Кіріспе
Моран Сольнье L, немесе Моран Сольнье Type L, немесе ресми түрде MoS 3, Бірінші дүниежүзілік соғыстың француздық парасол қанатты, бір немесе екі орындық барлау ұшағы болды. Type L – винт арқысымен атылатын, броньды бөгеттермен қорғалған бір пулеметпен жабдықталғанда, алғашқы сәтті ұрыс ұшақтарының біріне айналды. Оның осы рөлдегі тиімділігі ұрыс ұшақтарын жетілдіруде қарулану жарысын бастады, ал Type L тез арада ескірді. Алғашқы Type L қанатты бұру арқылы бүйірлік басқаруды жүзеге асырды, бірақ кейінірек Type LA деп белгіленген нұсқасына элерон қосылды. Моран Сольнье компаниясымен жасалған Type L ұшақтарына француз әскери авиациясы соғыс басталғанда көптеп тапсырыс берді. Барлығы шамамен 600 Type L ұшағы жасалды және француз әуе күштерімен қатар, олар Корольдік әуе корпусы, Корольдік теңіз әуе қызметі және Ресей империясының әуе қызметінде де пайдаланылды. Бұл үлгі Германияда Pfalz Flugzeugwerke компаниясы лицензия бойынша қарусыз A. I және A. II барлау ұшақтары ретінде (тиісінше 80 а.к. және 100 а.к. Oberursel қозғалтқыштарымен) өндірілді. Бавария әуе қызметі үшін шамамен 60 дана жасалды. Кейіннен бірнешеуі E. III истребительдері ретінде қайта жабдықталды. Ресейдегі "Дюкс" және "Лебед" зауыттары лицензия бойынша шамамен 450 ұшақ жасады. Моран Сольнье L ұшағы Швецияда Thulin D ретінде, шағын жақсартулармен лицензия бойынша өндірілді.
The Morane Saulnier L, or Morane Saulnier Type L, or officially MoS 3, was a French parasol wing one or two seat scout aeroplane of the First World War. The Type L became one of the first successful fighter aircraft when it was fitted with a single machine gun that fired through the arc of the propeller, which was protected by armoured deflector wedges. Its immediate effectiveness in this role launched an arms race in fighter development, and the Type L was swiftly rendered obsolete. The original Type L used wing warping for lateral control, but a later version designated Type LA was fitted with ailerons. Built by Morane Saulnier, large numbers of the Type L were ordered by the French Aviation Militaire at the outbreak of the war. In total about 600 Type Ls were built and, in addition to the French air force, they served with the Royal Flying Corps, Royal Naval Air Service and the Imperial Russian Air Service. The type was also produced under licence in Germany by Pfalz Flugzeugwerke as the unarmed A. I and A. II scouts (with 80 HP and 100 HP Oberursel engines respectively). About 60 were built for Bavarian air service. A few were later modified as the E. III fighters. About 450 aircraft were licence built in Russia by Duks and Lebed works. The Morane Saulnier L was also built under licence in Sweden with some minor improvements as the Thulin D.
Пайдалану тарихы
1914 жылдың желтоқсанында әйгілі француз авиаторы Роланд Гаррос, сол кезде 23-эскадрилья құрамында қызмет еткен, Реймонд Саульньемен бірлесіп газбен жұмыс істейтін жеңіл «Hotchkiss» автоматтарынан қаруды синхрондау құрылын жасады. Дегенмен, ату жылдамдығы синхронизатордың дұрыс жұмыс істеуі үшін тым ауытқып тұрды. Алдын ала шара ретінде, олар перненің артқы беттеріне, оқ тиюі мүмкін жерлерге орнатылған, тіреуге бекітілген «дефлекторлар» (металл клиндер) түріндегі «қосалқы қауіпсіздік жүйесін» жобалады. Оның 25-і Корольдік Әскери-Теңіз Әуе Қызметінде пайдаланылды. 1915 жылдың 7 маусымында осы ұшақтардың бірін, 1-эскадрильяның ұшқыш сержанты Реджинальд Александр Джон Уорнфорд басқарды, ол неміс әскеріне тиесілі Zeppelin LZ.37 дирижаблін тоқтатты және жойды. Бұл әуеде жойылған алғашқы Zeppelin болды. Уорнфорд осы ерлігі үшін Виктория кресімен марапатталды. Сесил Льюис 1916 жылы Сомма шабуылы кезінде RFC-нің 3-эскадрильясында қызмет етті. Ол «Parasol» типіндегі (осылай аталған) LA ұшағымен үш жүз сағаттан астам ұшты және Әскери крестпен марапатталды. Осы ұшудың көп бөлігі RFC сериялық нөмірі 5133 болған бір ғана ұшақпен жасалды. «Сарғалдық көтеріліс» кітабында ол LA туралы былай деп еске алды: «Мен оған қарап тұрдым, және оның қаншасын көрсем, соншалықты аз ұнады. Бұл бірден ғашықтық емес еді. Лифтің сезімталдығы алтын таразыдай болды, ең кішкентай қозғалыс сізді басымен немесе құйрығымен төңкерді. Ұшақты бір сәтте де өз күшімен қалдыра алмадың. Моран шынымен де өлім тұзағы еді. Кейін мен соғыс кезінде Әуе күштері қолданған барлық ұшақтарды ұштырдым. Мораннан кейін олардың бәрі балалар ойыншығындай болды. Бірақ мен Моранды басқа ұшақтарды сүйгендей сүйдім». Араб көтерілісінің күшейіп келе жатқан қатеріне қарсы күрес үшін Осман империясы үш Pfalz A. II ұшағын пайдаланды. Morane Saulnier «Parasol» 1918 жылдың 13 сәуірінде Анды таулары арқылы ұшақпен алғашқы ұшу үшін қолданылды, аргентиналық авиатор Луис Канделария Аргентинаның Запала қаласынан Чилидің Кунко қаласына ұшты; ұшу 2 сағат 30 минутқа созылды және 4000 метрлік биікке жетті.
"I had a look over her, and the more I saw of her the less I liked her. It was certainly not love at first sight . the elevator was as sensitive as a gold balance; the least movement stood you on your head or on your tail. You couldn't leave the machine to its own devices for a moment . the Morane really was a death trap . Subsequently I flew every machine used by the Air Force during the war. They were all child's play after the Morane . but I did come to love the Morane as I loved no other aeroplane." Three Pfalz A. II's were used by the Ottoman Empire in an attempt to combat the growing threat of the Arab Revolt
A Morane Saulnier "Parasol" was used for the first flight by an airplane across the Andes on April 13, 1918, when the Argentine aviator Luis Candelaria flew from Zapala, Argentina, to Cunco, Chile; the flight lasted 2 hours 30 minutes and reached an altitude of 4,000 meters.