф Скотт пен Роберт Янг басты рөлдерді сомдады. 1940-1950 жылдар аралығында Джон Фордтың ұлы туындылары жарық көрді, ол Грейдің Аризона және Ютадағы романдарының оқиғаларын сәтті пайдаланды. Грейдің «Жалғыз жұлдызды рейнджер» романының сәттілігі (роман 1914, 1919, 1930 және 1942 жылдардағы төрт фильмге, ал 1949 жылы комикске бейімделді) және «Корольдік атты әскерінің королі» (Big Little Books және комикс сериясы ретінде танымал, кейін 1936 жылы фильмге және үш фильмге айналды) Джордж Трендлдің (WXYZ, Детройт) екі радио сериясын шабыттандырды. Кейіннен олар теледидар үшін қайта бейімделіп, «Жалғыз рейнджер» және «Юконның сынағы» (Sgt. Престон Юконы) телесериалдарын құрады. Грейдің көптеген туындылары 1940 жылдары бес ай бойы Mutual Broadcasting System телеарнасында көрсетілген «Zane Grey Show» және бес жыл бойы 145 эпизодтан тұратын «Zane Grey Western Theatre» бағдарламаларында бейімделген түрінде пайда болды. 1977 жылы ол Ұлттық каубойлар және батыс мұрасы мұражайының Ұлы батысшылар залына енгізілді.

Grey started his association with Hollywood when William Fox bought the rights to Riders of the Purple Sage for $2,500 in 1916. The ascending arc of Grey's career matched that of the motion picture industry. It eagerly adapted Western stories to the screen practically from its inception, with Bronco Billy Anderson becoming the first major western star. Legendary director John Ford was then a young stage hand and Tom Mix, who had been a real cowhand, was defining the persona of the film cowboy. The Grey family moved to California to be closer to the film industry and to enable Grey to fish in the Pacific. After his first two books were adapted to the screen, Grey formed his own motion picture company. This enabled him to control production values and faithfulness to his books. After seven films he sold his company to Jesse Lasky who was a partner of the founder of Paramount Pictures. Paramount made a number of movies based on Grey's writings and hired him as advisor. Many of his films were shot at locations described in his books. In 1936 Grey appeared as himself in a feature film shot in Australia, White Death (1936). At the same time he provided a story that was filmed as Rangle River (1936). Grey became disenchanted by the commercial exploitation and copyright infringement of his works. He felt his stories and characters were diluted by being adapted to film. Nearly 50 of his novels were converted into more than 100 Western movies. Shortly after Grey's death, the success of Fritz Lang's Western Union (1941), a film based on one of his books, helped bring about a resurgence in Hollywood westerns. Its costars were Randolph Scott and Robert Young. The period of the 1940s and 1950s included the great works of John Ford, who successfully used the settings of Grey's novels in Arizona and Utah. The success of Grey's The Lone Star Ranger (the novel was adapted into four movies: 1914, 1919, 1930 and 1942, and a comic book in 1949) and King of the Royal Mounted (popular as a series of Big Little Books and comics, later turned into a 1936 film and three film serials) inspired two radio series by George Trendle (WXYZ, Detroit). Later these were adapted again for television, forming the series The Lone Ranger and Challenge of the Yukon (Sgt. Preston of the Yukon on TV). More of Grey's work was featured in adapted form on the Zane Grey Show, which ran on the Mutual Broadcasting System for five months in the 1940s, and the "Zane Grey Western Theatre," which had a five year run of 145 episodes. In 1977, he was inducted into the Hall of Great Westerners of the National Cowboy & Western Heritage Museum.

Шығармалары

1939 жылдан кейін жарық көрген шығармалардың ішінде түпнұсқа романдар, ертерек жазылған романдарға жалғастар, сондай-ақ бұрын жарияланған романдардың жинақтары мен өңделген нұсқалары бар. Барлық батыс еңбектері 1959 жылы "Editorial Juventud" баспасымен "CLASICOS Y MODERNOS" жинағы үшін ағылшын тілінен испан тіліне аударылды.