Кіріспе

Пенсильвания штатындағы өзен, АҚШ. Дарби өзені жоғарғы ағысында тар шатқал арқылы, ал төменгі ағысында лайлы жазықтардан өтеді. Өзен Пьемонт үстірті және Атлант жағалау жазығының физиографиялық аймақтарында орналасқан. Су алабындағы негізгі тау жыныстарының құрамына Виссахикон формациясы кіреді. Бұрын өзенде үш кішкентай бөгет болған, бірақ олар 2012 жылы алынып тасталды. Өзеннің су алабы көбінесе дамыған, онда шамамен жарты миллион адам тұрады. Су алабының көп бөлігі Делавэр округінде орналасқан, бірақ бір бөлігі Честер, Филадельфия және Монтгомери округтарында да бар. Су алабы Төменгі Делавэр су жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ленни-Ленап халқы Дарби өзені маңындағы аймақты мекендеген. 17 ғасырда голландтар мен шведтер келді, содан кейін бірнеше жылдан соң ағылшындар келді. Өзен бойында әртүрлі типтегі көптеген диірмендер салынды және бірнеше теміржол су алабынан өтті. Қазіргі уақытта өзенді және оның су алабын жақсарту үшін әртүрлі ұйымдар гранттар берді. Дарби өзені алқабының қауымдастығы су алабында жұмыс істейді. Өзеннің бір бөлігі салқын сулы балық шаруашылығы және көшпенді балық шаруашылығы, ал бір бөлігі форель шаруашылығы және көшпенді балық шаруашылығы ретінде белгіленген. Онда қызыл кеуделі күнбалық, шабақ, форель сияқты әртүрлі балық түрлері мекендейді. Өзен маңындағы бірнеше аумақтар Делавэр округінің табиғи аумақтар тізіміне енгізілген. Оларға Дарби өзенінің сағасындағы лайлы алқап, Джон Хайнц ұлттық жануарлар қоры және Итан-Дарби өзенінің батпақты жерлері кіреді. Өзеннің бір бөлігінде каноэмен жүзуге болады.

Курс

Дарби өзені Честер окруғындағы Тредифрин қалашығының жанындағы 30-шы АҚШ тас жолы маңындағы кішкентай аңғардан басталады. Ол бір мильден астам қашықтыққа оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай ағып, содан кейін бірнеше ондық мильге шығыс-солтүстік-шығысқа бұрылады. Өзен кейін бірнеше шақырымға оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Ньютаун қалашығынан (Делавэр окруғы) өтіп, Раднор қалашығына жетеді, онда ол оң жағынан Томас Рун және сол жағынан Кішкентай Дарби өзені деген есімді екі саласын қосады. Содан кейін өзен бірнеше ондық мильге оңтүстік-оңтүстік-шығысқа бұрылып, сосын тағы бірнеше мильге оңтүстік-шығысқа қарай ағып жатады. Осы учаскеде ол сол жағынан Майлз Рун және оң жағынан Камп Рун салаларын қосады. Өзен қысқа ғана уақытқа шығысқа бұрылып, содан кейін сол жағынан Итан өзенін қосып алады және Марпл мен Хаверфорд қалашықтары арасындағы шекара бойымен бірнеше шақырымға оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай ағып жатады. Бұл учаскеде өзен 476 тас жолымен қатар ағып, оны бір рет кесіп өтеді. Тас жолымен ағысын жалғастыра отырып, Пенсильванияның 3-ші тас жолын кесіп өтеді және сол жағынан Лонгфорд Рун саласын қосады. Пилигрим Гарденс маңында ол оңтүстік-шығысқа бұрылып, Үстіңгі Дарби мен Спрингфилд қалашықтары арасындағы шекара бойымен ағып, 1-ші АҚШ тас жолын кесіп өтеді және сол жағынан Коллин Брук, оң жағынан Льюис Рун салаларын қосады. Ағыстың төменгі бөлігінде өзеннің аңғары тік және тар болып, Клифтон-Хайтс пен Лэндсоун қалаларынан өтіп, Алдан мен Йедон арасындағы шекараға жеткенше бірнеше иректер жасайды. Содан кейін өзен оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай бірнеше шақырымға ағып, аңғарынан шығып, Дарби, Коллингдейл, Шарон Хилл және Колвин қалаларынан өтіп, 13-ші АҚШ тас жолын кесіп өтеді. Содан кейін ол сол жағынан Коббс өзенін қосады. Өзен содан кейін оң жағынан соңғы есімді саласы – Стони-Крикті қосып алады және Делавэр өзеніне құятын жерге жетуден бұрын бірнеше ондық мильге оңтүстікке бұрылады.

Салалар

Дарби өзенінің салалары Коббс өзені, Кішкентай Дарби өзені, Итан өзені, Мукинипатттис өзені және көптеген басқа өзендерді қамтиды. Өзеннің бастауы теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Су алабының солтүстік бөлігіндегі тау жыныстары Прекамбрий дәуіріне және Төменгі Палеозой дәуіріне жатады. Су алабының оңтүстік бөлігіндегі тау жыныстары жаңарақ, олар Үшінші және Төртінші кезеңдерге жатады. Дарби өзені көбінесе жылдам ағысқа және кейбір тасқынды ағыстарға ие. Кейбір жерлерде ақ су да кездеседі. Өзеннің жоғарғы ағысында "күрт үзілісті дауылды ағын" және төменгі ағысында тасқын сулы эстуарий болып табылады. Ол Пенсильвания штатындағы жалғыз маңызды құрғақ-батқылық жерлерден өтеді. 2000 жылдардағы бірнеше өлшемдерде Дарби өзенінің Фокскрофттағы су температурасы алдағы ауа температурасы 759-ден 762 мм сынап бағанасына дейін ауытқып отырды. Су алабындағы жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері осы аралықта болады.

Су бөлу

Дарби өзенінің суайдынының ауданы 77,2 шаршы миль (200 км²) құрайды. Іргелес ірі суайдындары – батыста Крам-Крик, шығыста Скуилкилл өзені. Өзен 3 км-ге дейін Делавэр және Филадельфия округтерінің арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды. Дарби өзенінің суайдынының көп бөлігі дамыған жерлерде орналасқан, Филадельфияның көптеген қалашықтары осы суайдында жатыр. Өзен маңында "Төменгі Дарби Крик аймағы" деп аталатын Superfund учаскесі орналасқан. Бұл учаскеде екі полигон бар. Суайдындағы маңызды жолдарға Interstate 95 және Interstate 476 жатады.

Тарих және атауы

Дарби-Крик 1979 жылғы 2 тамызда Географиялық атаулар ақпараттық жүйесіне тіркелді. Географиялық атаулар ақпараттық жүйесіндегі идентификаторы – 1172928. Географиялық атаулар ақпараттық жүйесі мәліметінше, балама атаулары Черч Крик және Дерби өзені. Ленап тайпасы бұл өзенді "Макрутон" деп атаған, ол бірнеше ерте карталарда кездеседі. Дарби-Крик аймағына алғаш келген еуропалықтар голландтар болды, бірақ олар тұрақты елді мекендер құрмады. 1643 жылы Йохан Принц басқаратын швед отаршылары Дарби-Крик пен Делавэр өзенінің құсылған жеріне жақын Жаңа Швецияны құрды. Олардың құрған елді мекені 12 жыл бойы Солтүстік Америкадағы шведтер үкіметінің орталығы болды. Олар өзенде батпақты аймақтарды оқшаулау үшін тоғандар салған болуы мүмкін. 1655 жылы голланд қоныс салушылар швед ауылдарын бағындырды. 1664 жылы голландтар Дарби-Крик су жинау алабын ағылшындарға өткізді, ал олар 1681 жылы Уильям Пеннге патент берілгеннен кейін бұл аймақты қоныстандыруды бастады. Спрингфилд қалашығында алты үйді дауыл қиратқандықтан, оларды бұзуға тура келген соң Ролинг Грин паркі кеңейтілді.

Биология

Дарби өзенінің негізгі арнасы суық сулы балық шаруашылығы және көшіп-қону балық шаруашылығы ретінде жобаланған, бастауынан Пенсильвания штатының 3-тар жолындағы көпірге дейін. Осы нүктеден төмен ағысқа қарай, өзен сағасының тасқынға ұшырамайтын бөліктері трофалық балық шаруашылығы және көшіп-қону балық шаруашылығы болып табылады. 2009 жылы Пенсильвания Балық және қайық комиссиясы жүргізген электрлік балық аулау зерттеуі кезінде өзенде көптеген балық түрлері анықталды. Кіші ауызды шабақ үшін бір сағат ішіндегі аулау көрсеткіші 10-нан сәл жоғары, ал тасбас үшін 10-нан төмен болды. Қызыл кеуделі күнбалық үшін бір сағат ішіндегі аулау көрсеткіші 123-ті құрады, бұл зерттеу кезінде сынаған бірнеше жылы сулы өзендердің арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Өзенде жаңбырлы және қоңыр алабұға да ұсталды. Американдық мойынжағардың көп саны да байқалды. Өзен сағасының бастапқы бөлігінде мумихог, күміс миноу, жолақты бас және ақ бас сияқты балық түрлері табылды. Қоңыр алабұға өзеннің бастауында табиғи түрде көбейеді. Дарби Крик сағасының лайлы жазығы – Ридли және Тиникум қалаларындағы Дарби Крик сағасының аузындағы қалдық тасқын жазығы, онда 14 "қайта қарастыруды қажет ететін түрлер" мекендейді. Джон Хайнц Ұлттық жабайы табиғат паналағы, өзен бойындағы суға құйылатын саға, әртүрлі өсімдік және жануар түрлерін қамтиды және су құстары үшін маңызды көшіп-қону ортасы болып табылады. Бұл жер Ұлттық жабайы табиғат паналағы деп белгіленген. Итан-Дарби өзенінің батпақты жерлерінде ескі шабындықтар, ылғалды шалғындықтар және жағалаулық буферлік аймақтар бар. Онда бір "қайта қарастыруды қажет ететін түр" мекендейді. Дарби Крик жолы – Хаверфорд қаласындағы өзен бойымен созылатын және оңтүстік жағындағы саябақ және табиғат аймағы Мери Плейспен байланысқан бір шақырымдық жол. Дарби өзенінің бойымен көп мақсатты жол салу ұсынылған. Жолдар Үсті Дарби қаласының Гаррет жолынан Дарби ауданының Пайн көшесіне дейін созылады. Дрексел Хиллдегі жолдың бір бөлігі, бұрынғы қылмыстық әрекеттер орын алған өзеннің бойында, 2018 жылы аяқталды. Дарби өзенінің бойында көптеген қоғамдық саябақтар орналасқан, олардың кейбіреулері бейсбол, футбол және американдық футбол алаңдары бар үлкен демалыс аймақтарына ие, ал басқаларында орманды жерлер мен табиғат жолдары бар. Су айдынындағы ең үлкен дамытылмаған жерлердің бірін ұсынатын өзеннің бойында барлығы сегіз гольф клубы орналасқан. Ридли қаласының маринасы өзеннің төменгі жағында орналасқан. Дарби өзені балық аулауға танымал орын. Оны Пенсильвания Балық және қайық комиссиясы және көптеген жергілікті спортшылар ұйымдары жыл сайын толтырады. Комиссия соңғы жылдары жыл сайын балықтың санын азайтып келеді.