Кіріспе

Неапольдегі мұражай, Неапольдің Ұлттық археологиялық мұражайы (қысқартылған: MANN) – Италияның маңызды археологиялық мұражайы, әсіресе ежелгі Рим қалдықтары үшін танымал. Оның коллекциясында грек, рим және Ренессанс дәуірлерінің туындылары, сондай-ақ жақын орналасқан Помпей, Стабиа және Геркуланум қалаларынан табылған римдік артефакттар бар. 1816-1861 жылдар аралығында ол «Real Museo Borbonico» («Бурбонның патшалық мұражайы») деп аталды.

Ғимарат

Ғимарат 1585 жылы атты әскер казармасы ретінде салынған. 1616 жылдан 1777 жылға дейін ол Неаполь университетінің орны болды. 19 ғасырда, мұражайға айналғаннан кейін, негізгі құрылымы көп өзгерістерге ұшырады.

Жинақтар

Мұражайда грек және рим ежелгіліктерінің мол жинақтары бар. Олардың ядросы Фарнезе жинағынан құралған, оған гравировкаланған асыл тастар жинағы (соның ішінде Фарнезе кубогы, сардоникс агатынан жасалған Птолемейлік тостаған және "Тамаша қазынадағы" ең әйгілі туынды, сонымен қатар 15 ғасырда Козимо де Медичи мен Лоренцо ил Магнифико жинаған асыл тастарға негізделген) және Фарнезе мәрмәрлері кіреді. Мұражайдағы ең танымал туындылардың қатарында Менологиум Рустикум және Геркуланум папирустары бар, олар 1752 жылдан кейін Папирустар вилласынан табылған, Везувий тауының жарылысынан көмірленген.

Папирустар вилласынан алынған қола бұйымдар

Музейде Папирустар вилласынан табылған ежелгі римдік қоладан жасалған үлкен коллекция сақталады. Оған "Отырған Гермес", кең жайылған "Мас Сатир", "Теспис" бюсті, сондай-ақ Сенака немесе Гесиод деп әртүрлі анықталатын тағы бір бюст, және ерекше жандағы екі жүгіруші кіреді.

Мозаикалар

Музейдің мозаикалар жинағында Помпей және Везувийдің басқа қалаларының қираған орындарынан қалпына келтірілген бірнеше маңызды мозаикалар бар. Олардың ішінде шамамен б.з.д. 100 жылға дейін салынған Александров мозаикасы бар, ол бастапқыда Помпейдегі Фаун үйінен табылған. Онда Ұлы Александр мен Парсы патшасы Дарий III әскерлерінің арасындағы шайқас бейнеленген. Тағы бір мозаика – Помпейдегі Фигуралы астаналар вилласынан табылған мозаикада суреттелген гладиатордың бейнесі.

Мысырлық коллекция

2500 нысанды мұражай Италиядағы ең ірі египеттік артефакттар жинағының біріне ие, ол тек Турин, Флоренция және Болоньядағы жинақтардан ғана кіші. Ол негізінен 18 ғасырдың екінші жартысында кардинал Стефано Борджия және 19 ғасырдың басында Пиккянти жинаған екі жеке коллекциядан тұрады. Жақында галереялардың жаңадан ұйымдастырылуына байланысты, коллекцияның осы екі ядросы бөлек көршітілді, ал басқа заттар, оның ішінде Помпей және басқа Кампания аймақтарынан табылған египеттік және «псевдо-египеттік» артефакттар қосылатын бөлмеде қойылды. Бұл жинақ Ескі Патшалық дәуірінен (б.з.д. 2700–2200) бастап Птолемей-Рим дәуіріне дейінгі египеттік өркениет туралы маңызды мәліметтер береді.

Құпия кабинет

Құпия кабинет (Gabinetto Segreto) (Gabbinete) немесе құпия бөлме – Бурбон монархиясы эротикалық немесе жыныстық сипаттағы кең жинағын сақтаған жеке бөлмелерге берген атау. Көбінесе бұл жинақ Помпей мен Геркуланум қазбаларынан алынған заттардан тұратын. Бөлмеге кіруге тек толыққанды жасқа жеткен және адал мінез-құлқымен белгілі адамдар ғана рұқсат алатын. Бұл бөлмелер сондай-ақ құпия, немесе ұятты, немесе порнографиялық мәселелер кабинеті деп те аталатын. 1848 жылғы төңкерістен кейін монархия үкіметі осы заттардың иелігінен туындауы мүмкін салдарлардан қорқып, оларды жою туралы ұсыныс жасады, себебі бұл монархияның беделін түсірер еді. Бірақ сол кездегі Корольдік Бурбон мұражайының директоры жинаққа кіруді тоқтатып, кіреберіс есігіне үш түрлі құлып қойды. Осы құлыптардың кілттері мұражай директорында, мұражай бақылаушысында және сарайдың үлкен қызметшісінде болды. Цензураның ең жоғары нүктесі 1851 жылы болды, тіпті жалаңаш Венера мүсіндері де құлыпталды, ал кіреберіс қабырғамен жабылды, осылайша жинақтың естеліктерден мүлдем жоғалып кетуі үміттенілді. 1860 жылдың қыркүйегінде Гарибальди әскері Неапольді басып алғанда, ол жинақты жалпы жұртшылыққа көрсетуге бұйрық берді. Корольдік үлкен қызметші табылмай қалғандықтан, олар құлыпты бұзып, жинаққа кірді. Көрермендерді шектеу және цензура әрқашан осы жинақтың тарихының бір бөлігі болды. Цензура Италия Корольдігі кезінде қайта орнатылды және фашистік кезеңде өзінің шыңына жетті, онда бөлмеге кіру үшін Римдегі Ұлттық білім министрінің рұқсаты қажет болды. Соғыстан кейінгі кезеңде цензура 1967 жылға дейін сақталды, тек 1971 жылдан кейін ғана, сапарлар мен бөлімге кіру туралы өтініштерді реттеу үшін жаңа ережелер берілгеннен кейін азайды. Жаңа талаптарға сәйкес толыққанды қайта жаңартылған жинақ 2000 жылдың сәуірінде көпшілікке ашылды. 14 жасқа толмаған балалар көрмені тек ересектердің қасында ғана тамашалай алады. Плацентариус – шағын қоладан жасалған мүсін, ерекше ифифальді, жалаңаш қарт адамды бейнелейді. Ол алақанында кішкентай күміс табақты ұстап тұр.