Кіріспе

Өте үлкен телескопқа орнатылған интегралды өрістік спектрограф. Көп бірлік спектроскопиялық зерттеуші (MUSE) – Еуропалық оңтүстік обсерваториясының (ESO) Өте үлкен телескопында (VLT) орнатылған интегралды өрістік спектрограф. Ол көрінетін толқын ұзындығы диапазонында жұмыс істейді және бейімделетін оптика арқылы қамтамасыз етілген жақсартылған кеңістіктік ажыратымдылықты пайдалану үшін арнайы жасалған. Бұл оған белгілі бір конфигурацияларда дифракциялық шектеулі өнімділікке қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Өмірбаян

Дәстүрлі түрде оптикалық аймақтағы астрономиялық байқаулар бейнелеу және спектроскопияға бөлінеді. Біріншісі кең көрініс алаңын қамти алады, бірақ толқын ұзындығы бағытында өте нашар ажыратымдылыққа келеді. Екіншісі талшықты спектрографтарда кеңістіктік ажыратымдылықты толығымен жоғалтады, ал ұзын жарықшақты спектрографтарда ішінара жоғалтады немесе жақындағы интегралды өріс спектрографтарында тек қана нашар кеңістіктік ажыратымдылыққа ие болады. MUSE бұл жағдайды жақсарту үшін жоғары кеңістіктік ажыратымдылықты және жақсы спектрлік қамтуды қамтамасыз ету мақсытымен жасалды. Аспаптың басқа зерттеушісі – Лион астрофизикалық зерттеулер орталығының (CRAL) Роланд Бэкон, ол алты ірі еуропалық институттан тұратын консорциумға жетекшілік етеді: Лион обсерваториясындағы CRAL – басқа зерттеуші институты және аспаптың көп бөлігін салуды басқарды. Басқа қатысқан институттар: Германияның Геттинген астрофизика институты (IAG) және Лейбниц астрофизика институты (AIP), Нидерландының астрономияны зерттеу мектебі (NOVA), Францияның Астрофизика және планеталогия институты (IRAP), Швейцарияның Цюрихтегі ЭТХ және Еуропалық оңтүстік обсерваториясы (ESO). Жоба 2005 жылдың 18 қаңтарында басталды, ал соңғы жобалық шолу 2009 жылдың наурызында өтті. Аспап Еуропадағы соңғы қабылдаудан 2013 жылдың 10 қыркүйегінде өтті. MUSE 2014 жылдың 19 қаңтарында төртінші VLT бірлігі телескобының Nasmyth платформасына орнатылды және 2014 жылдың 31 қаңтарында алғашқы жарық көрді.

Жұлдыздар мен нақтыланған жұлдыздар популяциясы

MUSE-тің көрініс өрісі Құс жолындағы көптеген нысандарға, мысалы шарлы шоғырлар мен планеталық тұмандықтарға өте жақсы сай келеді. Жоғары кеңістіктік ажыратымдылығы мен үлгілеуі MUSE-ге тығыз аймақтарда, мысалы шарлы шоғырларда мыңдаған жұлдыздардың спектрлерін бірден бақылауға мүмкіндік береді. Жұлдыздар пайда болатын аймақтарда иондалған газ және жұлдыздардың қосындысы бар, MUSE осы аймақтағы жұлдыздық және тұмандық құрамы туралы мәліметтер ұсынады.

Лайман-альфа сәуле шығарушы

MUSE жобасының маңызды мақсаты – z > 6 қызыл жылжуларындағы жақын орналасқан галактикалардың пайда болуын зерттеу болды. Бұл объектілер өте әлсіз болуы мүмкін, сондықтан оларды тек Лайман-альфа эмиссиялық сызығы арқылы анықтауға болады. Мұндай галактикалар көбінесе Лайман-альфа эмитерлері деп аталады. Мұндай объектілерді зерттеудің әдеттегі тәсілі – тар жолақты суреттеу, бірақ бұл техника бір мезгілде өте тар қызыл жылжу диапазонын ғана қарастыра алады, ол сүзгінің енімен шектеледі. Бұған қоса, бұл әдіс тікелей спектроскопиялық зерттеулерге қарағанда азырақ сезімтал, себебі сүзгінің ені әдеттегі эмиссиялық сызықтың енінен кеңірек болады. MUSE – 1'x1' көру бұрышы бар спектрограф болғандықтан, оны бір уақытта кең қызыл жылжу диапазонында (Лайман-альфа үшін z = 2.9–6.65) эмиссиялық сызықтарды іздеу үшін қолдануға болады. Құралдың 100 сағатқа дейін экспозициямен жұмыс істеуі күтілуде, сонда ол 3x10−19 эрг/с/см2 шекті ағысқа жетеді, бұл қазіргі тар жолақты суреттеу зерттеулерінен бірнеше есе әлсіз.

Галактиканың эволюциясы

MUSE – бұл жақын ғаламнан галактикалардың динамикалық қасиеттерін зерттеуге арналған қуатты құрал, кем дегенде 1.4 қызыл ығысуға дейін, содан кейін 372.7 нм толқын ұзындығындағы [O II] тыйым салынған эмиссиялық сызық спектрографтың қызыл шегінен жоғалып кетеді. Төмен қызыл ығысуда MUSE барлық типтегі галактикалардағы кинематика мен жұлдыздық популяциялардың екі өлшемді картасын ұсынады. Ол Уильям Гершель телескопындағы SAURON құралымен жүргізілген зерттеулерді дамытып, кеңейтеді, оны үлкен радиустарға және алыс галактикаларға дейін жеткізеді. Тар өріс режимінде MUSE массивті галактикалардың ортасындағы аса ірі қара тесік айналасындағы аймақты зерттей алады. Бұл астрономдарға осы алыптардың қалай пайда болғанын түсінуге көмектеседі деп үміттеніледі – екі қара тесік бірігіп, одан да массивті объектіні құрап, сонымен бірге галактика ортасындағы жұлдыздық орбиталарды өзгертетін бірігу процесі арқылы. Жоғары қызыл ығысуда MUSE галактикалардағы металдардың таралу карталарын жасауға және осы объектілердің динамикалық құрылымына шектеулер қоюға мүмкіндік береді. Бұны кең көру бұрышымен (1 минуттық доға 0.7 қызыл ығысуда 430 килопарсекке сәйкес келеді) қоршаған орта туралы ақпаратпен біріктіру арқылы галактикалардың қасиеттеріне олардың қоршаған ортасының қалай әсер ететінін жаңа және тиімді тәсілмен зерттеуге болады.

Тар өрістік режимдегі ғылым

MUSE сондай-ақ 7,5x7,5 доғалық секунд көрініс өрісімен және 750 нм-де 0,042 доғалық секунд кеңістіктік ажыратымдылығы бар жоғары кеңістіктік ажыратымдылық режиміне ие болады. Бұл режимнің басты ғылыми мақсаты – жақын орналасқан галактикалардағы аса массивті қара тесіктердің маңындағы орта сияқты жақын жүйелерді егжей-тегжейлі зерттеу. Атап айтқанда, бұл ең массивті галактикалардың әсер аймағын және Кома галактикалар тобындағы ең массивті галактикалардың әсер аймағын анықтауға мүмкіндік береді. MUSE сонымен қатар, жақын орналасқан жұлдыздар пайда болатын аймақтардағы ағындарды және Күн жүйесіндегі әртүрлі денелердің бетін зерттеуге қолданыла алады. Мысалы, бұл Иодағы жанартаулық белсенділікті спектроскопиялық түрде бақылауға және Титан атмосферасын спектроскопиялық зерттеуге пайдаланылуы мүмкін.

Адаптациялық оптикалық интерфейс

Аспан сферасындағы қажетті кеңістіктік ажыратымдылықты арттыру үшін MUSE, VLT-дегі UT4 адаптивті оптика құрылғысының бөлігі болып табылатын GALACSI интерфейсін пайдаланады. Барлық адаптивті оптика (АО) компоненттері Nasmyth деротаторына орнатылған, ал метрологиялық жүйе АО жүйесінің MUSE-пен дұрыс бағытталуын қамтамасыз етеді. Бұл қажет, себебі MUSE Nasmyth платформасында орналасқан. АО жүйесімен жабдықталған MUSE, кең өріс режиміндегі 1'x1' көру өрісі бойынша 0,46 доға секундтық немесе ~3 кпк қызыл жылжу >3 орташа кеңістіктік ажыратымдылыққа жетеді деп күтілуде. Тар өріс режимінде кеңістіктік ажыратымдылық 750 нм-де 0,042 доға секундқа жетеді деп жоспарлануда, бұл галактикалар тобының қашықтығындағы ~3 пк ажыратымдылыққа сәйкес келеді.

Деректер жылдамдығы және басқару

MUSE-пен әрбір экспозиция 24 IFU-дан алынған деректерді қамтитын, әрқайсысы 35 МБ болатын дерек файлын береді, сондықтан шикі дерек файлының жалпы көлемі 0,84 ГБ-қа тең. Деректерді өңдеуден кейін, деректерді қозғалмалы нүктелік мәндерге түрлендіру және қателіктерді бағалау кубын жасау нәтижесінде экспозиция үшін жалпы көлем 3,2 ГБ-қа дейін ұлғаяды. Бұл, көптеген қысқа экспозицияларға сүйенетін бақылаулар өте үлкен деректер жиынтығын құруы мүмкін, тіпті бір түндік бақылаулар 100 ГБ-қа жуық күрделі деректерді тудыруы мүмкін.