Кіріспе

CeCILL (CEA CNRS INRIA Logiciel Libre) – халықаралық және француз заңнамасына бейімделген, GNU General Public License (GPL) рухындағы және оған үйлесімді еркін бағдарламалық қамтамасыз ету лицензиясы. Оны Францияның бірнеше агенттігі бірлесіп әзірледі: Атом энергиясы жөніндегі комиссариат (Atomic Energy Commission), Ұлттық ғылыми зерттеу орталығы (National Centre for Scientific Research) және Компьютерлік ғылым және автоматтандыру жөніндегі ұлттық зерттеу институты (National Institute for Research in Computer Science and Control). Бұл туралы 2004 жылғы 5 шілдеде CEA, CNRS және INRIA бірлескен баспасөз хабарламасы арқылы жарияланды. Ол Францияның ірі Linux пайдаланушылар тобының және Мемлекеттік қызмет министрінің қолдауын алды, сондай-ақ Еуропалық Одақтың қоғамдық лицензиясы құрылмас бұрын еуропалық деңгейде қабылдануы қарастырылды.

Шарттары

CeCILL пайдаланушыларға лицензиялық бағдарламаны көшіруге, өзгертуге және таратуға еркін құқық береді. Ол құқықтардың авторлық құқық иеленушіден «Лицензия берушіге» – ол авторлық құқық иеленушісі немесе одан әрі таратушы болуы мүмкін – пайдаланушыға, яғни «Лицензия алушыға» өтуін анықтайды. GPL сияқты, ол бағдарламалық жасақтамаға енгізілген өзгерістерді CeCILL шарты бойынша таратуды талап етеді, бірақ лицензия алушының қалауынша лицензияланатын «жеке адрес кеңістіктерінде» жұмыс істейтін кодқа қатысты талаптар қоймайды. Ол патенттік лицензия бермейді (көптеген басқа ашық кодты лицензиялар сияқты), керісінше, лицензия беруші өзінің иелігіндегі патенттерді қолданбауға міндеттеме береді. 9.4-тармақта лицензия беруші, егер лицензия алушыға қарсы бағдарламалық жасақтамаға қатысты сот процесі туындаса, «техникалық және құқықтық көмек» көрсетуге келіседі, бірақ көмектің мөлшері «өзара түсіністік туралы меморандумға сәйкес әрбір жағдай бойынша жеке қарастырылады». Кепілдіктерден және жауапкершіліктен бас тарту француз заңнамасына сәйкес келу үшін, басқа ашық кодты лицензиялардан өзгеше жазылған. CeCILL лицензия берушіге өзінің бағдарламалық жасақтамасына кепілдік беруге немесе техникалық қолдау көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ мұндай қызметтер жеке келісімшарт бойынша келісілуі керек. Лицензия GPL-мен айқын қайта лицензиялау шарты арқылы үйлесімді. 13-тармақта француз заңына және француз сотына тікелей сілтеме жасалғаны пайдаланушыларды шектемейді, олар өзара келісім бойынша кез келген дауды шешу үшін өздері таңдаған сот юрисдикциясын таңдай алады. Француз сотына тікелей сілтеме тек өзара келісімге қол жеткізу мүмкін болмаған жағдайда ғана қолданылады; бұл заңдардың құзыреті мәселесін бірден шешеді (GPL мұны толыққанды шешпейді, тек дауға қатысушылардың барлығы АҚШ-та болған жағдайда ғана).

Нұсқалар

2-ші нұсқасы француз тіліндегі Linux және еркін бағдарламалық қамтамасыз ету пайдаланушылар қауымдастығы, Association pour la Promotion et la Recherche en Informatique Libre және Free Software Foundation-мен кеңескеннен кейін әзірленді; ол 2005 жылдың 21 мамырында жарияланды. CeCILL жиі қойылатын сұрақтарына сәйкес, мағынасы жағынан елеулі айырмашылықтар жоқ, бірақ терминологияда бар. CeCILL v2 нұсқасының ең көзге түсетін айырмашылығы – ағылшын тіліндегі мәтін CeCILL v1 нұсқасындағыдай аударма жобасы ретінде емес, француз тіліндегі түпнұсқа мәтінімен қатар нақты мәтін ретінде бекітілді. Бұл CeCILL лицензиясын халықаралық жағынан оңай қолдануға мүмкіндік береді, себебі кез келген халықаралық сотта нақты аударма жасау құны екінші нақты анықтама мәтінінің болуымен төмендейді. Екінші айырмашылық – CeCILL v2 енді толық үйлесімді GNU General Public License-ке сілтеме жасайды, ол оның нақты атауы мен Free Software Foundation-ның толық атын пайдалану арқылы нақты анықталады, GPL v2 шарттарының кез келген нұсқасын болдырмау үшін. Терминдерді түсініксіздіксіз ету үшін бірнеше қосымша анықтамалар қосылды. Осы өзгерістердің нәтижесінде CeCILL енді WIPO ережелеріне сәйкес және француз заңнамасы бойынша соттарда толыққанды орындалуы мүмкін, АҚШ-тан тыс GPL 2-ші нұсқасындағы құқықтық мәселелер болмайды. 2.1 нұсқасы 2013 жылдың маусым айында жарияланды. Ол GNU Affero General Public License және European Union Public License, сондай-ақ GPL лицензиясына қайта лицензиялауға рұқсат береді және лицензия алушылардан бастапқы кодқа қол жеткізуді талап ететін тілді нақтылайды (бұл бұрын Open Source Initiative 2.0 нұсқасын қабылдамауына себеп болған).

CeCILL лицензияларының халықаралық қорғалуы мен мақұлдануы

CeCILL v1 лицензиясын CeCILL v2 лицензиясымен алмастыруға болатынын ескеріңіз, сондықтан 2004 жылы CeCILL v1 лицензиясымен лицензияланған барлық бағдарламалық қамтамасы CeCILL v2 лицензиясымен лицензиялануы мүмкін, бұл заңдық шарттар француз және ағылшын тілдерінде де күшіне енетінін білдіреді. Оны Франциядағы беделді мемлекеттік зерттеу орталықтары (W3 консорциумының негізін қалаушы мүшесі INRIA және атом энергиясы саласында жұмыс істейтін CEA) қорғап, өздерінің ашық кодты және тегін бағдарламалық қамтамасын жариялау үшін пайдаланады. Сондай-ақ, маңызды үкіметтік ұйымдар (әскери және қорғаныс жүйелері сияқты салаларда жұмыс істейтін) GPL-ді ғана пайдалануға қарағанда одан да көп қауіпсіздік береді, себебі лицензия WIPO-ның толық мүшесі болып табылатын үкімет және қолданылатын заңмен ресми түрде қолдалады. Бұл интеллектуалдық құқықтарды қорғауға қатысты барлық халықаралық келісімдер CeCILL лицензияланған өнімдерге қолданылатынын және WIPO қорғауындағы халықаралық келісімдерге қол қойған барлық елде заңмен орындалатынын білдіреді. Дегенмен, бұл француз үкіметі CeCILL-дің болашақ нұсқасын тегін емес және шектеулі ету мүмкіндігін де қалдырады. CeCILL лицензиясы FSF (Free Software Foundation) ұйымы тарапынан "Тегін бағдарламалық қамтама" лицензиясы ретінде бекітілді, ал CeCILL жобасын құрғандар осы ұйыммен бірлесіп жұмыс істеді. 2.1 нұсқасынан бастап CeCILL Open Source Initiative ұйымы тарапынан "Ашық кодты бағдарламалық қамтама" лицензиясы ретінде де мақұлданды.

Шығу тегі және жалпы қолданылуы

CeCILL үш лицензиясы француздық стратегиялық зерттеу жүйелері (қорғаныс, ғарышқа ұшыру жүйелері, медициналық зерттеулер, метеорология/климатология және негізгі немесе қолданбалы физиканың түрлі салалары) үшін әзірленген және қолданылғанмен қатар, олар жалпы жұртшылыққа, кез келген коммерциялық немесе коммерциялық емес ұйымға, тіпті басқа мемлекеттерге де қолданылуы мүмкін. Бұл қажеттілік осы бағдарламалық компоненттердің ашық немесе тегін лицензиямен шығарылған басқа бағдарламалық жасақтамаларды пайдалануы немесе олармен интеграциялануымен байланысты, сондай-ақ оларды коммерциялық мәртебесі бар ұйымдар басқарады. Осы лицензиялар болмағанда, мұндай жүйелерді құру және пайдалану мүмкін емес еді, сондай-ақ оларды түрлі халықаралық патенттік талаптардан заңмен қорғау да қиын болар еді. Француздық стратегиялық жүйелердің жоғары құнына байланысты, осы инвестицияларды басқа коммерциялық тараптардың заңсыз талаптарынан қорғау үшін күшті лицензиялық жүйе қажет болды. Сондай-ақ, алғашқы қадам ретінде, Франция заңдарымен және Франция бекіткен көптеген халықаралық шарттармен үйлесімді және қорғалған, белгілі ашық бастапқы кодты және тегін лицензияларды жасау қажет болды.