Кіріспе
Астрономияда Бок глобулалары – жұлдыздардың пайда болуы мүмкін тығыз ғарыштық шаң мен газды қамтитын, оқшауланған, шағын және көмескі қараңғы тұмандықтар. Бок глобулалары H II аймақтарында кездеседі және әдетте 2-ден 50 күн массасына дейін массаға ие, диаметрі шамамен бір жарық жылы немесе одан да көп (шамамен 4,5). Олардың құрамында молекулалық сутек (H2), көміртек оксидтері мен гелий, сондай-ақ массасы бойынша шамамен 1% силикат шаңы бар. Бок глобулалары көбінесе қос немесе көпжұлдыздық жүйелердің қалыптасуына себеп болады.
In astronomy, Bok globules are isolated and relatively small dark nebulae containing dense cosmic dust and gas from which star formation may take place. Bok globules are found within H II regions, and typically have a mass of about 2 to 50 solar masses contained within a region about a light year or so across (about 4.5). They contain molecular hydrogen (H2), carbon oxides and helium, and around 1% (by mass) silicate dust. Bok globules most commonly result in the formation of double or multiple star systems.
Тарих
Бок глобулаларын алғаш рет 1940 жылдары астроном Барт Бок байқаған. 1947 жылы жарық көрген мақалада ол Эдит Ф. Райлимен бірге бұл бұлттардың "жәндіктің коконына ұқсас" екенін және олардың гравитациялық тартылыс күшінің әсерінен жаңа жұлдыздарға айналып жатқанын, содан жұлдыздар мен жұлдыздық шоқтар туатынын болжады. Бұл гипотезаны тексеру қиын болды, себебі оның ішіндегі барлық көрінетін жарықты жасыратын тығыз қара бұлттың ішінде не болып жатқанын анықтаудың бақылау қиындықтары бар еді. 1990 жылы жарық көрген жақын инфрақызыл сәуледегі бақылаулардың талдауы Бок глобулаларының ішінде жұлдыздар пайда болатынын растады. Кейбір Бок глобулаларында қызған көздер бар екені, ал кейбіреулерінде молекулалық газдың ағып кетуі байқалды. Миллиметрлік толқынды эмиссиялық желілерді зерттеулер материалдың аккрециялық протожұлдызға құлауының дәлелін берді. Қазіргі кезде типтік Бок глобуласы шамамен 10 күн массасынан тұратын материалды, шамамен бір жарық жылы немесе одан да көп аумақта қамтиды және Бок глобулалары көбінесе қос немесе көпжұлдыздық жүйелердің пайда болуына себеп болады деп есептеледі. Бок глобулалары әлі де қарқынды зерттеулердің нысаны болып табылады. Табиғи әлемдегі ең суық денелердің бірі ретінде танылған олардың құрылымы мен тығыздығы әлі де біршама құпия болып қала береді. Осы уақытқа дейін қолданылған әдістер жақын инфрақызыл сәуледегі жойылудан алынған бағаналық тығыздыққа және тіпті жұлдыздарды санауға сүйеніп, осы нысандарды одан әрі зерттеуге бағытталған. Жақын орналасқан ыстық жұлдыздардың ультракөк сәулесімен сәулеленген Бок глобулалары материалды бөліп алып, құйрық түзеді. Осы типтер "кометалық глобулалар" (КГ) деп аталады.