Кіріспе
Далвич (DULitch) – Англияның оңтүстік Лондондағы аудан. Елді мекен көбінесе Лондонның Саутварк ауданында, сондай-ақ Лондонның Ламбет ауданында орналасқан. Ол Далвич ауылы, Шығыс Далвич, Батыс Далвич және Герн төбесінің Саутварк бөлігінен (көбінесе Солтүстік Далвич үшбұрышы деп аталады) тұрады. Далвич Камбервелл (солтүстікке қарай), Кристалл Палас, Дания Хилл, Форест Хилл, Пекхэм, Сиденхэм Хилл және Тулс Хилл секілді көршілес аудандар арасындағы аңғарда жатыр. Соңғы төрт ғасыр бойы Далвич Құдайдың сыйы колледжінің (сонымен қатар «Ескі колледж» деп те аталады) төңірегінде қалыптасқан, ол бүгінгі Далвич иелігіндегі жердің көп бөлігіне иелік еткен. Білім беру және қайырымдылық мақсатында құрылған колледж 19 ғасырда үш ірі жеке мектеп ашты (Далвич колледжі, Аллен мектебі және Джеймс Алленнің қыздар мектебі). Соңғы онжылдықтарда аймақта төрт ірі мемлекеттік орта мектеп ашылды (Шығыс Далвичтің Шартер мектебі, Солтүстік Далвичтің Шартер мектебі, Кингсдейл қоры мектебі және Шығыс Далвичтің Харрис Бойз Академиясы). Далвич 1889 жылы Лондон округының құрамына кірген Камбервеллдің метрополитендік округіне айналған Суррейдегі Камбервеллдің ежелгі приходының бір бөлігі болды. 1965 жылы округ таратылып, аймақ жаңа құрылған Лондонның Саутварк ауданының құрамына кірді.
Dulwich ('/d//ʌ//l//ᵻ//tʃ/; DULitch) is an area in south London, England. The settlement is mostly in the London Borough of Southwark, with parts in the London Borough of Lambeth, and consists of Dulwich Village, East Dulwich, West Dulwich, and the Southwark half of Herne Hill (which is often referred to as the North Dulwich triangle). Dulwich lies in a valley between the neighbouring districts of Camberwell (to the north), Crystal Palace, Denmark Hill, Forest Hill, Peckham, Sydenham Hill, and Tulse Hill. For the last four centuries Dulwich has been centred on the College of God's Gift, also known as the "Old College", which owned most of the land in the area today known as the Dulwich Estate. The College, founded with educational and charitable aims, established three large private schools in the 19th century (Dulwich College, Alleyn's School and James Allen's Girls' School). In recent decades four large state secondary schools have opened in the area (The Charter School East Dulwich, The Charter School North Dulwich, Kingsdale Foundation School and Harris Boys' Academy East Dulwich). Dulwich formed part of the ancient parish of Camberwell in Surrey, which became the Metropolitan Borough of Camberwell within the County of London in 1889; in 1965, the borough was abolished and the area became part of the newly created London Borough of Southwark.
Тарих
Дуличтің алғашқы жазбадағы айғағы – 967 жылы Лондонның сыртындағы шағын елді мекен, оны король Эдгар өзінің тандарының біріне сыйлаған. Дулич атауы орта ғасырлардан бері әртүрліше жазылып келген: Dylways, Dullag және ең көп тарағаны Dilwysshe (dile wisc – «диль өскен шалғын»). 1127 жылы Генрих I патша осы жерді Бермондси аббаттығына берді, ол сол кезде айналасындағы жерлерге иелік етті. 1333 жылы Дуличте 100 адам тұрғандығы тіркелді. 1538 жылы Генрих VIII осы аймақты алтын шебер Томас Кальтонға 609 фунт стерлингке сатты. Кальтонның немересі, сэр Фрэнсис Кальтон қаржылық қиындықтарға байланысты 1605 жылы Дуличтің жер-мүлкін элизабеттік актер және кәсіпкер Эдвард Аллейнге 5000 фунт стерлингке сатты. Аллейн өзінің байлығын 1619 жылы құрылған қайырымдылық қоры – Құдайдың Сыйы (College of God's Gift) – қоржынына салды. Аллейн сондай-ақ мектеп, Христос шіркеуі (Аллейн жерленген жер) және Дуличтегі кедейлер үйін (қазіргі Дулич кедейлер үйі қайырымдылық қоры) салдырды. Аллейннің алғашқы мектеп ғимараты қазір сол мақсатқа пайдаланылмайды, оның орнына Естіктің басшылары орналасқан. 17 ғасырда Англия королі Чарльз I Дулич ормандарына аң аулауға жиі келіп тұратын. 1738 жылы Дулич ормандарында Сэмюэл Бентиман атты адам өлтірілді. 1677 жылғы 5 тамызда Джон Эвелин Дуличте су ішкенін жазды. 1678 жылдан бері Лондон көшелерінде Дулич сулары туралы жарнама таратылып келді. 1739 жылы Дулич ауылынан оңтүстікке қарай шамамен бір шақырым жерде орналасқан «Жасыл адам» (Green Man) тавернасының иесі, Кокс мырза, отбасысы үшін құдық қазды. Судың дәрілік қасиеттері бар екені анықталды және ол біраз уақыт бойы емдеу мақсатында қолданылды. Суға көп сұраныс болғандықтан, көршілес тавернаға көп клиенттер келіп, оның иесі өркендеді. 1732 жылдан кейін Фрэнсис Кокс Дулич Коммоны мен Лордшип Лэйннің қиылысынан басталатын емен аллеясын, «Кокс жолы» (Cox's Walk) деп аталатын, өзінің «Жасыл адам» тавернасы мен Дулич суларын танымал Сиденхэм суларымен байланыстыру үшін кестірді. 1815 жылы «Жасыл адам» Дулич Гроувтағы доктор Гленни академиясы деп аталған мектепке айналды, бірақ ол он жылдан кейін бұзылды. Мұнда оқығандардың арасында белгілі болғандар бар еді: Лорд Байрон, генерал Ле Маршан және капитан Барклей. Доктор Гленни сенбі күні кешкі концерттер ұйымдастырды, олар отбасы шеңберінен тыс қонақтарды, мысалы, жақын маңдағы Сиденхемде тұратын ақын Томас Кэмпбеллді және панораманы ойлап тапқан Роберт Баркерді тартты. Мектеп жабылып, ғимарат бастапқы мақсатына қайтарылды және Grove Tavern деп аталды. Ғимарат Dulwich Estate иелерімен көп жылдар бойы тақтаймен жабылып, еш назарда болмады. 1803 жылы Дулич ормандарында Самуэль Мэтьюс, «Дуличтің жалғызбастысы» (the "Dulwich Hermit") деп аталған адам өлтірілді; ол Дулич ескі зиратында жерленді. 1887 жылы ашылған кезде ол 723 төсек-орынға ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол ауруханадан Саутворк әскери ауруханасына айналды, онда шамамен 14 000 – 15 000 жарақат алған әскерлерге ем жасалды. 1930 жылы кедейлер заңы жойылғаннан кейін Саутварк Одағының ауруханасы Дулич ауруханасы деп аталды, ал келесі жылы операциялық бөлме салынды. 1964 жылы аурухана Дания төбесіндегі Король колледжі ауруханасымен біріктірілді. Қазіргі уақытта Дуличте жедел жәрдем бөлімі жоқ. Алайда 2015 жылы Дулич ауруханасының жабылатыны және оның орнына мектеп салынатыны туралы хабарланды. Дулич ауылында 1815 жылдан 1875 жылы қайтыс болғанға дейін Дуличте жұмыс істеген алғашқы Британдық медициналық қауымдастықтың (BMA) негізін қалаушы доктор Джордж Вебстерді еске алу үшін ескерткіш су көзі орнатылған. Дулич ауылындағы ескі зират Эдвард Аллейнмен оның Құдайдың Сыйы (College of God's Gift) қорын құрудың бір бөлігі ретінде құрылды. Кентербери архиепископы Джордж Аббот 1616 жылғы 1 қыркүйекте оны қасиеттеп берді. Қонақтардың арасында Эдмунд Бойер, Томас Граймс және Уильям Грешем болды. Зиратта обадан қаза тапқан отыз бес дуличтік жерленген, олардың қабірлері белгіленбеген. 1768 жылы мұнда Норвуд цигандарының патшайымы, Самуэль Пепистің жазбаларында кездесетін Ескі Бриджит те жерленген. Жер 1858 жылы «толық» деп жарияланды, алайда Луиза Шрёдердің отбасы 1868 жылы оның сүйегін жерлеуге арнайы рұқсат алды. Зираттың темір қақпалары мен он екі қабірі ІІ дәрежелі мүліктің тізіміне енген. Бёрбидж жолы мен Галерея жолының қиылысындағы ескі колледж мен кедейлер үйіне іргелес ескі грамматикалық мектепті Чарльз Барри (аға) жобалаған.
Үйлер
Белер үйі Батыс Дулвич пен Дулвичтің шекарасында орналасқан, Батыс Дулвич теміржол станциясына қарама-қарсы орналасқан және 1785 жылы Джон Файлз үшін жобаланған. 1938 жылға дейін ол жеке үй болып қала берді, содан кейін ол Саутварк кеңесіне тиесілі болды. 1990 жылдары ол тозығы жетті, бірақ 1998 жылы сатып алынып, қайта жаңартылып, жоғары деңгейдегі мейрамханаға айналды. Үйдің жанында үлкен саябақ бар, ол қазір қоғамдық қолданыста, оның ішінде теннис корты мен балалар ойын алаңы бар. Бұл жер бұрын оның фермасына тиесілі егістік жер болған. Көл – Ефра өзенінің жер бетінде қалған жалғыз маңызды бөлігі. Колледж-роудтағы Белл Хаус (Дулвич) 1767 жылы Томас Райт үшін, кеңсе тауарлары сатушы және кейіннен Лондон қаласының Лорд-мэрі үшін жобаланған. 19 ғасырдың ортасында үлкен қосымша ғимарат салынды және оған шағын үйі қосады. Үй ІІ санаттағы ескерткіш болып табылады. Оның атауы алғашқы үйдің үстінде орналасқан қоңырау мұнарасынан шыққан. Қоңырау 1990 жылдардың соңында қалпына келтірілді. 1926 жылы ол Дулвич колледжінің жатақханасына айналды және тек 1993 жылы жеке меншікке қайта оралды. Үйді 2016 жылдың жазында білім берумен айналысатын қайырымдылық қоры сатып алды. "The Crown and Greyhound" пабы Дулвич ауылында орналасқан. 19 ғасырда Дулвич ауылының орталығында екі бөлек паб болған – "The Crown" аймақтағы жұмысшыларға, ал "The Greyhound" жолдың арғы жағында жергілікті әулеттерге арналған. "The Greyhound" Лондон-Пикадилли-Ситтингборн бағытындағы дилижанс тоқтағыш болған. Чарльз Диккенс ауылға жиі келіп, "The Greyhound" пабында ішетін. Қазіргі "The Dog" деп аталатын паб – ІІ санаттағы ескерткіш. 1960 жылдары ол "Дулвич ақындарының" бас қосып отыратын орны ретінде танымал болды. Аймақтың ең танымал тұрғындарының және сәулетшілерінің бірі – сэр Джордж Фредерик Эллиатт (Ellyatt & Porter сәулет бюросының негізін қалаушы). Ол аймақтағы 25-тен астам үйлердің дизайнына немесе оларға ықпал еткен, олардың әрқайсысы өзінің ерекше стилінде салынған. Ең танымал үйлердің бірі – 1 Dulwich Village-дегі Crossways, ол 1927 жылдың қаңтарында 2000 фунт стерлингке жуық шығынмен және жылына 22 фунт 10 шиллингке жерді жалға алу құқығымен үй салуға рұқсат алғаннан кейін өзінің үйі ретінде салған. Эллиатт ерекше жағдайларда цемент ерітіндісін пайдаланған кезде, әдеттегідей 11 дюймдік қуыс қабырғалардың орнына 9 дюймдік қатты кірпіш қабырғалар салуға рұқсат сұрады және оған рұқсат берілді. Бұл жерде бастапқыда жергілікті тұрғындар "Зал" деп атаған грузин стиліндегі үй тұрды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ішінара қирады және 1925 жылы бұзылды. Crossways қазірге дейін салынған кездегідей түрі мен пішінін сақтап келеді. Дулвич Вуд және Сиденхэм Хилл ауданында Остин Вернон мен серіктестері Дулвич иелігі үшін жобалаған орта ғасырлық тұрғын үйлер шоғырланған. Мысалға, Peckarmans Wood және Great Brownings.
Шіркеулер
All Saints Church, West Dulwich (Англия шіркеуі) Розендейл жолының бойында орналасқан, Виктория стиліндегі готикалық ғимарат, бастапқыда Оңтүстік Лондондағы кафедралық собор болуы жоспарланған. Ғимарат 1888-1897 жылдары салынды және Джордж Эдмунд Стриттың шәкірті Джордж Феллоуз Прайннің жобасы бойынша тұрғызылды. Жоспарлар қысқартылғанымен, ол әлі де үлкен ғимарат және I санаттағы ескерткіш болып табылады. Өкінішке орай, 2000 жылдың 9 маусымында болған ірі өрт салдарынан іші толығымен қирады, себебі әлі анықталған жоқ. Ғимарат үш жылдық қайта жаңарту жобасынан кейін 2006 жылдың сәуір айында қайта ашылды. Сент-Барнаба шіркеуі (Англия шіркеуі) Дулич ауылының шетінде, Калтон даңғылында орналасқан. Ескі шіркеуді Ньюкасл-апон-Тайн қаласынан В.Х. Вуд жобалаған және 1894 жылы киеленген. Бірақ, түпнұсқа шіркеу 1992 жылдың 7 желтоқсанында "белгісіз тұлғалар" жасаған өрттен толығымен өртенді. "Феникс апел" жаңа шіркеу салу үшін қаражат жинады, ал Ларри Малчич жобалаған, толығымен шыныдан жасалған шпилі бар жаңа ғимарат 1996 жылы ашылды. Грейс Чирк Дулич Турни Роудта орналасқан және 1900 жылы салынған. Қазіргі уақытта шіркеу консервативті евангелистік Англия шіркеуі болып табылады және жексенбі күндері сағат 10:30-да құлшылық етеді. Ғимараттың қалған бөлігі Розендейл мектебіне тиесілі. Оңтүстікке қарай, Сент-Стефан шіркеуінің шпилі Дулич орманындағы ағаштардың үстінен көрінеді, ол Сиденхэм төбесі теміржол станциясына жақын орналасқан.
Көлік
Дулич Оңтүстік айналма (A205) жолында, Лондонның айналма жолдарының бірінде орналасқан. Аймақтан A2199 және Колледж жолы да өтеді, онда 1789 жылға дейін сақталған жұмыс істейтін жол төлемі бар. Батыс Дуличтен Лондон Викторияға саяхат шамамен 12 минутты алады, ал таңғы және кешкі сағаттарда Теймслинк желісімен Лондон Блэкфриарсқа және солтүстікке тікелей пойыз қатынасы бар. Шығыс Дулич Лондон көпірінен 12 минут, ал Солтүстік Дулич Лондон көпірінен 14 минут қашықтықта. Ең жақын станциялар: Дания Хилл, Шығыс Дулич, Батыс Дулич, Солтүстік Дулич, Гипси Хилл, Херн Хилл, Пекхэм Рай, Сиденхэм Хилл және Тулс Хилл. Дуличті Лондон автобустарының 3, 12, 37, 40, 42, 176, 185, 197, 201, 363, 484, 450, P4 және P13 маршруттары қамтамасыз етеді.
Атақты тұрғындар
Бұл аймақта туылған танымал адамдар: суретші Мэдж Теннент 1889 жылы; автор Энид Блайтон 1897 жылы; Лондонның A-Z атласының алғашқы құрастырушысы Филис Пирсолл 1906 жылы Шығыс Дулвичте, ол кейін Дулвич ауылында тұрды; кодты бұзушы Мейвис Бейтэй, кейін Мейвис Ливер, 1921 жылы 5 мамырда Дулвичте дүниеге келді; соғыс жылдарындағы әнші Энн Шелтон 1994 жылы қайтыс болғанға дейін шамамен Сот жолында тұрды; сондай-ақ Сот жолында, доктор Реджинальд Джон Гладстон FRSE эмбриологы, 1941 жылы оның үйі бомбалау кезінде қирағанға дейін өмір сүрді; футболшы Тревор Синклер 1973 жылы; актер Тим Рот 1961 жылы; теледидар жұлдызы Лиза Вандерпамп 1960 жылы; актриса Салли Хокинс 1976 жылы және актер Ангус Касл Доугти 1995 жылы. 1980 жылы AC/DC тобының жетекші әншісі Бон Скотт бір түндік мас болудан кейін 67 Оверхилл Роуд, Шығыс Дулвичтен тыс жердегі көлікте жансыз күйде табылған. Ол дереу ауруханаға жеткізілді, бірақ Корольдік колледж ауруханасына келген кезде қайтыс болды. Ауыл әртүрлі өнер иелері үшін де ұзақ уақыттан бері танымал болды; Ронни Корбет көп жылдар бойы сол жерде тұрды. Карл Барат, Libertines тобының вокалисі, Лордшип-лейнде тұрады. Ронни Рид Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қос агенттерді басқарды және 1940 жылдан 1976 жылға дейін MI5 офицері болды, ол 1960 жылдан 1995 жылға дейін Корт-Лейн-Гарденсте тұрды. Хью Эдвардс, BBC News at Ten жаңалықтарын оқитын диктор, Дулвичте тұрады. Актер Иэн Глен де ауылда тұрады. Дулвичте сонымен қатар бірнеше Парламент мүшелері мен жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер де тұрды. Маргарет Тэтчер Ұлыбритания Премьер-министрі қызметтен кейін Дулвичтегі "қоршалған ауданда" үй сатып алды. Эдвард Джордж, Барон Джордж, Англия Банкінің басшысы және өзі бұрынғы Аллейниан, зейнеткерлікке шыққанға дейін ауылдың жанындағы Гилкс Крессентте тұрды. Джон Мейджордың Лордтар палатасындағы Парламенттік жеке хатшысы болған Дулич бароны Ян Макколл да сол жерде тұрады. Бұрынғы Қорғаныс штабының бастығы адмирал сэр Майкл Бойс Вудворд-роудта, ал MI6 басшысы сэр Джон Скарлетт Оңтүстік айналма жолының жанында тұрды. Харриет Харман, Уинтербрук жолындағы Парламент депутаты, Альберт Бут, Джим Каллахен басшылығымен Жұмыспен қамту жөніндегі мемлекеттік хатшы, Вудворд жолы мен Десенфанс жолының бұрышында тұрды, ал Кабинет хатшысы сэр Робин Батлер, Half Moon Lane-те тұрды. Чарльз Диккенстің "Пиквик қағаздары" романының соңғы тарауында Сэмюэл Пиквик "Лондонның жанындағы ең жағымды орындардың бірі" Дулвичтегі үйге зейнетке шығады.