Кіріспе
Пенсильвания штатындағы өзен, АҚШ. Джуниата өзені (/'dʒ//u://n//i/,/ɑː//t//ə/) (айтылуы joo nee ah tah) – Орталық Пенсильваниядағы Сускехана өзенінің шамамен 104 миль (167 км) ұзындықтағы саласы. Өзеннің көп бөлігінде көрнекті ландшафты бар, кең және сайлау ағысы бірнеше тау жоталары мен тік жарлы су айдындарынан өтеді. Бұл өзен 18-ші ғасырдың басында Пенсильваниядағы шекаралық аймақты құрады және француз-үнді соғысы кезінде ағылшын отаршылдық елді мекендеріне қарсы француздық одақтас үндістердің шабуылдарына ұшырады. Өзеннің су жиналатын алабы шамамен 3400 шаршы миль (8,806 км²) аумақты құрайды, бұл Сускеханнаның су ағызу аймағының сегізден бір бөлігіне тең. Су жиналатын алабының шамамен үштен екі бөлігі орманмен жабылған. Бұл Сускеханнаның Батыс Сускеханнадан кейінгі екінші ірі саласы болып табылады.
The Juniata River (/'//dʒ//u://n//i/,/ɑː//t//ə/) (pronounced joo nee ah tah ) is a tributary of the Susquehanna River, approximately 104 mile (167 km) long, in central Pennsylvania. The river is considered scenic along much of its route, having a broad and shallow course passing through several mountain ridges and steeply lined water gaps. It formed an early 18th century frontier region in Pennsylvania and was the site of French allied Native American attacks against English colonial settlements during the French and Indian War. The watershed of the river encompasses an area of approximately 3400 square miles (8,806 km2), approximately one eighth of the drainage area of the Susquehanna. Approximately two thirds of the watershed is forested. It is the second largest tributary of the Susquehanna after the West Branch Susquehanna.
Сипаттама
Джуниата өзені Батыс Хантингдон округінде Александрия және Петерсбург қалалары арасында Франкстаун тармағы мен Кіші Джуниата өзенінің қосылған жерінде пайда болады. Өзен оңтүстік-шығысқа қарай Хантингдон арқылы ағып, Арденхайм деген кішкентай ауылға дейін жетеді, онда Джуниатаның ең ұзын саласы – Рейстаун тармағы оңтүстік-батыстан құяды. Джуниата оңтүстік-шығысқа қарай Джекс тау жотасындағы өткел арқылы ағып жатады. Жотаның оңтүстік-шығыс жағында ол оңтүстіктен Аугвик өзенін қабылдап, содан кейін Джекс тау жотасының шығыс беткейімен солтүстік-шығысқа қарай Льюистаунға дейін ағады, онда ол Кесикоквиллас және Джекс өзендерін жинайды. Льюистауннан оңтүстік-шығысқа қарай ирек-шаңқақ ағып, Порт-Рояль өзені көпірі жанында оңтүстіктен Тоскарора сайын қабылдап, Тоскарора тау жотасындағы өткелден өтеді. Джуниата өзеніне Перри округінің солтүстік-шығысындағы Миллерстаун қаласында үш саға қосылады. Ол оңтүстік-шығысқа қарай 1 шақырымда Cocolamus Creek-ті, оңтүстік-шығысқа қарай 1 шақырымда Raccoon Creek-ті және Миллерстауннан оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырымда Wildcat Run-ды қабылдайды. Өзен Ньюпорттан солтүстік-батысқа қарай 1 шақырымда Буффало сайын да қабылдайды. Джуниата өзені Кларкс паром көпірінен солтүстік-батысқа қарай Дауфин округіне қарасты Рид қалашығында Сускехана өзенімен қосылады. Бұл Дунканноннан солтүстік-шығысқа қарай және Харрисбургтен шамамен 24 шақырым (15 миль) солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Өзен жағалауында Пенсильвания Балық және Қайық Комиссиясы күтіп ұстайтын көптеген кіру аймақтары, сондай-ақ ресми емес кіру аймақтары мен кемпингтік өзенге кірулер бар. Джуниата өзені жүзуге, балық аулауға және қайықпен жүзуге танымал орын. Ол тіпті 2001 жылдан (өзен Пенсильванияның Жыл өзені атанған) 2015 жылға дейін жыл сайын өткізілген Джуниата өзені саяхатының ұйымдастырушысы болған.
Этимология
"Юниата" сөзі ирокеялық "Онайутта" сөзінің бұрмалануы деп саналады, ол "Тұрған тас" деген мағынаны білдіреді. Қазіргі Хантингдон қаласы тұрған жерде үлкен тұрған тас болған. Оның биіктігі 14,5 фут (4 метр) шамасында болған және ол жергілікті Джуниата тайпасының тарихын көрсететін мүсіндермен әшекейленген. 1754 жылы тайпа кеткен кезде ол жоғалып кеткен; дәстүр бойынша, олар оны өздерімен алып кеткен. Жаңа қоныс аударушылар екінші тас орнатқан, бірақ ол 1897 жылы қиратылған. Екінші тастың екі футтық (0,6 метрлік) бөлігі Джуниата колледжінің мұражайында сақтаулы.
Тарих
Өзен аңғарының алғашқы белгілі тұрғындары Оноютта-Хага тайпасы болды. Кейіннен, аңғарда Ленапи тайпасы қоныстанды, бірақ Уильям Пенн келіссөздер арқылы жасаған келісімге сәйкес, Аллегени тауларының шығысындағы жерлер ақтардың қоныстануына ашылды. 1755–1756 жылдары Ленапи тайпасының жерлерін жоғалтуына байланысты туған ашудың салдарынан, аңғардағы ақтардың қоныстары Алегени өзені бойындағы Киттанинг қаласында Ленапи және Шоуни тайпаларынан қатал шабуылдар мен адам ұрлауларға ұшырады. Шабуылдарда 3000-нан астам ақ қоныс аударушы қаза тапты. 1756 жылы қазіргі Льюистаун қаласы орнындағы Гранвилл бекінісін өртеп жіберу, Пенсильвания губернаторы Джон Пеннді лейтенант-полковник Джон Армстронг басқаратын Ленапи және Шоуни тайпаларына қарсы жазалау шараларын қабылдауға итермеледі. Олар 1756 жылдың қыркүйегінде Киттанингті өртеп жіберді. 19 ғасырда өзен бойында Пенсильвания каналдары жүйесінің бөлігі және Эри каналына басты бәсекелес болған Джуниата бөлімшесі каналы салынды. Штат каналды Пенсильвания темір жолына сатты, ол 1889 жылы су тасқынынан кейін каналды пайдалануды тоқтатты. Бүгінде каналдың бастапқы шлюздерінің бөліктері, сондай-ақ Миллерстауннан оңтүстікке қарай шамамен 2 километр жердегі бөгеттің қалдықтарын көруге болады. Өзен демалыс үшін каноэмен жүзуге және ұш балық аулауға танымал орын, әсіресе өзеннің ағысы жұмсақ болғандықтан кіші ауызды бас және канал балықтарына қолайлы. Бұл балықтар спорттық балық аулау үшін бағалы саналады. Штат бұрын кең таралған, бірақ өзендегі бөгеттердің салдарынан азайып кеткен американдық көлеңкесін қайтадан енгізуге тырысуда. Валлей (Walleye) – Джуниата өзенінде кең таралған тағы бір спорттық балық. Ұлттық кітап сыйлығы мен Пулитцер сыйлығының иегері, ақын Галвей Киннелл өзен туралы "Түнгі кошмарлар кітабында" (1971) "Көк Джуниата естелігінде сақталған сүйікті бейтаныс" деген бөлімде жазды ("Көк Джуниата" – 19 ғасырдағы танымал салон әні болған). Өзен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бірнеше таулы жоталарды кесіп өтеді, олар көбінесе әктас аңғарлары арасындағы құмтастан тұрады. Өзеннің көптеген салалары, соның ішінде Кишакокиллас ағыны ластанудан зардап шегуде, бірақ өзеннің негізгі арнасы аймақтық стандарттар бойынша салыстырмалы түрде таза деп есептеледі. Су алабында он мыңнан астам тұрғыны бар жалғыз қала – Альтуна. Өзен бойындағы тік беткейлер кең аумақты дамытуға тосқауыл қойды.
Мәдениеттегі сілтемелер
Шарон Грин 2011 жылы биді жазды, ал Джонатан Дженсен «Dreamy Juniata-да серуендеу» әнін жазды. Себастьян Юнгер 2021 жылы жарық көрген «Азаттық» кітабында Джуниата өзені мен айналасындағы аймақ туралы жазады.