Құпиялы қасіреттен аман қалған – Арек Херштің өмірі

Кіріспе

Польшалық британдық Холокосттан аман қалған (1928 жылы туған) Арек Херш (1928 жылдың 13 қыркүйегінде туған) – Холокосттан аман қалған.

Балалық шағы мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Арек Херш (Herszlikowicz הרשליקוביץ') 1928 жылғы 13 қыркүйекте Польшаның Сиерадз қаласында дүниеге келген. Ол Польша армиясы үшін етік тігетін шебер мен үй шаруасымен айналысатын әйелдің ұлы болған. Он бір жасында, нацистік Германияның Польшаға басып кіргеніне байланысты, ол алғашқы концлагеріне жеткізілді. Лагерь 2500 адамнан құралды, ал он сегіз айдан кейін тек он бір адам ғана тірі қалды. Херш Аушвицке дейін бірнеше лагерьде ауыстырылды. Ол кезде жас болғанымен, Херш науқастар, жастар немесе қарттар тобына жіберілгендердің нацистер үшін пайдасыз саналатынын және олардың өлтірілетінін түсінді. Сондықтан, еврейлер лагерьге кірер алдында екі қатарға тұрғанда, Херш қатардың арт жағындағы қақтығыс кезінде (SS офицерлері анасынан баланы алуға тырысқанда) екінші қатарға өтіп, өмірін сақтап қалды. Соғыс аяқталуға жақын, Германия одақтастармен қоршалып алынғанда, Херш және Аушвицтегі басқа еврейлер елдің ішінде тасымалданады. 1945 жылғы 8 мамырда ол Терезиенштадт (Терезин, Чехословакия) қаласында Кеңес армиясы тарапынан босатылды. Оның қаласында 5 мың еврей болған, бірақ олардың тек 40-ы ғана аман қалды. Босатылуға бір күн бұрын Херш және тағы бірнеше аман қалғандар күзетсіз неміс қоймасын тауып, қалағанша тамақ алды; олар бұрын ұзақ уақыт бойы жетіспеген бай, майлы тағамдарды көп жегендіктен асқазандары ауырды. Херш үшін бұл бес жылдан бері шоколадты алғаш рет татып көргені болды. Кеңес әскерлері аман қалған еврейлерге немістермен қалағандарын істеуге рұқсат берді; Арек капитанның тағамын алып, оған аштан өлудің қандай екенін көрсетті. Херш Холокосттан аман қалған 300 баланың қатарында болды. Олар босатылғаннан кейін Англиядағы көлдер аймағына оңалту жоспарының бөлігі ретінде жеткізілді. Олардың саяхаты BBC-нің "Виндермир балалары" фильмінде көрсетілген. Оларға ағылшын тілінен тек жеті сағат сабақ берілді, ал қалғанын өздері үйренді. Херш Холокост кезінде 81 жақын туысынан айырылды. Тек бір әпкесі ғана аман қалды.

Arek Hersh (Herszlikowicz הרשליקוביץ׳) was born in Sieradz, Poland on 13 September 1928. He was the son of a bootmaker for the Polish army and a homemaker. At the age of eleven, following Nazi Germany's invasion of Poland, he was taken to his first concentration camp. The camp started out with 2,500 men; eighteen months later only eleven were alive. Hersh was moved around several camps before being taken to Auschwitz. Even as a young boy at the time, Hersh deduced that those who were placed in a group with sick, young or old people were considered by the Nazis to be of no use and would be killed. Consequently, while Jews were standing in two queues of fitter and weaker people before entering the camp, Hersh crossed to the fitter queue during a commotion near the rear of the line (SS officers tried to take a child from its mother), and in doing so, saved his own life. As the war approached its conclusion and Germany was surrounded by the Allies, Hersh and the other Jews at Auschwitz were transported across the country. He was eventually liberated at Theresienstadt (Terezin, Czechoslovakia) on 8 May 1945 by the Soviet Army. There were 5,000 Jews in his town but only 40 of them came out alive. The night before he was liberated, Hersh and a few other survivors found an unguarded German warehouse, from which they took as much food as they wanted; they ate so much that their stomachs hurt due to the sudden intake of rich fatty foods which they had lacked for so long. For Hersh, it was his first taste of chocolate in five years. The Soviet soldiers let all of the surviving Jews do whatever they wanted with the Germans; Arek took the captain's food to show him how it felt to starve. Hersh was included in a group of 300 Holocaust surviving children who, following their liberation, were brought to the Lake District in England as part of a rehabilitation plan. Their journey is documented in the BBC film The Windermere Children. They were given just seven hours of English lessons and had to learn the rest for themselves. Hersh lost 81 members of his immediate family in the Holocaust. Only one of his sisters survived.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

1948 жылы Херш "тәуелсіздік соғысына көмектесу үшін" Израиль қорғаныс күштеріне ерікті болып жазылды.

Жеке өмір

Херш 32 жасында Лидстегі биде әйелі Жанмен танысты. Олардың үш баласы және бірнеше немерелері бар. Қазір ол Англияның Лидс қаласының жанында тұрады. 1995 жылы Холокост тәжірибесі туралы алғаш рет көпшілік алдында айтқанда, Херш "Тарихтың бір бөлшегі" атты кітабын жариялады. Кітаптан түскен барлық табыс Бейт-Шалом Холокост орталығына беріледі, онда ол өз тәжірибесі туралы жиі лекция оқиды.

Марапаттар мен құрметтер

Герш UNISON ұйымы түсірген және Тони Ллойд режиссерлік еткен, жүлделі "Арек" (2005) деректі фильмінің басты кейіпкері болды. 2009 жылы Холокост туралы білім беруге атқарган еріктік қызметі үшін MBE орденімен марапатталды. 2017 жылы Франсис Сегелман жасаған мүсіні арқылы Лидс Макор еврей мәдениет орталығында есімi мәңгі сақталды. 2019 жылы Арек BBC-нің "Виндермир балалары" драмасындағы кейіпкерлердің бірі болды. Бұл драма 1945 жылы Виндермир көлі маңындағы Калгарт иелігіне келгеннен кейін, нацистік Холокосттан зардап шеккен Еуропа еврей халқының аман қалған балаларының тарихын баяндайды.