Кіріспе

Археологиялық мұражай

Пенн мұражайы, бұрын Пенсильвания университетінің археология және антропология мұражайы деп аталған, Пенсильвания университетінің археология және антропология мұражайы болып табылады. Ол Филадельфия қаласының Университет Сити ауданындағы Пенн кампусында, 33-ші және Оңтүстік көшелерінің қиылысында орналасқан. Дрексел университетінің студенттері де жаяу немесе SEPTA көлік қызметі арқылы оған оңай жете алады. Мұражайда 1,3 миллионнан астам артефакт сақталған, және ол әлемдегі Таяу және Орта Шығыс өнерінің ең толық жинақтарының бірін ұсынады.

Тарих

Пенсильвания университетінің археология және антропология мұражайы 1887 жылы қазіргі Ирактағы (бұрын Осман империясының бір бөлігі болған) Ниппурдің ежелгі орнына жасалған сәтті археологиялық экспедициядан кейін құрылды. Университет проректоры Уильям Пеппер Пенсильвания университетінің қамқоршыларын қазбадан алынған заттарды сақтау үшін өртке төзімді ғимарат салуға көндірді. Мұражайдың қазба жұмыстары мен жинақтары студенттердің ғылыми зерттеулері үшін маңызды ресурстарды ұсынады, сонымен қатар мұражай Жерорта теңізі аймағының өнері мен археологиясы бойынша аспиранттар тобына үй иесі болып табылады.

2009 жылғы қайта құру

2008 жылдың 19 қарашасында Пенн мұражайының басшылығы 2009 жылдың 31 мамырынан бастап Жерорта теңізі, Таяу Шығыс және Америка бөлімдеріндегі археологиялық және антропологиялық зерттеулермен айналысқан он сегіз ғылыми маманның лауазымын жойды. Археологияға қолданбалы ғылымдар орталығы MASCA да жабылды, бірақ MASCA ғалымдары мұражайдың басқа бөлімдеріне ауыстырылды. Бұл шешім зерттеу институты ретінде Пенн мұражайының тарихи миссиясынан тайға басқанын сезінген, алаңдаған ғалымдардың арасында жергілікті және халықаралық деңгейде сынға ұшырады. Мұражай басшылары бұл шараны 2008 жылғы қаржы дағдарысына және Пенсильвания университетіндегі күрт бюджет кесілуіне байланысты деп түсіндірді. Мұражайдың сол кездегі директоры доктор Ричард Ходжес кейіннен зардап шеккен он сегіз адамның он біреуіне «Қосымша куратор» немесе «Зерттеу жобаларын басқарушы» лауазымдарын ұсынды. Мұражай бес құрлықты қамтитын елуден астам қолданыстағы зерттеу жобасы және мұражаймен байланысты 200-ге жуық ғалымның қатысуын атап, ғылыми зерттеулерге деген өзінің міндеттемесін растады – бұл сол кезде Солтүстік Америкадағы кез келген археологиялық және антропологиялық институт немесе мұражайдағыдан көп.

Мұражай ғимараты

Мұражай Пенсильвания университетінің кампусының ерекше орындарының бірі саналатын, Өнер және қолөнер және эклектикалық стильдегі ғимаратта орналасқан. Қазіргі кездегі түпнұсқа ғимарат (оған кейіннен бірнеше қосымшалар салынған) АҚШ-тағы ең ірі мұражай ғимараттарының бірін құру жоспарының шамамен үштен бірін құрайды. Бұл ғимараттың ерекшеліктері: әсерлі ротонда, бірнеше аулалар мен бақтар, фонтан, айна тоған, шыны мозаикалар, темір есіктер және тас мүсіндер. Пенн мұражайын Филадельфия архитекторларының тобы жобалаған, олардың барлығы университет оқытушылары болған: Уилсон Эйр, Коуп & Стюардсон және Фрэнк Майлз Дей. Алғашқы кезең 1899 жылы аяқталды және университет демеушілігімен Ниппурдің ежелгі қаласына жасалған экспедицияның табыстарын орналастырды. Гаррисон аудиториясын қамтитын ротонда 1915 жылы аяқталды. Чарльз Клаудер 1926 жылы ашылған Кокс еске алу қанатын жобалаған, ол мұражайдың египеттік коллекциясын орналастыруға арналған. Шарп қанаты 1929 жылы аяқталды. Кокс еске алу египет қанаты 1924 жылы мұражайдың бұрынғы кеңесінің төрағасы Экли Кокс қалдырған мүлік арқасында мұражайға қосылды. 1929 жылы әкімшілік бөлімі салынды. 1971 жылы Антропология кафедрасы үшін зертханалар мен оқу кабинеттерін қамтамасыз еткен Академиялық қанат ашылды. Соңғы ірі кеңейтім 2002 жылы Mainwaring (жинақтарды сақтау) қанатын қосу арқылы жасалды.

Мұражай кітапханасы

Мұражай кітапханасы 1900 жылы Пенсильвания университетінің американдық археология және лингвистика профессоры Дэниел Гаррисон Бринтонның жеке кітапханасы сатып алынғанда құрылды. Бұл кітапханада шамамен 4098 том кітап болды, оның ішінде Американың жергілікті халықтарының этнологиясы және лингвистикасы басты пәндер еді. Сондай-ақ, бұл кітапханада Орталық Американың жергілікті тілдерін зерттеуге қатысты шамамен екі жүз томдық қолжазбалар жинағы бар; олардың көпшілігі қазірдің өзінде жоғалуға жақын тұр немесе толығымен жойылып кеткен. Кітапхананың алғашқы орналасқан жері Фурнесс ғимараты болды, бірақ 1898 жылы кітапхана мұражай ғимаратына көшірілді. 1971 жылға дейін кітаптар Елкинс кітапханасында сақталды, содан кейін мұражайдың университет кеңейтіміне көшіріліп, соңғы орнына ие болды. Жинақтар ұқсас принциптер бойынша ұйымдастырылған, бірақ кейбір аймақтар үшін ірі географиялық топтар қарастырылған. Жинақтарға Африка, Америка (Солтүстік, Орталық және Оңтүстік), Азия, Египет, Еуропа (Этруск, Грекия және Рим), Жерорта теңізі, Таяу Шығыс және Океания кіреді. Бұл жинақтардағы көптеген заттар тұрақты көрмелерде көрсетілмейді, бірақ зерттеу жұмыстары мен уақытша көрмелер үшін пайдаланылуы мүмкін. Физикалық антропология жинақтарындағы ешбір зат көрмеге қойылмайды, бірақ олар зерттеу мақсатында қолданылады.

Африка

Пенн мұражайы елдегі ең ірі африкалық этнографиялық және археологиялық заттар жинағына ие. Көбінесе 1891 жылдан 1937 жылға дейін жиналған бұл коллекцияда Африканың барлық аймақтарынан алынған заттар бар, бірақ Конго Демократиялық Республикасы, Габон, Ангола, Марокко, Сьерра-Леоне, Пил сүйек жағалауы, Сенегал, Нигерия, Кения, Танзания, Эфиопия, Оңтүстік Африка, Намибия, Ботсвана және Мадагаскардан ерекше шоғырланған. Пенн мұражайында әлемдегі ең толық жиналған Шербро аралы коллекцияларының бірі сақталған. 1936–1937 жылдары мұражай ұйымдастырған экспедиция кезінде, жалпы этнология кураторы Генри Ашер Холл Сьерра-Леонедегі Шербро халқы арасында этнографиялық зерттеулер жүргізу үшін жеті ай өткізді. Жинаққа тоқыма бұйымдары, мүсіндер, тұрмысқа және үй шаруашылығына қатысты заттар, құпия қоғамдарға байланысты артефакттар мен дәрілік жинақтардың үлгілері кіреді. Холлдың құжаттарында далалық жазбалар, библиографиялар және мәтіндік түсіндірмелер бар, олар Шербро халқының және олармен бірге өмір сүрген Менде, Крым және Темне халықтарының өмір салты туралы этнографиялық ақпарат береді. Орталық Африка коллекциясына Конго Демократиялық Республикасынан (бұрынғы Бельгия Конгосы) шамамен 3000 артефакт кіреді. Бұл артефакттардың көп бөлігін неміс этнографы Лео Виктор Фробениус 1906 жылы Конгоның Касаи ауданына жасаған экспедициясы кезінде жинаған. Оның коллекциясы Орталық Африка аймағындағы әртүрлі мәдени топтардың арасында кездесетін алуан түрлі мүсіндік формаларды көрсетеді. Жинақта Куба, Конго, Люба, Суку, Яка, Пенде, Теке, Чокве және Лулува сияқты мәдениеттер ұсынылған. Африка бөліміндегі жақсы белгілі емес коллекциялардың бірі – Марокко коллекциясы. Доктор және миссис Талкотт Уильямс 1898 жылы Мароккоға саяхат жасап, Марокко мәдениетін құжаттау мақсатымен шамамен 600 нысанмен оралды. Жинаққа киім-кешек, аяқ киім, кілемдер, жамылғылар, қару-жарақ, зергерлік бұйымдар, қыш ыдыстар, себеттер және асүй ыдыстары кіреді. Күнделікті өмірді бейнелейтін бұл толық жинақ доктор Уильямс тарапынан жақсы құжатталған, ол Смитсонов институтының тапсырысы бойынша да жинақ жүргізген. 2019 жылдың 16 қарашасында Пенн мұражайы көптеген басқа жаңа галереялар мен бөлмелермен қатар, жаңадан жаңартылған Африка галереясын ашты. Пенсильвания университетінің социология және африкалық зерттеулер профессоры доктор Туфуку Зубери жаңа Африка көрмесінің бас кураторы болып тағайындалды және бұрынғы студенті Бринна Мурға галерея үшін жаңа киім жасауды ұсынды. Мур өзінің досы және Филадельфия суретшісі Эмерсон Раффиннен көмек сұрап, "Wearable Literature" ("Киілетін әдебиет") деп аталатын киімді жасады, ол қазір Пенн мұражайының Африка галереясында танымал.

Солтүстік Америка

Солтүстік Американың археологиялық жинақтарында жиырма мың жылдан бірнеше жүз жыл бұрынғы мұралық заттар бар. 1960 жылдары олар хронологиялық ретпен орналастырылды. Олардың кейбіреулері XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазба жұмыстары кезінде табылған, ал қалғандары беделді коллекционерлерден сатып алынған немесе сыйға берілген. 1896 жылы Фрэнк Хамильтон Кушинг Флорида штатының Ки-Марко аймағындағы судан қасқыр, бұғы және адам бейнелерін тапты. Маскалар судан шығарылған кезде өкінішке орай деформацияланған, бірақ олар мен көптеген құралдар мен тұрмыстық заттар су астында болғандықтан ерекше жақсы сақталған. Соғыс аралық жылдары Эдгар Б. Говард Американың оңтүстік-батысынан ең көне заттардың бір бөлігін қазып шығарды. Солтүстік Американың этнографиялық жинақтарында шамамен 200 түпкі халыққа тиесілі, шамамен 40,000 мұралық зат бар, олар он бір географиялық аймаққа бөлінген (Арктика, Субарктика, Солтүстік-Батыс жағалауы, Плато, Калифорния, Ұлы Аван, Оңтүстік-Батыс, Ұлы Дала, Оңтүстік-Шығыс және Солтүстік-Шығыс). Ең толық жинақтар Аляска, Солтүстік-Батыс жағалауы, Оңтүстік-Батыс, Оңтүстік-Шығыс және Субарктика аймандарындағы этнографиялық экспедициялар арқылы жүйелі түрде құрылған. Солтүстік-Батыс жағалауы материалдарының көп бөлігін XX ғасырдың басында ықпалды тлингит әулетінің ұлы Луис Шотридж жинаған. Сол кездегі көрнекті этнографтар да Солтүстік Америка жинақтарына үлес қосты. Пенсильвания университетінің антропология кафедрасының профессоры және меңгерушісі Фрэнк Гулдсмит Спек мұражайдың Субарктика этнологиялық жинақтарына ең көп үлес қосушылардың бірі болды. Сонымен қатар, Спек аудиожазу технологиясын ерте пайдаланған және крик және ючи әндерінің үлгілерін жинаған. Атап айтқанда, экспозицияда көрсетілген маңызды зат – биіктігі он метр болатын, күрделі өрнектермен безендірілген әктас стела 14. Татьяна Проскуряков бұл затты Пьедрас-Неграста қазып тапқан, ал оның табылған кездегі археологтар майя иероглифтерін оқуға мүкіндік алған жоқ. Проскуряков стеладағы глифтерді тарихи оқиғалармен салыстырып, иероглифтік жазуды түсіндірді. Проскуряковтың жаңалығы майя тану ғылымын өзгертіп жіберді.

Оңтүстік Америка

Музейдің Оңтүстік Америка коллекциялары олардың шыққан аймақтарындай алуан түрлі – Перудің шөлейтті жағалауы, Анд таулы аймағы және Амазонка бассейнінің тропикалық жазықтары. Коллекцияларға Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Колумбия, Эквадор, Гайана, Парагвай, Перу және Венесуэладан алынған антропологиялық материалдар кіреді. Америка бөлімінің Оңтүстік Америкаға қатысты этнографиялық жинақтары Боливия, Бразилия, Гайана және Перу материалдарымен ең толық. Боливияның аймара, кечуа және юракаре халықтары Макс Уле мен Уильям Кертис Фараби алғашқы жинаған коллекцияларда ұсынылған. Бразилияның отыздан астам түпкі халықтары Фараби мен Винченцо М. Петруллоның 1920-1930 жылдары жинаған этнографиялық коллекцияларында кездеседі. Фарабидің 1920 жылдары Гайанада жинаған коллекцияларында он екі түрлі түпкі халық тобы ұсынылған. Перуден жиырма бестен астам түпкі халық тобы да ұсынылған. Аргентинаның (Яган), Чилидің (Алакалуф, Мапуче), Колумбияның (Архуако, Чоко, Гоахира және Коги) және Эквадордың (Живаро, Тумако, Сапаро) кейбір түпкі халықтары кішірек коллекцияларда бейнеленген.

Азия

Пенн мұражайының Азия коллекциясы Қытай, Тибет, Жапония, Оңтүстік Корея, Тайвань, Вьетнам, Мьянма, Камбоджа, Үндістан және басқа да Азия елдерінен келген 3000-ға жуық өнер туындылары мен артефактілерден тұрады. Доктор Джордж Байрон Гордонның тыранымен, бұл коллекцияның көп бөлігі Қытайға қатысты. 1914-1918 және 1923-1924 жылдары Пенн мұражайының археологтары Қытайда археологиялық экспедициялар ұйымдастырды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Осының салдарынан, қытайлық коллекцияның басым бөлігі Солтүстік Америкадағы делдалдар арқылы сатып алынды немесе сыйға берілді. Дегенмен, оған банк судьясы Дж. П. Морган жинаған 290-нан астам фарфор вазалар мен мүсіндер сияқты ежелгі заманның жоғары сапалы туындылары кіреді. Пенн мұражайы 1930-1931 жылдары Моңғолия мен Солтүстік Қытайда экспедиция жасаған Уильям және Изабель Инграм Майер сияқты әуесқой коллекционерлерден тағы бір маңызды Азия коллекциясын алды. Майер коллекциясы 464 шағын қола пышақтардан, жиһаздық бөлшектерден, тақташалардан және скифтер мен оларға ұқсас көшпелі халықтар б.з.д. 12 ғасырынан б.з. 3 ғасырына дейін жасаған «Ордос» стиліндегі түрлі әшекейлерден, сондай-ақ жақында ғана жасалған кейбір металл бұйымдардан тұрады. Пенн мұражайының алғашқы кураторларының бірі Максвелл Сомервилл (1829-1904) Жапония мен Үндістаннан көптеген заттар, соның ішінде Үндістаннан келген Калигат суреттерінің жиынтығын әкелді, ол индуистік пантеонның дерлік барлық құдайларын бейнелейді. Азия галереясы Харрисон Ротундасында орналасқан, оның ені 90 фут, ал биіктігі 90 фут. 1915 жылы салынғаннан бері бұл галерея қытайлық коллекцияны көрсетеді. Көрсетілген басқа да сирек қытай өнер туындыларының ішінде Шанси провинциясындағы император Тайцзуң мазарындағы алты ат панелінің екеуі бар. Бұл аттардың әрқайсысының атауы мен өлеңдері Тан әулеті кезінде Қытайды біріктіру үшін болған шайқастағы қызметтерін еске түсіреді. Бұл рельефтердің діни емес сипаты мен тарихи реализмі қытай өнерінде жаңа бағытты белгіледі. Төрт панель Сианьдағы Бейлин мұражайында сақталады, ал Қытайдан шыққан екі панельді Виктор Талкинг Машина компаниясының негізін қалаушы Элдридж Р. Джонсон Пенн мұражайына сыйға берді. Джонсон галереяның ортасында орналасқан, императрица Цисиге (1835-1908) тиесілі деп есептелетін, мүлтіксіз шар тәрізді кристалдық шарды да сыйға берді. Мұражай бұл коллекцияны 1966 жылы Табиғаттану ғылымдары академиясынан сатып алды. Бұл қарамастан, мұражай бұл коллекцияның маңызды тарихи және зерттеу ресурсы екенін мәлімдейді. Мұражай соңғы жылдары коллекцияны пайдалана отырып, белсенді зерттеулер жүргізіп келеді. Оннан астам бас сүйектері мен 19 ғасырдың ортасындағы өлшеу құралдары 2012-2013 жылдары «Дәлелдің жылы: Жарыс жасау және оны жою» атты көрмеде көпшілік назарына ұсынылды. Бірақ студенттер мен жергілікті қоғамдық кеңістіктің наразылығынан кейін олар қоймаға алынды.

MOVE бомбалау құрбаны

2021 жылдың сәуір айында, сынға ұшыраған жаңалықтардан кейін Пенн мұражайы мен Пенсильвания университеті 1985 жылғы MOVE бомбалаудан қалған адам денелерінің зерттеу және оқыту мақсатында пайдаланылуына рұқсат бергені үшін Африка "отбасынан" және жалпы қоғамдықтан кешірім сұрады. 1986 жылы Филадельфия қалалық медициналық сарапшылар бюросының бір өкілі MOVE үйінен табылған күйген адам денелерінің қалдықтарын 14 жасар Катрисия Дотсонның (сонымен қатар Катрисия немесе Tree Africa) және 12 жасар Делиша Оррдың (сонымен қатар Делиша Africa) сүйектері екенін анықтау үшін мұражайға тапсырды. Бұл шара екі баланың өлім куәліктері рәсімделгеннен кейін, сондай-ақ Дотсонның отбасы 1985 жылы Дотсонның денесіне қоштасу рәсімі өткізгенін сенгеннен кейін жасалды. Бұл қалдықтар ондаған жылдар бойы картон қорапта сақталып, Пенн университетінің профессоры Алан Манн және Манннің аспиранты, кейіннен Пенн мұражайының физикалық антропология кураторы Джанет Монге оларды оқу процесінде пайдаланды. 2019 жылы отбасының рұқсатысыз, Монге бұл сүйектерді онлайн криминалистика курсында жағдайлық зерттеу ретінде қолданды. Сондай-ақ, бұл сүйектер Монге жетекшілік еткен антропология бойынша Пенн университетінің дипломдық жұмысының тақырыбы болды. Монге онлайн жағдайлық зерттеуде қолданған сүйектер 2021 жылы MOVE мүшелеріне қайтарылса да, Пенн мұражайында қанша қалдық болғаны және 1986 жылы Манн мен Монгеге берілген барлық сүйектердің 2021 жылы қайтарылғаны туралы мәліметтер әртүрлі айтылуда. Пенсильвания университетінің адвокаттары Делиша Оррдың сүйектері ешқашан Пенн мұражайында болмағанын мәлімдеді. Алайда, Филадельфия қаласының жүргізген тергеуі бұл мәлімдемемен келіспей, Делиша Оррдың қалдықтары Пенн мұражайында болғанын көрсететін дәлелдер бар екенін көрсетті. Америкалық сот-медициналық антропология кеңесінің сертификатын алған тоғыз сот-медициналық антрополог Пенсильвания университеті адвокаттарының жариялаған мәлімдемелерімен келіспей, Филадельфия қаласының пікірін қолдады. Филадельфия қаласы сонымен қатар Пенн мұражайындағы Катрисия Дотсонның барлық қалдықтары 2021 жылы MOVE-ке берілді ме деген күмәнділігін білдірді.