Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұптық қарым-қатынастағы адамдарға арналған терапия
Therapy for people in a couple relationship
Жұптық терапия (сондай-ақ жұптық кеңес беру, неке кеңесі немесе неке терапиясы) махаббат қарым-қатынастарын жақсартуға және жеке аралық қақтығыстарды шешуге бағытталған.
Couples therapy (also couples' counseling, marriage counseling, or marriage therapy) attempts to improve romantic relationships and resolve interpersonal conflicts.
Тарих
Некеге кеңес беру 1920 жылдары Германияда евгеника қозғалысының бір бөлігі ретінде туындады. АҚШ-тағы некеге кеңес берудің алғашқы институттары 1930 жылдары Германияның медициналық бағытталған, нәсілдік тазалауға арналған неке кеңес беру орталықтарына жауап ретінде ішінара құрылды. Бұл салаға 1976 жылға дейін Американдық отбасылық қатынастар институтын басқарған Пол Попено, Роберт Лату Дикинсон және 1935 жылы «Неке туралы нұсқаулық» атты еңбекті жазған, сондай-ақ жоспарлы тууды қолдаған Абрахам мен Ханна Стоун сияқты көрнекті американдық евгенистері мен тууды реттеу жақтастары үлкен үлес қосты. Психологтар 1950 жылдарға дейін отбасылық контексте психологиялық мәселелерді қарастыра бастаған жоқ. Қарым-қатынас кеңесі жеке, кәсіби қызмет ретінде салыстырмалы түрде жақында пайда болды. ХХ ғасырдың соңына дейін қарым-қатынас мәселелерімен жақын достар, отбасы мүшелері немесе жергілікті дін қызметкерлері бейресми түрде айналысып келді. Психиатрлар, психологтар, кеңесшілер және әлеуметтік жұмыскерлер дәстүрлі түрде жеке психологиялық проблемаларды медициналық және психоаналитикалық көзқараспен шешумен айналысып келді.
Marriage counseling originated in Germany in the 1920s as part of the eugenics movement. The first institutes for marriage counselling in the United States began in the 1930s, partly in response to Germany's medically directed, racial purification marriage counselling centres. It was promoted by prominent American eugenicists such as Paul Popenoe, who directed the American Institute of Family Relations until 1976, Robert Latou Dickinson, and by birth control advocates such as Abraham and Hannah Stone who wrote A Marriage Manual in 1935 and were involved with Planned Parenthood. It wasn't until the 1950s that therapists began treating psychological problems in the context of the family. Relationship counseling as a discrete, professional service is thus a recent phenomenon. Until the late 20th century, the work of relationship counseling was informally fulfilled by close friends, family members, or local religious leaders. Psychiatrists, psychologists, counselors and social workers have historically dealt primarily with individual psychological problems in a medical and psychoanalytic framework.
Негізгі қағидалар
Болжам бойынша, барлық некелердің шамамен 50 пайызы ажырасады, ал бес некеден біреуінде белгілі бір уақытта қиындықтар туындайды. Жұбайлар көбінесе махаббат, қарым-қатынас, келіспеушіліктер және ажырасу қорқынышы сияқты мәселелермен күреседі. Өз қарым-қатынастарына наразы болған жұбайлар көмек үшін онлайн курстар, өзін-өзі жетілдіру кітаптары, семинарлар, тренингтер және жұбайларға кеңес беру сияқты әртүрлі ресурстарға жүгінуі мүмкін. Адамдар арасындағы қарым-қатынасты түсіну үшін, кеңесшіні қоса алғанда, әрбір адамның ерекше тұлға, көзқарас, пікірлер, құндылықтар мен өмірлік тәжірибесі бар екенін мойындау маңызды. Қарым-қатынастағы адамдар әртүрлі және зерделенбеген құндылық жүйелерін ұстануы мүмкін. Адамның мінез-құлқы мен табиғатын қалыптастыратын институттық және қоғамдық факторлар (әлеуметтік немесе діни топтар және басқа да ұжымдық факторлар) кеңес беру және терапия процесінде қарастырылады. Қарым-қатынас кеңесінің негізгі қағидасы – барлық қатысушылардың бір-бірімен және қоғаммен оптималды деңгейде келіспеушіліктермен қарым-қатынас жасауының пайдалы болуы. Жұбайлардың дауларды шешу дағдылары ажырасу деңгейін болжауға көмектеседі. Көптеген қарым-қатынастар белгілі бір уақытта шиеленіске ұшырайды, бұл олардың тиімді жұмыс істеуіне кедерілтіреді және өзін-өзі нығайтатын, бейімделуге келмейтін үлгілердің қалыптасуына әкеледі. Бұл үлгілерді «теріс өзара әрекеттесу циклдары» деп атауға болады. Мұның себептері көп, олардың ішінде қауіпсіз байланыс, эгоизм, мақтандылық, қызғаныш, ашу, ашкөздік, нашар қарым-қатынас/түсініспеушілік немесе мәселені шеше алмау, денсаулықтың нашарлауы, үшінші тұлғалар және т.б. Қаржылық жағдай, денсаулық және басқа отбасы мүшелерінің ықпалы сияқты жағдайлардың өзгеруі қарым-қатынастағы адамдардың мінез-құлқына, жауаптарына және әрекеттеріне елеулі әсер етеді. Көбінесе екі не одан да көп фактордың өзара әрекеттесуі болады және жиі мұндай қасиеттерді тек бір адам ғана көрсете бермейді. Қарым-қатынас әсері өзара байланысты: проблемаларды тудыру үшін де, оларды шешу үшін де әрбір адамның қатысуы қажет. Мәселенің тиімді шешімін табу және қарым-қатынасты дұрыс жолға қою үшін адамдардың қабылдауын және сезімдерін қайта бағыттау, жағдайларға қалай қарап, жауап беретінін және олар туралы не сезінетінін өзгерту қажет. Қарым-қатынасқа деген қабылдау мен эмоционалдық жауап беру Джон Готтманның «махаббат картасы» деп атаған қарым-қатынастың көбінесе зерделенбеген ақыл картасының құрамында болады. Оларды бірлесіп зерттеуге және ашық талқылауға болады. Осылайша, олардың негізгі құндылықтарын түсініп, құрметтеуге болады немесе олар енді орынды болмаған жағдайда өзгертуге болады. Бұл әрбір адамның проблеманың пайда болуына, проблемаға өз үлесін қосуына және ой мен сезімдегі өзгерістер жасауына жауапкершілік алуын білдіреді. Келесі қадам – адамдардың қарым-қатынасына саналы түрде құрылымдық өзгерістер енгізу және уақыт өте келе осы өзгерістердің тиімділігін бағалау. Шындығында, «жақын қарым-қатынастарда белгілі бір деңгейде «бір-біріне тәуелділік» болады, яғни серіктестер бір-біріне кезекпен тәуелді. Мұндай қарым-қатынастардың ерекше ерекшелігі ретінде жақындық және дербестік қажеттіліктерінің арасындағы қайшылықтар көзге түседі». «Осы екі қажеттіліктің – жақындық пен дербестіктің тепе-теңдігі қарым-қатынастағы қанағат пен тұрақтылыққа әкеледі. Бірақ бұл әрбір серіктестің өмірдің әр кезеңіндегі және жетілу деңгейіндегі нақты міндеттеріне байланысты».
It is estimated that nearly 50% of all married couples get divorced, and about one in five marriages experience distress at some time. Challenges with affection, communication, disagreements, and fears of divorce are some of the most common reasons couples reach out for help. Couples who are dissatisfied with their relationship may resort to a variety of sources for help including online courses, self help books, retreats, workshops, and couples' counseling. Before a relationship between individuals can be understood, it is important to recognize and acknowledge that each person, including the counselor, has a unique personality, perception, opinions, set of values, and history. Individuals in the relationship may adhere to different and unexamined value systems. Institutional and societal variables (like a social or religious group, and other collective factors) which shape a person's nature and behavior, are considered in the process of counseling and therapy. A tenet of relationship counseling, is that it is intrinsically beneficial for all the participants to interact with each other, and with society at large with optimal amounts of conflict. A couple's conflict resolution skills seem to predict divorce rates. Most relationships will experience strain at some point, resulting in a failure to function optimally, and causing self reinforcing, maladaptive patterns to form. These patterns may be called "negative interaction cycles." There are many possible reasons for this, including insecure attachment, ego, arrogance, jealousy, anger, greed, poor communication/understanding or problem solving, ill health, third parties, and so on. Changes in situations, like financial state, physical health, and the influence of other family members can have a profound influence on the conduct, responses, and actions of the individuals in a relationship. Often, it is an interaction between two or more factors, and frequently, it is not just one of the people who have been involved that exhibit such traits. Relationship influences are reciprocal: it takes each person involved to cause problems, as well as to manage them. A viable solution to the problem, and setting these relationships back on track, may be to reorient the individuals' perceptions and emotions how one looks at or responds to situations, and how one feels about them. Perceptions of, and emotional responses to, a relationship are contained within an often unexamined mental map of the relationship, also called a 'love map' by John Gottman. These can be explored collaboratively and discussed openly. The core values they comprise can then be understood and respected, or changed when no longer appropriate. This implies that each person takes equal responsibility for awareness of the problem as it arises, awareness of their own contribution to the problem, and making some fundamental changes in thought and feeling. The next step is to adopt conscious, structural changes to the inter personal relationships, and evaluate the effectiveness of those changes over time. Indeed, "typically for those close personal relations, there is a certain degree in 'interdependence' which means that the partners are alternately mutually dependent on each other. As a special aspect of such relations, something contradictory is put outside: the need for intimacy and for autonomy." "The common counterbalancing satisfaction these both needs, intimacy, and autonomy, leads to alternate satisfaction in the relationship and stability. But it depends on the specific developing duties of each partner in every life phase and maturity".
Негізгі тәжірибелер
Жұптарға арналған терапияның екі әдісі негізінен қарым-қатынас процестеріне бағытталған. Ең көп қолданылатын әдіс – белсенді тыңдау, оны марқұм Карл Роджерс және Вирджиния Сатир қолданған. Соңғы кезде Уоррен Фаррелл «Кинолық суға бату» әдісін әзірледі. Әрқайсысы жұптарға әрқайсысының сезімдерін білдіру және есту үшін қауіпсіз ортаны құруға арналған қарым-қатынас әдісін үйретеді. Мюнхендегі некелік зерттеулер белсенді тыңдау ұзақ мерзімде қолданылмайтынын анықтағанда, Уоррен Фаррелл белсенді тыңдау сын айтушыға сын айту үшін, сынды есту үшін тыңдаушыға қарағанда қауіпсіз орта құруға көбірек көмектесетінін байқады. Тыңдаушы, көбінесе сынға шалдығып, болашақта кездесулерден қашып құтылуға бейімделді. Ол біздің биологиялық тұрғыдан сынға қарсы қорғануға бағдарланғандығымызды, сондықтан тыңдаушыны терең жаттығулар мен әдістермен оқытып, оны қорлау секілді әсер ететін нәрсені сүйіспеншілік деп қабылдауына үйрету қажеттігін болжады. Оның әдісі – кинолық суға бату. Неке туралы 30 жыл зерттеу жүргізген Джон Готтман, сау жұптар бір-бірінің сезімін табиғи түрде тыңдап, қайталамайтынын анықтады. Олар қайғылы немесе қуанышты болса да, жұбайлар бір мәселеге қатысты өз ойларын айтады, «олар ашуланады немесе қайғырады, бірақ олардың серіктесінің реакциясы біз тыңдаушы/сөйлеуші жаттығуында адамдарға үйрететін нәрсеге мүлде ұқсамайды». Мұндай қарым-қатынастар некедегі өзара әрекеттесулердің 5 пайызынан кемін құрады және олар некенің жақсы немесе нашар болатыны туралы ешқандай болжам жасамайды. Готтман атап өткендей, 1984 жылы Мюнхенде жүргізілген зерттеу деректері (рефлексивті тыңдау) жаттығуының өзі жұбайларға некелерін жақсартуға көмектеспегенін көрсетті. Мұндай өзара әрекеттесуді үйрету, оны жұптар үшін күнделікті құрал ретінде немесе эмпатиялық жаттығу ретінде қолдану – клиникалық тұйық көше. Жұптарға арналған эмоционалды бағытталған терапия (ЭФТ) – сүйіспеншілік теориясына негізделген және эмоцияны өзгерістің мақсаты мен құралы ретінде пайдаланады. Эмоциялар өткенді қатаң өзара әрекеттесу үлгілерінде қайта жаңғыртады, олар сезімдік күйлерді жасайды және бекітеді. Оның негізін қалаушылардың бірі Сью Джонсон айтқандай, жақсырақ дауласуды үйренуді, балалық шағыңызды талдауды, үлкен романтикалық қимылдар жасауды немесе жаңа жыныстық позаларды тәжірибелеуді ұмытыңыз. Оның орнына, сіздің жан серігіңізге деген эмоционалдық байланысыңыз бен оған тәуелділігіңіздің бар екенін мойындаңыз, дәл сол сияқты бала ата-анасынан күтім, жұбату және қорғауды күтеді. Сью Джонсонның «Мені қатты ұста» кітабынан, 6-бет.
Two methods of couples therapy focus primarily on the process of communicating. The most commonly used method is active listening, used by the late Carl Rogers and Virginia Satir. More recently, a method called "Cinematic Immersion" has been developed by Warren Farrell. Each helps couples learn a method of communicating designed to create a safe environment for each partner to express and hear feelings. When the Munich Marital Study discovered active listening to not be used in the long run, Warren Farrell observed that active listening did a better job of creating a safe environment for the criticizer to criticize than for the listener to hear the criticism. The listener, often feeling overwhelmed by the criticism, tended to avoid future encounters. He hypothesized that we were biologically programmed to respond defensively to criticism, and therefore the listener needed to be trained in depth with mental exercises and methods to interpret as love what might otherwise feel abusive. His method is Cinematic Immersion. After 30 years of research into marriage, John Gottman has found that healthy couples almost never listen and echo each other's feelings naturally. Whether miserable or radiantly happy, couples said what they thought about an issue, and "they got angry or sad, but their partner's response was never anything like what we were training people to do in the listener/speaker exercise, not even close." Such exchanges occurred in less than 5 percent of marital interactions and they predicted nothing about whether the marriage would do well or badly. What's more, Gottman noted, data from a 1984 Munich study demonstrated that the (reflective listening) exercise itself didn't help couples to improve their marriages. To teach such interactions, whether as a daily tool for couples or as a therapeutic exercise in empathy, was a clinical dead end. Emotionally focused therapy for couples (EFT C) is based on attachment theory and uses emotion as the target and agent of change. Emotions bring the past alive in rigid interaction patterns, which create and reflect absorbing emotional states. As one of its founders, Sue Johnson says, Forget about learning how to argue better, analyzing your early childhood, making grand romantic gestures, or experimenting with new sexual positions. Instead, recognize and admit that you are emotionally attached to and dependent on your partner in much the same way that a child is on a parent for nurturing, soothing, and protection. From the book, "Hold Me Tight" by Sue Johnson, Page 6.
Терапиялық зерттеулер
Жұптық терапияның ең көп зерттелген тәсілі – мінез-құлықтық жұптық терапия. Бұл – некедегі келіспеушіліктерді емдеудің жақсы бекітілген әдісі. Осы терапия түрі қазір интегративтік мінез-құлықтық жұптық терапия деп аталады. Интегративтік мінез-құлықтық жұптық терапия емделуші жұптардың 69%-ы үшін тиімді болып көрінеді, ал дәстүрлі модель жұптардың 50-60%-ы үшін тиімді болған. Бес жылдық бақылау нәтижесінде, интегративтік немесе дәстүрлі жұптық терапияға қатысқан 134 жұптың арасындағы некелік қанағаттану көрсетті: қарым-қатынастар 14%-ында өзгеріссіз қалған, 38%-ы нашарлаған, ал 48%-ы жақсарған немесе толыққанды қалпына келген. 2018 жылы Cochrane (ұйым) жүргізген шолуда қолда бар мәліметтер жұптық терапияның депрессияны емдеуде жеке терапиядан гөрі артық не кем екенін көрсетпейді.
The most researched approach to couples therapy is behavioral couples therapy. It is a well established treatment for marital discord. This form of therapy has evolved into what is now called integrative behavioral couples therapy. Integrative behavioral couples therapy appears to be effective for 69% of couples in treatment, while the traditional model was effective for 50 60% of couples. At five year follow up, the marital happiness of the 134 couples who had participated in either integrative behavioral couples therapy or traditional couples therapy showed that 14% of relationships remained unchanged, 38% deteriorated, and 48% improved or recovered completely. A review conducted in 2018 by Cochrane (organization) states that the available evidence does not suggest that couples therapy is more or less effective than individual therapy for treating depression.
Жаңа тәжірибелер
Жұптық терапия саласындағы жаңа жетістік – клиникалық тәжірибеге әсерлі нейробиология мен психофармакологиядан алынған түсініктерін енгізу болып табылады.
A novel development in the field of couples therapy has involved the introduction of insights gained from affective neuroscience and psychopharmacology into clinical practice.
Окситоцин
Терапиялық сеанстар барысында «сүйіспеншілік гормоны» деп аталатын окситоцинды қолдануға қызығушылық туды, бірақ бұл әлі көбінесе тәжірибелік сипатта және біршама даулы. Кейбір зерттеушілер окситоциннің барлық әлеуметтік сезімдерге жалпы күшейткіш әсер ететінін алға тартады, себебі окситоцинды мұрын арқылы енгізу қызғаныш пен Schadenfreude сезімін де күшейтеді. Сонымен қатар, окситоцинге сенімділікке қатысты алаяқтық мақсатта қолданылуы мүмкін.
There has been interest in use of the so called love hormone – oxytocin – during therapy sessions, although this is still largely experimental and somewhat controversial. Some researchers have argued oxytocin has a general enhancing effect on all social emotions, since intranasal administration of oxytocin also increases envy and Schadenfreude. Also, oxytocin has also the potential for being abused in confidence tricks.
Халыққа танымал әдістемелер
Кәсіби көмек көрсетілгенде нәтижелер едәуір жақсырақ болатыны анық (әсіресе отбасылық терапияға назар аударыңыз), бірақ әдістемелерді жалпыға қолжетімді ету үшін, дербес көмек кітаптары және басқа да бұқаралық ақпарат құралдары арқылы көптеген әрекеттер жасалды. Соңғы жылдары осы дербес көмек кітаптары электрондық кітаптар түрінде интернетте немесе блогтар мен веб-сайттардағы мақалалар арқылы танымал бола бастады. Бұл әдістерді қолданушылар үшін туындайтын қиындықтар көбінесе басқа дербес емдеу тәсілдерімен немесе өздігінен диагноз қоюмен байланысты. Сондай-ақ, мамандармен байланысу үшін Skype VoIP сияқты қазіргі заманғы технологияларды пайдалану, олардың қосымша қолжетімділігін қамтамасыз етумен қатар, географиялық шектеулерді де жоюға мүмкіндік береді. Осы технологиялардың жұмыс істеуіне және жеке құпияны сақтауына сену ыңғайлы болғанымен, жеке кездесулермен салыстырғанда, кейбір алаңдаушылықтар туындауы мүмкін.
Although results are almost certainly significantly better when professional guidance is utilized (see especially family therapy), numerous attempts at making the methodologies available generally via self help books and other media are available. In the last few years, it has become increasingly popular for these self help books to become popularized and published as an e book available on the web, or through content articles on blogs and websites. The challenges for individuals utilizing these methods are most commonly associated with that of other self help therapies or self diagnosis. Using modern technologies such as Skype VoIP conferencing to interact with practitioners are also becoming increasingly popular for their added accessibility as well as discarding any existing geographic barriers. Entrusting in the performance and privacy of these technologies may pose concerns despite the convenient structure, especially compared to the comfort of in person meetings.
Гей және бисексуал клиенттермен
Психологиялық теориялардың әртүрлілігі қарым-қатынас кеңесінің тиімділігін анықтауда маңызды рөл атқарады, әсіресе гей және бисексуал клиенттерге қатысты. Кейбір сарапшылар когнитивті-мінездік терапияны араласудың ең қолайлы құралы деп санайды, ал көптегендер қабылдау және міндеттеме терапиясына немесе когнитивті-талдамалық терапияға жүгінеді. Бұл саладағы маңызды прогресс – "ерлі-зайыптылар терапиясы" терминінің орнына "жұбайлар терапиясы" қолданылуы, бұл некеде тұрмаған немесе бір жынысты қарым-қатынастағы адамдарды да қамтиды. Адамдар сыртына шығу процесінің әртүрлі кезеңдерінде немесе ВИЧ-сердискордантты қарым-қатынаста болуынан қарым-қатынас туралы түсініксіздік сезімі тууы мүмкін. Көптеген жағдайларда, бір жынысты жұбайлардың сәтті қарым-қатынастардың үлгілері одан да аз болады. Көптеген елдерде ЛГБТ жұбайларына бала табуға, бала асырап алуға және оларды тәрбиелеуге рұхсат берілмейді, олар өзін шеттетілген, бөтен және қайғылы сезінеді. Әртүрлі жынысты жұбайларға әсер етпейтін гендерлік рөлдерді әлеуметтендіру мәселелері тууы мүмкін. Көптеген ерлер мен әйелдер аралас бағыттағы некеде гомосексуалдық сезімдерді жасыруға байланысты жанжалдарды бастан өткереді. Жұбайлар терапиясы клиенттерге бір жынысты сезімдерді қабылдауға және олармен үйлесім табуға, сондай-ақ бір жынысты және әртүрлі жынысты сезімдерді өмір салтына енгізудің жолдарын зерттеуге көмектесуді қамтиды. Құлықтылыққа байланысты күшті гейлік идентитігі некедегі қанағаттанушылықты төмендетсе де, бір жынысты қатынасты мәжбүрлілік ретінде қарастыру некеге және моногамияға адалуға көмектеседі.
Differing psychological theories play an important role in determining how effective relationship counseling is, especially when it concerns gay and bisexual clients. Some experts tout cognitive behavioral therapy as the tool of choice for intervention, while many rely on acceptance and commitment therapy or cognitive analytic therapy. One major progress in this area is the fact that "marital therapy" is now referred to as "couples therapy" in order to include individuals who are not married or those who are engaged in same sex relationships. Individuals may experience relational ambiguity from being in different stages of the coming out process or having an HIV serodiscordant relationship. Often, same sex couples do not have as many role models of successful relationships as opposite sex couples. In many jurisdictions, committed LGBT couples desiring a family are denied access to assisted reproduction, adoption and fostering, leaving them childless, feeling excluded, other, and bereaved. There may be issues with gender role socialization that do not affect opposite sex couples. A significant number of men and women experience conflict surrounding homosexual expression within a mixed orientation marriage. Couple therapy may include helping the clients feel more comfortable and accepting of same sex feelings, and to explore ways of incorporating same sex and opposite sex feelings into life patterns. Although a strong gay identity was associated with difficulties in marital satisfaction, viewing the same sex activities as compulsive facilitated commitment to the marriage, and to monogamy.